SNO 57/05 · Sąd Najwyższy

UCHWAŁA Z DNIA 15 LISTOPADA 2005 R.

SNO 57/05

1. Zastosowanie jak i wykorzystanie w czynnościach operacyjnych, a

także w postępowaniu procesowym, jako dowodów materiałów uzyskanych

w czasie podsłuchu operacyjnego, dopuszczalne jest wyłącznie w

odniesieniu do przestępstw wymienionych w art. 19 ust.1 ustawy o Policji.

Jeżeli materiały te nie dały podstaw do wszczęcia postępowania

przygotowawczego, dotyczącego popełnienia jednego w wymienionych w

tym przepisie przestępstw, muszą zostać zniszczone w sposób przewidziany

w art. 19 ust.17 ustawy o Policji i nie mogą być wykorzystane w żadnym

innym postępowaniu.

2. Powyższe zasady należy odnieść także do postępowania dotyczącego

sędziego korzystającego z immunitetu określonego w art. 80 § 1 u.s.p.

3. W postępowaniu dyscyplinarnym dopuszczalne jest zatem

wykorzystanie jako dowodów materiałów uzyskanych w wyniku podsłuchu

operacyjnego zarządzonego na podstawie art. 19 ust.1 ustawy o Policji, ale

jedynie wówczas, gdy czyn zarzucony sędziemu w tym postępowaniu

stanowi jedno z przestępstw wymienionych w powyższym przepisie.

Przewodniczący: sędzia SN Wiesław Maciak.

Sędziowie SN: Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca),

Elżbieta Skowrońska-Bocian.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny bez udziału Zastępcy Rzecznika

Dyscyplinarnego, z udziałem protokolanta w sprawie sędziego Sądu

Okręgowego po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2005 r. w związku z

zażaleniem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego na

uchwałę Sądu Apelacyjnego  Sądu Dyscyplinarnego z dnia 6 września 2005 r.,

sygn. akt (...) w przedmiocie uchylenia zarządzenia A2115/05 Prezesa Sądu

Okręgowego wydanego w dniu 5 kwietnia 2005 r. na podstawie art. 130 § 1

u.s.p. wobec sędziego Sądu Okręgowego

uchwalił:

u t r z y m a ć w m o c y zaskarżoną u c h w a ł ę .

Uzasadnienie

Prezes Sądu Okręgowego, działając na podstawie art. 130 § 1 ustawy z

dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98,

poz. 1070 ze zm.), zarządził w dniu 5 kwietnia 2005 r. natychmiastową przerwę

w czynnościach służbowych sędziego Sądu Okręgowego, z uwagi na istotne

interesy służbowe.

Uchwałą z dnia 13 maja 2005 r. wydaną na podstawie art. 130 § 2 u.s.p.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, wyznaczony przez Pierwszego Prezesa

Sądu Najwyższego jako właściwy sąd dyscyplinarny, postanowił zawiesić

sędziego Sądu Okręgowego w czynnościach służbowych, wskazując na

celowość podjęcia takiej uchwały w rozpoznawanej sprawie.

W dniu 20 maja 2005 r. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego wszczął

postępowanie dyscyplinarne i przedstawił sędziemu Sądu Okręgowego zarzuty,

iż w okresie od września 2003 r. do stycznia 2005 r. w A. uchybiła godności

zawodu sędziowskiego w ten sposób, że:

1) pomimo swoich i męża bliskich kontaktów z prezesem Spółdzielni

Mieszkaniowej „P.(...)” w A. złożyła oświadczenie, że nie łączą jej z prezesem

tej Spółdzielni żadne stosunki osobiste, które mogłyby wywołać uzasadnione

wątpliwości co do jej bezstronności w sprawach toczących się przed Sądem

Okręgowym, w których stroną była Spółdzielnia „P.(...)”,

2) udzielała porad prawnych prezesowi tej Spółdzielni oraz interweniowała

o przyspieszenie rozpoznania wniosku Spółdzielni „P.(...)” o rejestrację statutu

w Wydziale Rejestrowym Sądu Rejonowego.

