SNO 7/10 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 5 MARCA 2010 R.

SNO 7/10

Przewodniczący: sędzia SN Rafał Malarski.

Sędziowie SN: Zbigniew Kwaśniewski, Jadwiga Żywolewska-Ławniczak

(sprawozdawca).

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego oraz protokolanta w sprawie sędziego Sądu Rejonowego

w stanie spoczynku, po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2010 r. zażalenia wniesionego

przez Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego w Sądzie Okręgowym na postanowienie

Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 9 czerwca 2008 r., sygn. ASD (...)

postanowił:

zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy;

kosztami postępowania dyscyplinarnego obciążyć Skarb Państwa.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2008 r., sygn. ASD (...), Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny, na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., umorzył

postępowanie dyscyplinarne przeciwko sędziemu Sądu Rejonowego w stanie

spoczynku w zakresie zarzuconego mu we wniosku Zastępcy Rzecznika

Dyscyplinarnego z dnia 12 czerwca 2003 r. przewinienia służbowego, polegającego na

tym, że: jako przewodniczący składu sądzącego, po dniu 7 października 2002 r.,

dopuścił się sfałszowania postanowienia z dnia 7 października 2002 r. w sprawie IX R

Ns 345/02 w ten sposób, że po jego ogłoszeniu i odnotowaniu jego treści w

repertorium dopisał własnoręcznie – „orzec nadzór kuratora sądowego na czas trwania

postępowania i nie obciążać Dariusza L. kosztami sądowymi” – czyli dopuścił się

oczywistego i rażącego naruszenia prawa opisanego w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27

lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej u.s.p. – SN).

W uzasadnieniu postanowienia omówione zostały dowody zgromadzone w

postępowaniu dyscyplinarnym jak i w śledztwie, prowadzonym przez Prokuraturę

Rejonową, zakończonym prawomocnym – w chwili wydania omawianego orzeczenia

– postanowieniem z dnia 31 grudnia 2007 r., sygn. 2 Ds. 3005/07, którym umorzono

śledztwo w sprawie przerobienia dokumentu – to jest popełnienia przestępstwa z art.

270 § 1 k.k. – wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie

popełnienia czynu zabronionego.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny stwierdził, że zarówno przeprowadzone

dowody osobowe w postaci zeznań Przewodniczącej IX Wydziału Rodzinnego i

Nieletnich Sądu Rodzinnego, pracowników sekretariatu oraz kuratora tego Wydziału,

a także opinia biegłego z zakresu Technicznych Badań Dokumentu sporządzona dla

potrzeb postępowania karnego, nie pozwoliły na jednoznaczne ustalenie, że zmiana

treści postanowienia z dnia 7 października 2002 r. nastąpiła po jego ogłoszeniu. Z

opinii tej wynikało, że w odrębnym cyklu pisarskim, przy użyciu pasty długopisowej o

odmiennych właściwościach optycznych nakreślone zostały: zapis pkt. 2

postanowienia , orzekający o nadzorze kuratora sądowego na czas postępowania oraz

element dopisany do znaku „2” zmieniający go na znak „3”. W ocenie Sądu pierwszej

instancji opinia biegłego podważyła wartość dowodową zapisu w repertorium,

odnotowującym jedynie jedno rozstrzygnięcie, o zastosowaniu wobec uczestnika

postępowania obowiązku poddania się leczeniu odwykowemu. Zawarta w niej

konkluzja co do braku metod badawczych z dziedziny kryminalistyki, które

pozwoliłyby określić w jakim czasie odrębnie nakreślone zapisy zostały sporządzone,

przesądziła o oczywistym braku podstaw faktycznych zarzucanego obwinionemu

przewinienia służbowego.

