SNO 43/05 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2005 R.

SNO 43/05

Przewodniczący: sędzia SN Andrzej Deptuła (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Zbigniew Strus, Marek Sychowicz.

Sąd Najwyższy  Sąd Dyscyplinarny na posiedzeniu z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego sędziego Sądu Okręgowego oraz protokolanta w

sprawie sędziego Sądu Rejonowego po rozpoznaniu w dniu 11 października

2005 r. zażalenia wniesionego przez obrońcę sędziego na uchwałę Sądu

Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 27 czerwca 2005 r., sygn. akt (...)

zezwalającą na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego

postanowił:

u t r z y m a ć w m o c y zaskarżoną u c h w a ł ę .

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uchwałą z dnia 27 czerwca 2005 r.

sygn. akt (...) na podstawie art. 80 § 1 i art. 129 § 2 i 3 u.s.p.

1. zezwolił na pociągnięcie sędziego Sądu Rejonowego do odpowiedzialności

karnej sądowej za to, że:

a) w okresie od dnia 5 sierpnia do dnia 3 września 2003 r. w A., pełniąc

funkcję sędziego Sądu Rejonowego, działając w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej i osobistej, przekroczyła swoje uprawnienia w ten sposób, że

weszła w porozumienie z adwokatem Piotrem P., wobec którego

zobowiązała się dokonać uchylenia w stosunku do Wojciecha J. środka

zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania w sprawie IV K

683/03 Sądu Rejonowego, którego Piotr P. nie reprezentował, jako

obrońca, a następnie w dniu 3 września 2003 r. wydała postanowienie o

zmianie stosowanego wobec Wojciecha J. izolacyjnego środka

zapobiegawczego na poręczenie majątkowe, nie będąc referentem tej

sprawy, przez co działała na szkodę interesu publicznego w postaci

prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości,

tj. o czyn z art. 231 § 1 i 2 k.k.;

b) w dniu 20 października 2003 r. w A. pełniąc funkcję sędziego Sądu

Rejonowego działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i osobistej,

przekroczyła swoje uprawnienia, w ten sposób, że weszła w porozumienie

z adwokatem Piotrem P., ustalając z nim, że w przypadku skierowania

postępowania w sprawie IV K 1097/03 przeciwko Henrykowi D.,

oskarżonemu z art. 178a § 1 k.k., do jej referatu dokona zwrotu tej sprawy

do prokuratury celem uzupełnienia śledztwa – przesłuchania

dodatkowego świadka oraz wskazała sposób działania prowadzący do

przydzielenia jej tej sprawy, przez co działała na szkodę interesu

publicznego w postaci prawidłowego funkcjonowania wymiaru

sprawiedliwości,

tj. o czyn z art. 231 § 1 i 2 k.k.;

c) w okresie od dnia 29 sierpnia 2003 r. do dnia 21 listopada 2003 r. w A.,

pełniąc funkcję sędziego Sądu Rejonowego, działając w celu osiągnięcia

korzyści majątkowej i osobistej, przekroczyła swoje uprawnienia, w ten

sposób, że weszła w porozumienie z adwokatem Piotrem P., wobec

którego zobowiązała się wydać wyrok łączny o uzgodnionej z nim treści

w sprawie IV K 935/03 przeciwko oskarżonemu Jackowi M. i w dniu 21

listopada 2003 r. wyrok taki wydała, przez co działała na szkodę interesu

publicznego w postaci prawidłowego funkcjonowania wymiaru

sprawiedliwości,

tj. o czyn z art. 231 § 1 i 2 k.k.;

2. zawiesił sędziego Sądu Rejonowego w czynnościach służbowych na czas

trwania postępowania;

3. obniżył o 40 % wysokość wynagrodzenia temu sędziemu na czas

zawieszenia w czynnościach służbowych.

Tym samym Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny w pkt 1 swojej uchwały

uwzględnił wniosek Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej.