Sędzia Sądu Okręgowego wniosła zażalenie na uchwałę Sądu

Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 13 maja 2005 r. o zawieszeniu jej

w czynnościach służbowych zarzucając naruszenie art. 8 Konwencji o Ochronie

Praw Człowieka i Podstawowych Wolności a także art. 237 § 7 i art. 238 § 3

k.p.k., o ile materiały Prokuratury Okręgowej, stanowiące podstawę wydania

zaskarżonej uchwały, pochodziły z kontroli rozmów telefonicznych zarządzonej

w trybie procesowym, albo art. 19 ust.1 i 17 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o

Policji (jedn. tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 101, poz. 1092 ze zm.), o ile była to

kontrola w trybie pozaprocesowym, wskazując, że materiały te nie mogły być

wykorzystane w postępowaniu dyscyplinarnym. Zarzuciła również

niewystarczające uzasadnienie zaskarżonej uchwały.

Uchwałą z dnia 30 czerwca 2005 r. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny

uchylił uchwałę z dnia 13 maja 2005 r. Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania,

uznając zasadność zarzutu braku motywów zaskarżonej uchwały z uwagi na

lakoniczność uzasadnienia. Wskazał, że zawieszenie sędziego w czynnościach

służbowych powinno być stosowane jedynie wówczas, gdy przemawia za tym

wzgląd na dużą szkodliwość czynu i stopień zawinienia albo wzgląd na

wyjątkowo negatywny odbiór społeczny zachowania sędziego, co powinno

podlegać rozważeniu przez Sąd stosujący ten środek.

W toku ponownego rozpoznania sprawy sędzia Sądu Okręgowego

wyjaśniła, że wraz z mężem nabyła w 2001 r. w Spółdzielni Mieszkaniowej

„P.(...)” w A. spółdzielcze własnościowe prawo do kawalerki o pow. 30 m2 i

wówczas poznała prezesa tej Spółdzielni. Po wyemitowaniu w telewizji

programu, w którym zarzucano, iż sędziowie posiadający własnościowe

mieszkania w tej Spółdzielni sądzą sprawy Spółdzielni „P.(...)” i wydają

korzystne dla niej wyroki, sędzia Sądu Okręgowego złożyła na żądanie

wiceprezesa Sądu Okręgowego wyjaśnienie, że nie rozpoznawała żadnej

sprawy, w której stroną byłaby Spółdzielnia Mieszkaniowa „P.(...)” w A., bądź

prezes tej Spółdzielni; nie łączą jej także z osobami zatrudnionymi w

Spółdzielni stosunki tego rodzaju, które mogłyby mieć wpływ na treść

ewentualnie wydawanych w przyszłości przez nią orzeczeń. Obwiniona orzeka

w Wydziale Karnym Sądu Okręgowego rozpoznając sprawy w pierwszej

instancji. Do Wydziału tego nie trafiały sprawy Spółdzielni „P.(...)”, jej

pracowników ani prezesa. Sędzia Sądu Okręgowego wyjaśniła ponadto, że z

prezesem Spółdzielni „P.(...)” nie utrzymywała kontaktów towarzyskich, nie

udzielała mu porad prawnych ani nie interweniowała o przyspieszenie

rozpoznania wniosku Spółdzielni o zarejestrowanie statutu. Jedynie na prośbę

prezesa dowiadywała się telefonicznie w sekretariacie Wydziału Rejestrowego,

co jest przyczyną nie rozpoznania przez kilka miesięcy wniosku Spółdzielni o

rejestrację statutu, a po uzyskaniu informacji, że spowodowane jest to

nieprawidłowym wypełnieniem wniosku, powiedziała o tym prezesowi

Spółdzielni.

W dniu 6 lipca 2005r. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego złożył w

Sądzie Apelacyjnym – Sądzie Dyscyplinarnym wniosek o rozpoznanie sprawy

dyscyplinarnej przeciwko sędziemu Sądu Okręgowego, zaś w dniu 2 września

2005 r. wniósł o zawieszenie jej w czynnościach służbowych i obniżenie na

podstawie art. 129 § 3 u.s.p. wynagrodzenia za pracę.