Zażalenie na to postanowienie złożył Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego. Na

podstawie art. 128 u.s.p. w zw. z art. 427 § 2 k.p.k. i art. 438 pkt 2 i 3 k.p.k. zarzucił

zaskarżonemu orzeczeniu o b r a z ę przepisów postępowania oraz błąd w ustaleniach

faktycznych przyjętych za jego podstawę, co w rezultacie mogło mieć wpływ na treść

rozstrzygnięcia, a mianowicie:

1) artykułu 17 § 1 pkt 1 k.p.k., polegającą na jego zastosowaniu i w

konsekwencji umorzenie postępowania z powodu braku danych

dostatecznie uzasadniających popełnienie przewinienia służbowego,

pomimo braku ku temu podstaw;

2) artykułu 7 k.p.k., polegającą na naruszeniu zasady swobodnej oceny

dowodów i dokonanie oceny zgromadzonego materiału dowodowego z

naruszeniem reguł wynikających z tej zasady, co w konsekwencji

doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych, iż w sprawie występują

nie dające się usunąć wątpliwości, które muszą być rozstrzygnięte na

korzyść obwinionego, podczas gdy w niniejszej sprawie istnieją osobowe

źródła dowodowe wskazujące na to, iż obwiniony dopuścił się opisanego

w zarzucie przewinienia dyscyplinarnego;

3) artykułu 98 § 1 k.p.k., polegającą na tym, iż uzasadnienie zaskarżonego

postanowienia nie odpowiada wymogom formalnym i nie zawiera oceny

całokształtu materiału dowodowego, przez co nie jest możliwa w

zażaleniu rzeczowa polemika z ustaleniami sądu dyscyplinarnego i

dokonaną przez niego oceną dowodów.

W oparciu o przytoczone zarzuty autor zażalenia wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi

Dyscyplinarnemu do dalszego postępowania.

Przed merytorycznym ustosunkowaniem się do podniesionych w zażaleniu

zarzutów niezbędne jest zrekapitulowanie sytuacji procesowej, jaka powstała w toku

postępowania dyscyplinarnego, toczącego się przeciwko sędziemu w stanie spoczynku

przez blisko 7 lat.

Poczynając od uprawomocnienia się wyroku z dnia 30 października 2006 r.,

sygn. ASD (...), przedmiotem postępowania dyscyplinarnego pozostał wyłączony

postanowieniem z tejże daty do odrębnego rozpoznania [k. 588 akt sprawy ASD (...)]

zarzut przewinienia służbowego, polegającego na sfałszowaniu postanowienia z dnia 7

października 2002 r. przez dopisanie po jego ogłoszeniu i odnotowaniu w repertorium

rozstrzygnięć w pkt. 2 i 3 – „orzec nadzór kuratora sądowego na czas trwania

postępowania i nie obciążać Dariusza L. kosztami sądowymi”.

Czyn ten, zakwalifikowany jako przewinienie służbowe z art. 107 § 1 u.s.p.,

zawierał znamiona przestępstwa z art. 270 § 1 k.k., co zdecydowało o konieczności

zawieszenia postępowania dyscyplinarnego na czas prowadzenia postępowania

przygotowawczego, mającego na celu zebranie dowodów zaistnienia czynu

zabronionego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2006 r., I KZP

8/06, OSNKW 2006 r., z. 10, poz. 87).

Oczywistym jest, w świetle regulacji z art. 119 i 120 § 1 u.s.p., że zebranie

dostatecznych dowodów popełnienia inkryminowanego czynu spowodowało by

zarówno odpowiedzialność karną jak i dyscyplinarną obwinionego sędziego.

Długotrwałe postępowanie przygotowawcze prowadzone przez Prokuraturę

Rejonową, postanowieniem z dnia 31 grudnia 2007 r., sygn. 2 Ds. 3005/07, zostało

umorzone na podstawie art. 17 § 1 k.p.k. wobec braku dostatecznych danych

uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu zabronionego (k. 200 akt 2 Ds.

3005/07).

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny podjął zawieszone na czas trwania

postępowania przygotowawczego postępowanie dyscyplinarne i powziął w dniu 9

czerwca 2008 r. zaskarżone postanowienie o umorzeniu postępowania

dyscyplinarnego, wskazując jako jego podstawę prawną art. 17 § 1 k.p.k. w zw. z art.

128 u.s.p.

W

uwzględnieniu

wniosku

Zastępcy

Rzecznika

Dyscyplinarnego,

postanowieniem z dnia 1 września 2008 r., Prokurator Rejonowy Prokuratury (...)

podjął na nowo umorzone śledztwo w sprawie 2 Ds. 3005/07. Spowodowało to

konieczność ponownego zawieszenia postępowania dyscyplinarnego na etapie

postępowania odwoławczego, co uczynił Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny

postanowieniem z dnia 21 października 2008 r., sygn. SNO 77/08.