Uchwałę powyższą zaskarżył obrońca sędziego zarzucając:

1. obrazę przepisów postępowania  art. 6 kodeksu postępowania karnego w

związku z art. 128 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.  Prawo o ustroju sądów

powszechnych czyli prawa do obrony sędziego, polegające na:

a) rozpoznaniu wniosku Prokuratora Apelacyjnego bez udostępnienia stronie

akt sprawy załączonych do tego wniosku, jak również przed

prawomocnym rozstrzygnięciem wniosku obrońcy sędziego o

udostępnienie akt sprawy złożonego Prokuratorowi Apelacyjnemu, co

utrudniło sędziemu obronę w znacznym stopniu, w szczególności w

kontekście powołania się przez Sąd Dyscyplinarny pierwszej instancji w

uzasadnieniu zaskarżonej uchwały na osobowe źródła dowodowe w

postaci zeznań świadka Macieja S. oraz wyjaśnień Piotra P, na które to

dowody nie powoływał się w uzasadnieniu wniosku wnioskodawca;

b) nieuwzględnienie wniosku obrońcy sędziego o odroczenie posiedzenia z

uwagi na doręczenie obrońcy i sędziemu na tymże posiedzeniu pisma

Prokuratora Apelacyjnego z dnia 17 czerwca 2005 r. w sprawie

uzupełnienia opisu i kwalifikacji prawnej czynów wskazanych we

wniosku o wydanie zezwolenia na pociągnięcie sędziego do

odpowiedzialności karnej, co utrudniło sędziemu w stopniu znacznym

rzeczowe ustosunkowanie się do zmodyfikowanej treści opisu czynów, co

do których zachodzi podejrzenie sprawstwa ich przez sędziego oraz do

zawartej w tym piśmie argumentacji przytoczonej na poparcie owej

modyfikacji;

c) nieuwzględnienie wniosku obrońcy sędziego o dopuszczenie dowodów z

oględzin zbioru dokumentów w postaci akt sprawy w celu

zweryfikowania twierdzeń sędziego, iż podstawą wydanych rozstrzygnięć

sądowych będących przedmiotem wniosku Prokuratora Apelacyjnego

była utrwalona linia orzecznictwa, niezależna od podejmowanych prób

wpływania na treść orzeczeń przez osoby trzecie;

2. obrazę przepisów postępowania – art. 80 § 2 c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

– Prawo o ustroju sądów powszechnych – polegającą na podjęciu uchwały

zezwalającej na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej pomimo,

iż zaprezentowane przez wnioskodawcę dane nie stanowią wystarczającej

procesowej podstawy do postawienia zarzutu popełnienia przestępstwa

przekroczenia uprawnień przez funkcjonariusza publicznego w celu

uzyskania korzyści majątkowej lub osobistej, albowiem:

a) zgromadzony materiał operacyjny w postaci utrwalonych rozmów

telefonicznych nie może stanowić dowodu przestępstwa nie objętego

katalogiem określonym w art. 237 § 3 kodeksu karnego,

b) uzyskany na podstawie art. 19 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

materiał operacyjny nie może zostać wykorzystany w jakimkolwiek

innym postępowaniu niż postępowanie karne, w tym również w

postępowaniu o uchylenie immunitetu,

3. obrazę przepisów postępowania – art. 80 § 2 c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

– Prawo o ustroju sądów powszechnych – polegającą na podjęciu chwały

zezwalającej na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej pomimo,

iż czyn opisany we wniosku nie wyczerpuje znamion przestępstwa opisanego

w art. 231 § 1 i 2 kodeksu karnego.

W konkluzji zażalenia obrońca wnosił o uchylenie zaskarżonej uchwały,

odmówienie zezwolenia na pociągnięcie sędziego Sądu Rejonowego do

odpowiedzialności karnej, ewentualnie o uchylenie tejże uchwały i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi

Dyscyplinarnemu.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Zażalenie obrońcy sędziego Sądu Rejonowego nie kwalifikowało się do

uwzględnienia, a w konsekwencji zaskarżoną uchwałę należało utrzymać w

mocy.

Przepis art. 80 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) został znowelizowany ustawą z

dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych, ustawy o prokuraturze, ustawy – Prawo o ustroju sądów

wojskowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 228, poz. 2256).

