SNO 36/09 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 9 CZERWCA 2009 R.

SNO 36/09

Przewodniczący: sędzia SN Ewa Strużyna.

Sędziowie SN: Jacek Gudowski, Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca).

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem protokolanta

w sprawie sędziego Sądu Rejonowego po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2009 r.

zażalenia wniesionego przez sędziego na postanowienie Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt (...)

u c h y l i ł zaskarżone postanowienie i p r z e k a z a ł sprawę Sądowi Apelacyjnemu

– Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 17 lutego 2009 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

podjął zawieszone postępowanie dyscyplinarne prowadzone przeciwko sędziemu Sądu

Rejonowego pod sygn. akt ASD (...) i umorzył je na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.

w zw. z art. 128 ustawy z dnia 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U.

Nr 98, poz. 1070 ze zm.; dalej – u.s.p.).

Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego

zarzucił sędziemu Sądu Rejonowego popełnianie przewinienia dyscyplinarnego w

postaci rażącego uchybienia godności urzędu, polegającego na zawiadomieniu w dniu

10 sierpnia 1998 r. Prokuratury Rejonowej o niepełnionych przestępstwach i

fałszywym oskarżeniu Beaty K. przed Prokuratorem Rejonowym o to, że fałszywie

oskarżyła go o popełnienie wykroczenia naruszenia ciszy nocnej, złożyła fałszywe

zeznania i tworzyła fałszywe dowody.

Stanowiące opis przewinienia dyscyplinarnego czyny zostały objęte także

wniesionym przeciwko sędziemu Sądu Rejonowego aktem oskarżenia, w którym

zarzucono mu popełnienie występku z art. 234 k.k.

Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2007 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

oddalił wnioski obwinionego i jego obrońcy o umorzenie postępowania, zwrot akt

sprawy Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego w celu usunięcia istotnych braków

postępowania i uchylenie obniżenia wynagrodzenia o 50 %. Wymienionym

postanowieniem Sąd zawiesił natomiast postępowanie dyscyplinarne na podstawie art.

22 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. do czasu zakończenia postępowania karnego.

Odwołując się do art. 204 u.s.p., Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uznał, że

kwestia przedawnienia dyscyplinarnego w sprawie podlega ocenie na podstawie art.

81 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych

(tekst jedn.: Dz. U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.; dalej – u.s.p. z 1985 r.), z którego

wynika, iż przedawnienie dyscyplinarne, w wypadku, gdy przewinienie dyscyplinarne

zawiera znamiona przestępstwa, nie może nastąpić wcześniej niż przedawnienie

przewidziane w przepisach Kodeksu karnego. To oznacza, że przedawnienie

zarzuconego obwinionemu przewinienia dyscyplinarnego nastąpiło z dniem 8 sierpnia

2008 r. Wszczęcie postępowania dyscyplinarnego dnia 2 sierpnia 2002 r. nastąpiło

bowiem w okresie biegu pięcioletniego terminu przedawnienia karalności zarzuconego

obwinionemu występku z art. 234 k.k., wynoszącego 5 lat (art. 101 § 1 pkt 4 k.k. w

zw. z art. 15 przepisów wprowadzających Kodeks karny), który – zgodnie z art. 102

k.k. – uległ przedłużeniu o dalsze 5 lat ze względu na wszczęcie w czasie jego biegu

postępowania karnego.

Stanowiące przyczynę zawieszenia postępowania dyscyplinarnego, prowadzone

przeciwko obwinionemu postępowanie karne zostało postanowieniem Sądu

Rejonowego z dnia 29 października 2008 r. umorzone z powodu przedawnienia

karalności zarzuconego czynu (art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.). W konsekwencji stało się

możliwe podjęcie zawieszonego postępowania dyscyplinarnego. Jednakże ze względu

na upływ także terminu przedawnienia dyscyplinarnego również postępowanie

dyscyplinarne podlegało umorzeniu (art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.).

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny nie podzielił zarzutu obwinionego, że nie

było podstaw do przyjęcia dłuższego terminu przedawnienia dyscyplinarnego,

ustalonego według przepisów Kodeksu karnego. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego

uprawdopodobnił bowiem, że zarzucone obwinionemu przewinienie dyscyplinarne

zawierało znamiona przestępstwa. Świadczy o tym także wszczęcie przeciwko

obwinionemu postępowania karnego.

W zażaleniu na to postanowienie obwiniony zarzucił obrazę art. 339 § 2 k.p.k. w

zw. z art. 107 § 1 i art. 108 § 1 u.s.p., art. 42 ust. 2 Konstytucji RP, art. 6 ust. 3 lit. c

Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, art. 14 ust. 3 lit. d Międzynarodowego Paktu