Uchwałą z dnia 6 września 2005 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

uchylił zarządzenie A-21-15/05 Prezesa Sądu Okręgowego wydane w dniu 5

kwietnia 2005 r. na podstawie art. 130 § 1 u.s.p. wobec sędziego Sądu

Okręgowego.

Oceniając materiał dowodowy sprawy w postaci komunikatów z podsłuchu

rozmów telefonicznych prowadzonych przez prezesa Spółdzielni Mieszkaniowej

„P.(...)” w A. Zenona P. Sąd Dyscyplinarny wskazał, że powstały one w wyniku

zgody na kontrolę operacyjną tych rozmów wyrażoną na wniosek Komendanta

Głównego Policji postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 29 sierpnia 2003 r.,

zarządzającym kontrolę operacyjną rozmów prowadzonych przez Zenona P. od

dnia 8 września 2003 r. do dnia 3 stycznia 2004 r. Był to zatem podsłuch

operacyjny zarządzony na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia o

Policji. Zgodnie ze wskazanym przepisem podsłuch taki może być stosowany w

celu zapobieżenia, wykrycia, ustalenia sprawców a także uzyskania i utrwalenia

dowodów jedynie w sprawach ściganych z oskarżenia publicznego przestępstw

taksatywnie wymienionych w tym przepisie i jeżeli dostarczy dowodów

pozwalających na wszczęcie postępowania karnego lub mających dla niego

znaczenie, wszystkie zgromadzone podczas kontroli operacyjnej materiały

przekazane zostają właściwemu prokuratorowi celem wszczęcia postępowania

(art. 19 ust. 14 ustawy o Policji). Natomiast zgodnie z art. 19 ust. 17 ustawy o

Policji, materiały nie zawierające dowodów pozwalających na wszczęcie

postępowania karnego przechowuje się przez 2 miesiące, a następnie dokonuje

się ich protokolarnego, komisyjnego zniszczenia. W ocenie Sądu

Dyscyplinarnego regulacja ta nie pozwala na wykorzystanie materiałów z

podsłuchu operacyjnego w odniesieniu do innych przestępstw niż wymienione

w art. 14 ust.1 ustawy o Policji ani przewinień służbowych, a skoro zarzuty

postawione sędziemu Sądu Okręgowego nie stanowią żadnego z przestępstw

wymienionych w powyższym przepisie, dowody uzyskane w czasie podsłuchu

operacyjnego Zenona P. nie mogą stanowić dowodów w rozpoznawanej sprawie

dyscyplinarnej.

Z pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie, w tym wyjaśnień

sędziego Sądu Okręgowego i złożonego przez nią oświadczenia nie można

wyprowadzić ustalenia, że sądziła ona sprawy dotyczące Spółdzielni „P.(...)” lub

jej pracowników, udzielała porad prawnych prezesowi Spółdzielni lub

interweniowała w sprawie szybszego załatwienia rejestracji statutu Spółdzielni.

W związku z tym Sąd Dyscyplinarny stwierdził, że nie można uznać, by

dowody przeprowadzone do tej pory w sprawie uprawdopodobniły zarzuty

postawione sędziemu Sądu Okręgowego w postępowaniu dyscyplinarnym, co

prowadziło do uchylenia zaskarżonego zarządzenia na podstawie art. 130 § 2

u.s.p.

W zażaleniu na powyższą uchwałę Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego

zarzucił, mający wpływ na treść orzeczenia, błąd w ustaleniach faktycznych

polegający na wadliwym ustaleniu, że zebrane dowody nie uprawdopodobniły

popełnienia przez sędziego Sądu Okręgowego zarzucanego jej czynu godzącego

w powagę sądu lub istotne interesy służbowe, dającego podstawę do zarządzenia

natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych oraz błędną wykładnię

art. 130 § 1 u.s.p., mającą wpływ na treść orzeczenia. Skarżący w szczególności

zarzucił bezpodstawne odrzucenie możliwości posłużenia się dowodami z

podsłuchu operacyjnego prowadzonego na podstawie art. 19 ustawy o Policji,

przy wydawaniu przez prezesa zarządzenia w trybie art. 130 § 1 u.s.p. oraz przy

orzekaniu przez sąd dyscyplinarny na podstawie art. 130 § 2 u.s.p.