Stosownie do obowiązującego obecnie przepisu art. 80 § 2c Prawa o

ustroju sądów powszechnych, uchwałę zezwalającą na pociągnięcie sędziego do

odpowiedzialności karnej można podjąć, jeżeli zachodzą dostatecznie

uzasadnione podejrzenia popełnienia przez niego przestępstwa. Uregulowanie to

oznacza wprowadzenie ustawowego kryterium zezwolenia na pociągnięcie

sędziego do odpowiedzialności karnej. W tym miejscu stwierdzić trzeba, że już

wcześniej Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny takie właśnie kryterium

przyjmował, zawsze akceptując konieczność wystąpienia dostatecznie

uzasadnionych dowodowo przesłanek do zaistnienia „stanu podejrzenia”, że

objęty wnioskiem prokuratora sędzia popełnił przestępstwo. Zawsze zatem w

postępowaniu o uchylenie immunitetu sędziowskiego sąd dyscyplinarny stawał

przed koniecznością udzielenia odpowiedzi na dwa pytania: pierwsze – czy czyn

przedstawiony we wniosku prokuratora wyczerpuje znamiona przestępstwa,

drugie – czy zebrane przez oskarżyciela dowody dostatecznie uzasadniają

podejrzenie, że sędzia czyn ten popełnił.

W przyjętym już przez samego ustawodawcę kryterium zezwolenia na

pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej nietrudno dostrzec

nawiązanie do treści art. 313 k.p.k., w którym jest również mowa o dostatecznie

uzasadnionych podejrzeniach, że czyn popełniła określona osoba. Owo

„dostatecznie uzasadnione podejrzenie” stanowi warunek materialny,

wyrażający się w istnieniu dostatecznej podstawy faktycznej do postawienia

określonej osoby w „stan podejrzenia”. Porównanie treści art. 303 k.p.k. z

treścią art. 313 k.p.k. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że dostatecznie

uzasadnione podejrzenie w odniesieniu do konkretnej osoby oznacza wyższy

stopień prawdopodobieństwa podejrzenia tak co do faktu przestępstwa, jak i co

do osoby sprawcy. Nie chodzi zatem o ustalenie, że określona osoba popełniła

przestępstwa, lecz o to, że zebrane dowody wskazują na wysokie

prawdopodobieństwo zaistnienia takiego faktu.

Poczynienie powyższych uwag było konieczne z tego powodu, że skarżący

uchwałę Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego obrońca sędziego Sądu

Rejonowego wysunął zarzut obrazy art. 80 § 2c ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych wywodząc, że tzw. materiał operacyjny w postaci utrwalonych

rozmów telefonicznych nie stanowił dostatecznej procesowo podstawy do

postawienia (sędziemu) zarzutu popełnienia przestępstwa, a to z tej racji, iż nie

mógł być wykorzystany w tym postępowaniu jako materiał obciążający

sędziego Sądu Rejonowego.

Tymczasem stanowisko skarżącego dotknięte jest bardzo poważnym

błędem metodologicznym, prowadzącym do istotnego błędu merytorycznego.

Nie jest bowiem tak, aby Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny swoją decyzję o

uchyleniu immunitetu sędziowskiego wobec sędziego Sądu Rejonowego opierał

o owe rozmowy telefoniczne prowadzone przez tego sędziego z adwokatem

Piotrem P. Owszem, Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wspomniał o tych

