SNO 48/09 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 22 LIPCA 2009 R.

SNO 48/09

Przewodniczący: sędzia SN Małgorzata Gierszon.

Sędziowie SN: Józef Dołhy, Józef Iwulski (sprawozdawca).

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem protokolanta

w sprawie sędziego Sądu Rejonowego po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2009 r.

zażalenia wniesionego przez sędziego na postanowienie Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 18 maja 2009 r., sygn. akt (...)

p o s t a n o w i ł : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sędzia Sądu Rejonowego, powołując się na art. 128 ustawy z dnia 27 lipca 2001

r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.; dalej

Prawo o u.s.p.) w związku z art. 37 Kodeksu karnego wykonawczego (k.k.w.)

wystąpiła do Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z wnioskiem o

„wcześniejsze zatarcie skazania na karę dyscyplinarną upomnienia”, którą

wymierzono prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z

dnia 15 maja 2007 r., sygn. akt ASD (...).

Postanowieniem z dnia 18 maja 2009 r., ASDo (...), Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny na podstawie art. 93 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 i 124 § 2 Prawa o u.s.p.

postanowił pozostawić wniosek bez rozpoznania jako niedopuszczalny z mocy ustawy.

W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Apelacyjny wywiódł w szczególności, że

żaden przepis Prawa o u.s.p. nie przewiduje możliwości wcześniejszego zatarcia

skazania sędziego na karę dyscyplinarną, stąd też wniosek jest niedopuszczalny i

należy pozostawić go bez rozpoznania. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny zwrócił

uwagę, że powoływany we wniosku art. 128 Prawa o u.s.p. zawiera odesłanie w

sprawach nieuregulowanych w rozdziale trzecim działu drugiego tej ustawy jedynie do

odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego. Oznacza to, że

wobec sędziów ukaranych karą dyscyplinarną w ogóle nie mają zastosowania przepisy

Kodeksu karnego wykonawczego ani Kodeksu karnego.

W zażaleniu na postanowienie Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego

sędzia zarzuciła błędną wykładnię art. 128 Prawa o u.s.p., art. 1 k.k.w. oraz art. 37

k.k.w. polegającą na przyjęciu dwóch nieprawidłowych założeń: 1) że skoro art. 128

Prawa o u.s.p. odsyła do odpowiedniego stosowania Kodeksu postępowania karnego,

to nie jest możliwe odpowiednie stosowanie również przepisów Kodeksu karnego

wykonawczego; 2) że skoro art. 124 § 2 Prawa o u.s.p. przewiduje zatarcie skazania

dyscyplinarnego z mocy ustawy dopiero po upływie pięciu lat, to nie jest możliwe

wcześniejsze zatarcie skazania na wniosek. W wywodach uzasadnienia zażalenia

sędzia podniosła w szczególności, że Kodeks karny wykonawczy – podobnie, jak

Kodeks postępowania karnego – „jest częścią tego samego systemu prawa karnego”,

zaś art. 1 k.k.w. odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu

postępowania karnego. Stąd też wykładnia art. 128 Prawa o u.s.p. powinna prowadzić

do wniosku, że w kwestiach związanych z wykonaniem prawomocnego wyroku sądu

dyscyplinarnego – w zakresie nieuregulowanym w Prawie o u.s.p. – stosuje się

odpowiednio przepisy Kodeksu karnego wykonawczego, bowiem przepisy Kodeksu

postępowania karnego regulują procedurę wyłącznie do czasu wydania prawomocnego

wyroku. Z tego, że przepisy ustawy – Prawo o u.s.p. milczą na temat możliwości

wcześniejszego zatarcia skazania na wniosek, nie można wyprowadzać stwierdzenia,

jakoby wcześniejsze zatarcie skazania nie było dopuszczalne. Brak oznaczenia

terminów, po upływie których możliwe jest wcześniejsze zatarcie skazania

dyscyplinarnego oznacza jedynie – zdaniem skarżącej – że ustawodawca tę kwestię

pozostawił dyskrecjonalnej władzy sądu dyscyplinarnego. Sędzia dodała, że nie ma

żadnego racjonalnego uzasadnienia, aby sędzia skazany na karę najłagodniejszą i

sędzia skazany na karę najsurowszą przez ten sam okres pięciu lat oczekiwali na

usunięcie wzmianki o ukaraniu z akt osobowych bez możliwości ubiegania się o

wcześniejsze zatarcie skazania, tym bardziej że w odniesieniu do innych zawodów

(prokuratorów, adwokatów, lekarzy) takie zróżnicowanie występuje.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego w piśmie z dnia 3 lipca 2008 r. wniósł o

utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne, a zaskarżone nim postanowienie Sądu Apelacyjnego –

Sądu Dyscyplinarnego jest trafne.

W pierwszym rzędzie należy zaznaczyć, że art. 128 Prawa o u.s.p. stanowi

jednoznacznie, iż w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym

odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu

postępowania karnego. Już zatem wyraźna treść tego przepisu wyklucza przyjęcie, że

w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie można stosować przepisy Kodeksu

karnego wykonawczego lub Kodeksu karnego.