W oparciu o zgłoszone zarzuty Zastępca Rzecznika wnosił o zmianę

zaskarżonego orzeczenia i wydanie uchwały o zawieszeniu sędziego Sądu

Okręgowego w czynnościach służbowych oraz stosowne obniżenie jej

wynagrodzenia na czas trwania zawieszenia.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Rozstrzygnięcie zażalenia wymaga przede wszystkim rozważenia i oceny,

czy w rozpoznawanej sprawie dyscyplinarnej mogły być wykorzystane jako

dowody materiały z podsłuchu operacyjnego, uzyskane przy zastosowaniu

procedury przewidzianej w art. 19 ustawy o Policji, zastosowanej w stosunku do

innej osoby, niż obwiniony sędzia.

Rozważania te należy rozpocząć od oczywistego stwierdzenia, że wolność

osobista oraz wynikająca z niej tajemnica komunikowania się stanowią jedną z

najważniejszych i podstawowych wartości demokratycznego państwa prawa,

zagwarantowanych w Konstytucji RP (art. 49) oraz w Konwencji o Ochronie

Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (art. 8) i chronionych w licznych

ustawach. Ograniczenie tych wolności dopuszczalne jest jedynie w przypadkach

określonych w ustawach i w sposób w nich przewidziany i tylko o tyle, o ile jest

to konieczne dla zapewnienia ochrony wartości i dóbr istotnych z punktu

widzenia ważnych interesów społecznych i państwowych. Ograniczenia takie,

przewidziane w przepisach ustawowych, muszą określać ściśle przypadki,

których dotyczą, zapewniać realną kontrolę ich stosowania i środki

uniemożliwiające wykorzystanie ich do innych celów, niż założone w ustawie.

Przepisy ograniczające wolność oraz tajemnicę porozumiewania się, jako

wyjątki od zasady, muszą być wykładane ściśle, bez możliwości rozszerzania

ich na przypadki nimi nie objęte.

Ograniczenie konstytucyjnej zasady tajemnicy porozumiewania się, w tym

rozmów telefonicznych, zawierają przepisy art. 19 ustawy o Policji,

zezwalające, w sytuacjach w nich przewidzianych, na przeprowadzenie przy

czynnościach

operacyjno-rozpoznawczych

podsłuchu

operacyjnego

zarządzonego przez sąd w celu wykrycia przestępstw i ich sprawców lub

uzyskania dowodów. Możliwość zarządzenia takiego podsłuchu została

ograniczona do ściśle określonych, najcięższych przestępstw umyślnych

ściganych z oskarżenia publicznego, wyliczonych enumeratywnie w art. 19 ust.1

ustawy o Policji. Przepisy art. 19 ust.14 i ust.17 zawierają regulację dotyczącą

wykorzystania materiałów uzyskanych z podsłuchu operacyjnego albo ich

zniszczenia, gdy nie mogą być wykorzystane w postępowaniu

przygotowawczym. Wykładnia powyższych przepisów musi być ścisła i

uwzględniać z jednej strony ich charakter jako wyjątków od zasady tajemnicy

rozmów telefonicznych, a z drugiej strony jako przepisów mających na celu

ułatwienie wykrywania i zwalczania najgroźniejszych społecznie przestępstw.

Przy uwzględnieniu tych okoliczności należy uznać, że zarówno zastosowanie

jak i wykorzystanie w czynnościach operacyjnych, a także w postępowaniu

procesowym jako dowodów materiałów uzyskanych w czasie podsłuchu

operacyjnego, dopuszczalne jest wyłącznie w odniesieniu do przestępstw

wymienionych w art. 19 ust.1 ustawy o Policji. Jeżeli materiały te nie dały

podstaw do wszczęcia postępowania przygotowawczego dotyczącego

popełnienia jednego w wymienionych w tym przepisie przestępstw, muszą

zostać zniszczone w sposób przewidziany w art. 19 ust.17 ustawy o Policji i nie

mogą być wykorzystane w żadnym innym postępowaniu.