rozmowach, ale ich treść nie determinowała finalnej decyzji tego Sądu, co

wystarczająco jasno wynika z uzasadnienia zaskarżonej uchwały. Sąd ten

wyraźnie przecież wskazał na wyjaśnienia złożone w dotychczasowym

śledztwie prowadzonym przez prokuraturę (...) przez podejrzanego Piotra P.,

zeznania świadka Marcina S. (tamże) oraz wypowiedzi sędziego Sądu

Rejonowego w tym postępowaniu. Quantum wiedzy zawartej w tych źródłach

dowodowych jest wystarczające dla czynienia zasadnym twierdzenia o

dostatecznie uzasadnionych podejrzeniach popełnienia przez sędziego Sądu

Rejonowego czynów objętych wnioskiem prokuratora. Skarżący najwyraźniej

faktów tych nie dostrzega, wręcz je ignoruje, choć właśnie w tych źródłach tkwi

dostatecznie silna dowodowo podstawa uchylenia wobec sędziego immunitetu

sędziowskiego. Raz jeszcze trzeba stwierdzić, że nie chodzi tu o wykazanie

popełnienia przestępstwa przez sędziego Sądu Rejonowego, lecz jedynie o

dostatecznie uzasadnione podejrzenie zaistnienia takiej okoliczności.

Co się natomiast tyczy zarzutu, że czyny opisane we wniosku nie

wyczerpują znamion przestępstwa opisanego w art. 231 § 1 i 2 k.k. należy

stwierdzić, że Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny w uzasadnieniu zaskarżonej

uchwały wystarczająco – dla celów tego postępowania – wykazał racje dla

których zachowanie się sędziego Sądu Rejonowego może być ocenione w

płaszczyźnie karalnego nadużycia służbowego, co nie przesądza rzecz jasna

finalnej oceny tej kwestii. Stanowiska tego w niczym nie podważają wywody

obrońcy zawarte w piśmie z dnia 3 października 2005 r. Wywody te w wielu

punktach nie wytrzymują konfrontacji z faktami albo je ignorują (ignorują ich

oczywistą i obiektywną wymowę).

Za zasadnością zażalenia nie przemawiają także podniesione w nim zarzuty

obrazy przepisów postępowania – art. 6 k.p.k. w związku z art. 128 ustawy –

Prawo o ustroju sądów powszechnych, w odniesieniu do których stwierdzić

należy, że:

1. Nieudostępnienie sędziemu Sądu Rejonowego akt postępowania

przygotowawczego (nie wykraczającego jeszcze poza fazę in rem)

prowadzonego przez prokuraturę (...) miało swoje umocowanie w art. 156 §

5 k.p.k. i leżało poza możliwością kompetencyjną Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego. Można przyjąć, że nie ułatwiło to obrony. Nie można

jednak zasadnie twierdzić, że sędzia Sądu Rejonowego pozbawiona była

prawa do obrony albowiem treść wniosku i jego uzasadnienie jasno i w

dostatecznym stopniu informowała o meritum sprawy. Sędzia Sądu

Rejonowego dała zresztą temu wyraz w swoim wystąpieniu przed sądem

dyscyplinarnym pierwszej instancji.

2. Uzupełnienie wniosku przez prokuratora o element korzyści majątkowej i

osobistej nie może być oceniona jako utrudnienie prawa do obrony, w

niczym bowiem nie zmieniało istoty zarzutów objętych wnioskiem.

Twierdzenie, że uzupełnienie to „utrudniało sędziemu w stopniu znacznym

rzeczowe ustosunkowanie się do zmodyfikowanej treści opisu czynów” jest

przesadnym wyolbrzymieniem zaistniałego stanu rzeczy i tym samym nie

może być przyjęte jako racja na rzecz wzruszenia zaskarżonej uchwały.

3. Nie bardzo też wiadomo jaką „utrwaloną linię orzecznictwa” miał – w myśl

żądania obrońcy sędziego – badać Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

rozpoznając wniosek o uchylenie immunitetu sędziowskiego. Można jedynie

domyślać się, że chodziło o utrwaloną linię orzecznictwa sędziego Sądu

Rejonowego, tyle tylko, że nie miało to nic wspólnego z faktami,

odnoszącymi się do kontaktów „na linii” sędzia Sądu Rejonowego – adwokat

Piotr P., na kanwie których prokurator przedstawił swój wniosek.

Podsumowując należy stwierdzić, że stanowisko Sądu Apelacyjnego –

Sądu Dyscyplinarnego zasługuje na pełną akceptację, stąd Sąd Najwyższy – Sąd

Dyscyplinarny zaskarżoną uchwałę utrzymał w mocy.