Podjęte na nowo postępowanie przygotowawcze, pozostające w fazie in rem,

zostało umorzone prawomocnym postanowieniem dnia 30 października 2009 r., sygn.

2 Ds. 2081/09 (k. 280 akt 2 Ds. 2081/09) na podstawie art. 17 § 1 k.p.k.

Kolejny wniosek Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego o podjęcie na nowo

umorzonego śledztwa nie został uwzględniony (k. 297 akt 2 Ds. 2081/09), a ponieważ

ustała przyczyna zawieszenia postępowania dyscyplinarnego, zostało ono podjęte

postanowieniem Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 18 stycznia 2010

r.

W ocenie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego zażalenie Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego nie zasługuje na uwzględnienie.

Autor zażalenia nie uwzględnił należycie sytuacji procesowej, w jakiej

zaskarżone postanowienie zapadło, być może kierując się nieaktualnym i nietrafnym

stanowiskiem, wyrażonym w końcowej części uzasadnienia zażalenia, jakoby

postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie 2 Ds. 3005/07 nie było

prawomocne w chwili wydawania zaskarżonego postanowienia. O oczywistej

błędności tego poglądu przesądza zarówno to, że przestępstwo z art. 270 § k.k., będące

przedmiotem tego postępowania nie dawało uprawnień pokrzywdzonego – w

rozumieniu art. 49 § 1 k.p.k. – osobie, której dotyczył dokument poddany ocenie w

tym postępowaniu, jak i dalsze czynności prokuratora – inicjowane przez Zastępcę

Rzecznika Dyscyplinarnego podjęcie na nowo prawomocnie umorzonego śledztwa,

które sytuacji procesowej w tym zakresie nie zmieniły. Zaskarżone postanowienie

zapadło w sytuacji, gdy prawomocnym postanowieniem rozstrzygnięto o braku danych

dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu zabronionego, przez

obwinionego sędziego, a dalsze czynności prokuratora zakończyły się kolejnym,

prawomocnym postanowieniem o umorzeniu postępowania.

Mimo ustawowo gwarantowanej samodzielności jurysdykcyjnej Sąd

Dyscyplinarny pierwszej instancji nie miał prawnej możliwości ustalenia, że czyn

zarzucony sędziemu w stanie spoczynku zawiera znamiona przestępstwa, gdyż

prawomocne postanowienie prokuratora, wydane na podstawie art. 17 § 1 k.p.k., miało

dla postępowania dyscyplinarnego identyczny walor jak prawomocny wyrok,

uniewinniający od popełnienia przestępstwa.

Sąd pierwszej instancji nie uchylił się od samodzielnej oceny materiału

dowodowego, poddał ocenie wszystkie dowody zgromadzone w postępowaniu

dyscyplinarnym jak i postępowaniu karnym, przy czym całkowicie chybiony jest

podniesiony z zażaleniu zarzut, jakoby ocena ta przekraczała granice swobodnej oceny

dowodów, zakreślone w art. 7 k.p.k.

Autor zażalenia nie wykazał błędu w rozumowaniu Sądu pierwszej instancji co

do zasadniczej kwestii, a mianowicie możliwości jednoznacznego ustalenia, że

opisane w zarzucie – niewątpliwie własnoręcznie dopiski obwinionego sędziego w

postanowieniu z dnia 7 października 2002 r. – poczynione zostały po ogłoszeniu tego

postanowienia. Brak możliwości przyjęcia tej okoliczności za udowodnioną

zdecydował o braku podstaw do przypisania obwinionemu popełnienia przewinienia

służbowego.

Zażalenie całkowicie gołosłownie sugeruje, jakoby poza oceną Sądu pierwszej

instancji pozostał istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy, który autor zażalenia

określił jako pominięte „dowody osobowe”. Tymczasem, jak wyżej wspomniano,

zeznania wielokrotnie przesłuchanych pracownic sekretariatu, przewodniczącej

wydziału i kuratora zawodowego zostały poddane ocenie w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia, a autor zażalenia nie wskazał innych, pominiętych

dowodów osobowych. W istocie, cała argumentacja dotycząca naruszenia art. 7 k.p.k.

stanowi lansowanie własnego, odmiennego stanowiska, pomijającego całkowicie

uwarunkowania procesowe, w jakich zapadło zaskarżone postanowienie.