Oczywiście bezzasadne jest powołanie się na art. 37 k.k.w. jako na podstawę

prawną wcześniejszego „zatarcia skazania”. W myśl tego przepisu, w przedmiocie

zatarcia skazania orzeka sąd, chyba że zatarcie nastąpiło z mocy prawa (§ 1), a jeżeli

w pierwszej instancji wyroki wydało kilka sądów, właściwy jest sąd, który jako ostatni

wydał wyrok skazujący; jeżeli orzekały sądy różnego rzędu, właściwy jest sąd

wyższego rzędu (§ 2); wniosek skazanego o zatarcie skazania, złożony przed upływem

roku od wydania postanowienia odmawiającego zatarcia, można pozostawić bez

rozpoznania (§ 3). Przepis ten ma więc wyłącznie procesowy charakter, gdyż określa

właściwość sądu w sprawie wniosku o wcześniejsze zatarcie skazania oraz przewiduje

możliwość pozostawienia bez merytorycznego rozpoznania wniosku złożonego

przedwcześnie. W żadnym wypadku ani ten przepis, ani inne regulacje Kodeksu

karnego wykonawczego nie określają materialnoprawnej podstawy wcześniejszego

zatarcia skazania. Taka podstawa jest uregulowana w Kodeksie karnym w przepisach

działu XII Zatarcie skazania (art. 106 – 108).

Wbrew twierdzeniom skarżącej, ustawa – Prawo o u.s.p. reguluje w całości

(kompleksowo) wykonanie kary dyscyplinarnej (art. 123 i 124). Zgodnie z art. 123 § 2

Prawa o u.s.p., przewodniczący sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji przesyła

odpis prawomocnego wyroku sądu dyscyplinarnego Krajowej Radzie Sądownictwa i

Ministrowi Sprawiedliwości, a ponadto prezesowi właściwego sądu i kolegium tego

sądu. Wykonanie wyroku co do kar przeniesienia na inne miejsce służbowe oraz

złożenia sędziego z urzędu należy do Ministra Sprawiedliwości, a co do pozostałych

kar do prezesa sądu okręgowego oraz do prezesa sądu apelacyjnego w stosunku do

sędziów tego sądu (art. 123 § 3 Prawa o u.s.p.). W myśl art. 124 tego Prawa, odpis

prawomocnego wyroku skazującego na karę dyscyplinarną dołącza się do akt

osobowych obwinionego i po upływie pięciu lat od uprawomocnienia się wyroku

orzekającego karę dyscyplinarną (z wyjątkiem kary złożenia sędziego z urzędu)

Minister Sprawiedliwości zarządza usunięcie odpisu wyroku z akt osobowych, jeżeli

w tym okresie nie wydano przeciwko ukaranemu innego wyroku skazującego. Gdy

został wydany inny wyrok, dopuszczalne jest tylko jednoczesne usunięcie z akt

osobowych sędziego odpisów wszystkich wyroków skazujących. Usunięcie z akt

osobowych sędziego odpisu wyroku dyscyplinarnego skazującego na kary

przewidziane w art. 109 § 1 pkt 1-4 Prawa o u.s.p. (co można określić jako swoisty

rodzaj „zatarcia skazania”) następuje więc po czasie ściśle określonym w przepisie

(czynność Ministra Sprawiedliwości ma charakter techniczny) i nie jest przewidziana

możliwość wcześniejszego dokonania tej czynności. Nie ma tym samym podstaw, aby

poprzez art. 128 Prawa o u.s.p. stosować przepisy Kodeksu postępowania karnego, a

tym bardziej przepisy Kodeksu karnego wykonawczego, gdyż wykonanie kary

dyscyplinarnej (w tym jej „zatarcie”) jest uregulowane w Prawie o u.s.p.

Brak jest też podstaw do uznania, że w zakresie wykonania kary dyscyplinarnej

istnieje w przepisach ustawy – Prawo o u.s.p. luka prawna, co mogło by uzasadniać

sięgnięcie na zasadzie analogii iuris do rozwiązań przyjętych w Kodeksie karnym co

do zatarcia skazania (por. przykładowo wyroki Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 5 listopada 2003 r., SNO 67/03, OSNSD 2003, nr II, poz. 61

oraz z dnia 22 czerwca 2004 r., SNO 22/04, OSNSD 2004, nr I, poz. 3). W

obowiązującym stanie prawnym – w porównaniu do art. 97 ustawy z dnia 20 czerwca

1985 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn.: Dz. U. z 1994 r. Nr 7, poz.

25 ze zm.) – doszło do ujednolicenia terminów usunięcia odpisu skazującego wyroku

sądu dyscyplinarnego z akt osobowych sędziego (jest to termin pięcioletni w

odniesieniu do wszystkich kar dyscyplinarnych, podczas gdy poprzednio termin ten

wynosił trzy lata, a pięć lat tylko dla kary przeniesienia na inne miejsce służbowe).

Zmieniono też zasadę, że ta czynność była dokonywana na wniosek sędziego. Brak

zróżnicowania terminów usunięcia odpisu skazującego wyroku sądu dyscyplinarnego

z akt osobowych sędziego w odniesieniu do poszczególnych rodzajów kar jest więc

celowym zamierzeniem ustawodawcy. Argumenty skarżącej dotyczące niezasadności

tego braku zróżnicowania terminów (o ile uznać ich trafność) można ocenić co

najwyżej jako zmierzające do wykazania tak zwanej luki aksjologicznej, a istnienie

takiej luki nie uzasadnia dokonania wykładni przez analogię. Nie ma więc podstaw do

stosowania przepisów Kodeksu karnego dotyczących zatarcia skazania (pomijając ich

nieodpowiedniość w stosunku do kar dyscyplinarnych), a tym samym nie istnieje

żadna podstawa materialnoprawna do zarządzenia przez sąd dyscyplinarny

wcześniejszego usunięcia z akt osobowych sędziego odpisu wyroku sądu

dyscyplinarnego. W systemie prawa pozytywnego, w sposób oczywisty takiej

podstawy materialnoprawnej nie może stanowić „dyskrecjonalna władza sądu

dyscyplinarnego”.

Z tych względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny na podstawie art. 437 § 1

k.p.k. w zw. z art. 128 Prawa o u.s.p. postanowił jak w sentencji.