Powyższe zasady należy odnieść także do postępowania dotyczącego

sędziego korzystającego z immunitetu określonego w art. 80 § 1 u.s.p. Zgodnie z

tym przepisem sędzia nie może być zatrzymany ani pociągnięty do

odpowiedzialności karnej sądowej lub administracyjnej bez zezwolenia

właściwego sądu dyscyplinarnego, co nie dotyczy zatrzymania w razie ujęcia

sędziego na gorącym uczynku przestępstwa. Powyższa regulacja nie stanowi

przeszkody do zarządzenia wobec sędziego objętego immunitetem, podsłuchu

operacyjnego w celu zapobieżenia, wykrycia, ustalenia sprawców oraz

uzyskania i utrwalenia dowodów popełnienia przestępstwa wymienionego w art.

19 ust.1 ustawy o Policji oraz wykorzystania materiałów z podsłuchu, jako

dowodów w postępowaniu dotyczącym takiego przestępstwa. Nie ma również

przeszkód do wykorzystania w taki sposób w stosunku do sędziego materiałów z

podsłuchu, którym objęta była inna osoba.

To samo należy odnieść do postępowania dyscyplinarnego prowadzonego

w stosunku do sędziego. W postępowaniu dyscyplinarnym dopuszczalne jest

zatem wykorzystanie jako dowodów materiałów uzyskanych w wyniku

podsłuchu operacyjnego zarządzonego na podstawie art. 19 ust.1 ustawy o

Policji, ale jedynie wówczas, gdy czyn zarzucony sędziemu w tym

postępowaniu stanowi jedno z przestępstw wymienionych w powyższym

przepisie.

Nie ma natomiast żadnych podstaw, by stosować wykładnię rozszerzającą

powyższych przepisów, stanowiących istotne ograniczenie konstytucyjnie

zagwarantowanych wolności obywatelskich i dopuścić możliwość

wykorzystania materiałów uzyskanych w drodze podsłuchu operacyjnego do

postępowania dotyczącego innych przestępstw lub czynów, niż wymienione w

art. 19 ust.1 ustawy o Policji, określającym zasady dopuszczalności

zastosowania podsłuchu. Prowadziłoby to w istocie do rozszerzenia

dopuszczalności stosowania i wykorzystania podsłuchu operacyjnego poza

granice określone w ustawie, co stanowiłoby naruszenie art. 49 Konstytucji oraz

art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Z tych przyczyn za uzasadnione należy uznać stanowisko Sądu

Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, iż w rozpoznawanej sprawie

dyscyplinarnej, w której sędziemu Sądu Okręgowego nie postawiono zarzutu

popełnienia żadnego z przestępstw wskazanych w art. 19 ust.1 ustawy o Policji,

nie jest dopuszczalne wykorzystanie jako dowodów, materiałów uzyskanych w

wyniku podsłuchu operacyjnego zastosowanego wobec Zenona P.

Trafnie też Sąd ten uznał, że zgromadzone w sprawie inne dowody nie

uprawdopodobniły zarzutów postawionych sędziemu Sądu Okręgowego w

postępowaniu dyscyplinarnym, czego zresztą nie podważa także skarżący. Nie

można przy tym podzielić stanowiska zawartego w zażaleniu, iż wystarczającą

podstawą do wydania zarządzenia z art. 130 § 1 u.s.p były informacje zawarte w

publikacjach środków masowego przekazu. Publikacje te powinny były stać się

podstawą wszczęcia stosownych czynności wyjaśniających, nie mogą jednak

same być wystarczającą podstawą do zastosowania wobec sędziego Sądu

Okręgowego wyjątkowego i drastycznego środka jakim jest zarządzenie

natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych. Informacje te bowiem

dotyczyły sędziów orzekających w sprawach Spółdzielni Mieszkaniowej

„P.(...)” i jej pracowników, podczas, gdy sędzia Sądu Okręgowego nie

rozpoznawała takich spraw, orzekając w sprawach karnych w pierwszej instancji

w Sądzie Okręgowym, gdzie nie wpłynęły sprawy Spółdzielni „P.(...)” ani jej

pracowników. Nie było zatem wystarczających podstaw do zastosowania,

wyłącznie w oparciu o materiały zawarte w publikacjach telewizyjnych, środka

dyscyplinarnego przewidzianego w art. 130 § 1 u.s.p.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł

jak w uchwale.