Nie jest też zasadny zarzut, jakoby uzasadnienie zaskarżonego postanowienia

sporządzono z naruszeniem art. 98 § 1 k.p.k. Zauważyć przy tym należy, że wskazany

jako naruszony przepis prawa procesowego zawiera jedynie wymóg sporządzenia

uzasadnienia na piśmie wraz z samym postanowieniem, przy czym w odniesieniu do

zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji skorzystał z przewidzianej w art.

98 § 2 k.p.k. możliwości odroczenia sporządzenia uzasadnienia na czas 7 dni (k. 715

odwrót).

Jeśliby oceniać uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, ze względu na materię

rozstrzygnięcia, według reguł zawartych w art. 424 § 1 k.p.k. określających wymogi

uzasadnienia wyroku, to w ocenie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego, zostały

one zrealizowane w sposób zadawalający. Nie sposób zatem podzielić zarzutu jakoby

uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie wyjaśniało jakie fakty Sąd pierwszej

instancji uznał za udowodnione i w jaki sposób ocenił dowody przyjęte za ich

podstawę.

Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut obrazy art. 17 § 1 k.p.k. Prawdą jest,

że zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego jak i w piśmiennictwie wskazuje się,

że ocena dowodów, a w szczególności zastosowanie zasady procesowej wyrażonej w

art. 5 § 2 k.p.k. powinno nastąpić po przeprowadzeniu rozprawy. Umorzenie

postępowania w fazie przygotowania do rozprawy może nastąpić w razie wystąpienia

przesłanek procesowych wymienionych w art. 17 § 1 pkt. 2 – 11 k.p.k. lub z powodu

oczywistego braku podstaw faktycznych oskarżenia, przy czym nie jest to

równoznaczne z oceną dowodów przy zastosowaniu zasady z art. 5 § 2 k.p.k. (art. 339

§ 3 pkt. 1 i 2 k.p.k.).

Zakwestionowanie podstawy procesowej zaskarżonego postanowienia nie jest

wystarczające dla skuteczności podniesionego zarzutu naruszenia art. 17 § 1 k.p.k.,

jako że zażalenie nie wykazało wpływu uchybienia na treść zaskarżonego

postanowienia. Nie sposób bowiem uznać, w realiach niniejszej sprawy, aby tryb jej

rozpoznania uzasadniał zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, jak to wywiedziono w

zażaleniu.

Zauważyć przy tym należy, że przepisy postępowania karnego w postępowaniu

dyscyplinarnym – na podstawie art. 128 u.s.p. – stosuje się odpowiednio, co nie

oznacza stosowania wprost. Sąd Dyscyplinarny pierwszej instancji stanął przed

koniecznością rozwiązania kolizji pomiędzy zakazem rozstrzygania o

odpowiedzialności karnej w postępowaniu dyscyplinarnym a koniecznością wydania

orzeczenia kończącego trwające kilka lat postępowanie dyscyplinarne. Być może

odpowiednią podstawą procesową byłoby wskazanie na inną przeszkodę w

kontynuowaniu postępowania dyscyplinarnego wobec prawomocnego wyłączenia

możliwości przypisania obwinionemu przewinienia służbowego, stanowiącego

występek oraz braku znamion takiego przewinienia w zarzuconym czynie z chwilą

wyeliminowania znamienia sfałszowania dokumentu.

Jednakże, zdaniem Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego, nawet przyjęcie,

że naruszono przepis art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k., nie daje podstaw do uznania, że miało to

wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. Odmienna ocena takiego uchybienia byłaby

możliwa w wypadku jego podniesienia w środku odwoławczym wniesionym na

korzyść obwinionego, który mógłby skutecznie domagać się zrealizowania

gwarancyjnej funkcji tego przepisu, uprawniającej do żądania wydania wyroku

uniewinniającego, po przeprowadzeniu rozprawy (zob. Kodeks Postępowania Karnego

pod red. prof. Piotra Hofmańskiego, wyd. III, Warszawa 2007. s. 144).

Rozważywszy powyższe, Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny nie znalazł

podstaw do zakwestionowania zaskarżonego postanowienia i orzekł jak na wstępie.