Praw Obywatela i Człowieka, art. 6, 7, 96 § 1, 117 § 2 i 2a k.p.k., art. 17 ust. 1 ustawy

z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym i art. art. 253 k.p.k. Powołując się na te

zarzuty, wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i umorzenie postępowania z

powodu oczywistej bezzasadności wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej,

podanie orzeczenia do publicznej wiadomości, uchylenie zawieszenia w obowiązkach

sędziego i obniżenia wynagrodzenia o 50 % co najmniej od dnia 10 sierpnia 2008 r. i

stwierdzenia, że środki te zostały w sprawie zastosowane bezpodstawnie. Ponadto

wniósł o ewentualne uchylenie postanowienia o umorzeniu postępowania z powodu

przedawnienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz „niezależnie od

powyższych wniosków pro publico bono o zastosowanie środków możliwych do

zastosowania przez Sąd Odwoławczy, stwierdzający naruszenie praw i rażącą

bezczynność Sądu pierwszej instancji w zakresie

konstytucyjnych obywatela, którym jest każdy sędzia”.

podstawowych

praw

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Pierwszorzędne znaczenie dla oceny zasadności zażalenia ma zarzut naruszenia

prawa do obrony, stanowiącego jedną z podstawowych gwarancji procesowych

obwinionego. Skarżący zarzucił, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącą

obrazą przepisów art. 42 ust. 2 Konstytucji RP, art. 6 ust. 3 lit. c Europejskiej

Konwencji Praw Człowieka (dalej – EKPC), art. 14 ust. 3 lit. d Międzynarodowego

Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (dalej – MPPOiP), art. 6, 7, 96 § 1, art. 117

§ 2 i 2a k.p.c. i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym (Dz.

U. Nr 123, poz. 849 ze zm.; dalej – ustawa o lekarzu sądowym) polegającą na

rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu w dniu 17 lutego 2009 r. pomimo tego, że

usprawiedliwił on swoją nieobecność w sposób przewidziany prawem i wniósł o

odroczenie posiedzenia.

Przepis art. 6 k.p.c. statuuje – co przyjmuje się zgodnie w doktrynie i w

orzecznictwie (por. wyrok z dnia 4 lutego 2003 r., IV KK 379/02, niepubl.) – zasadę

prawa do obrony, która obejmuje prawo do obrony w sensie materialnym, polegające

na podejmowaniu czynności zmierzających do przeciwstawienia się oskarżeniu, i

prawo do obrony w sensie formalnym, rozumiane jako korzystanie z pomocy obrońcy.

Omawiane prawo do obrony zostało podniesione do rangi zasady konstytucyjnej (art.

42 ust. 2 Konstytucji RP), należy także do regulowanych w traktatach

międzynarodowych podstawowych praw człowieka (art. 6 ust. 3 lit. c EKPC i art. 14

ust. 3 lit. d MPPOiP). Uznanie prawa oskarżonego do obrony za zasadę procesu

karnego oznacza, że oskarżony może prowadzić obronę w toku całego procesu i

oczekiwać, iż w razie wątpliwości co do wykładni przepisów będą one interpretowane

tak, aby zapewnić mu realną możliwość prawa do obrony. Obrona jest jedną z funkcji

procesu, jej zadaniem jest uzyskanie dla oskarżonego najkorzystniejszego

rozstrzygnięcia. Obrona materialna może być realizowana przez korzystanie przez

oskarżonego z przyznanych mu uprawnień procesowych, m. in. w zakresie składania

wyjaśnień (art. 175 § 1 i art. 176 k.p.k.), wypowiadania się w każdej kwestii (art. 175

§ 2 i art. 367 § 2 k.p.k.), w tym i w głosach końcowych (art. 406 k.p.k.).

Warunkiem realizacji obrony w znaczeniu materialnym jest przysługujące

oskarżonemu prawo do udziału w rozprawach i posiedzeniach przed sądem. W

przepisie art. 117 § 2 k.p.k., mającym charakter gwarancyjny dla stron uprawnionych

do udziału w czynności procesowej, określono sytuacje, w których czynności nie

przeprowadza się. Dzieje się tak m. in. wtedy, gdy osoba uprawniona została

zawiadomiona o miejscu i czasie czynności, nie stawiła się, ale usprawiedliwiła

należycie swoje niestawiennictwo i wniosła o nieprzeprowadzanie czynności bez jej

udziału (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2001 r., I KKN 395/98,

niepubl., w którym stwierdzono, że już samo nadesłanie przez oskarżonego

zaświadczenia lekarskiego przed terminem rozprawy powinno być odczytane jako

wola usprawiedliwienia niestawiennictwa na rozprawie i złożenie wniosku o jej

odroczenie).

Z nazwanego usprawiedliwieniem pisma z dnia 10 lutego 2009 r. wynika, że

obwiniony – po zawiadomieniu go o wyznaczeniu na dzień 17 lutego 2009 r.

posiedzenia Sąd Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego – przedstawił wystawione

dnia 9 lutego 2009 r. przez uprawnionego lekarza zaświadczenie, potwierdzające

niemożność stawienia się na posiedzenie z informacją o przewidywanym terminie

zdolności do stawienia się na wezwanie Sądu (4 marca 2009 r.), i wniósł o odroczenie

posiedzenia. Jednocześnie w wymienionym piśmie podkreślił, że chce „podać do

protokołu szereg innych znanych mu okoliczności związanych ze sprawą i dlatego

domaga się umożliwienia mu udziału w tymże posiedzeniu”.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny nie uwzględnił wniosku o odroczenie

posiedzenia. Z zawartego w protokole posiedzenia postanowienia wynika, że

postanowił „prowadzić sprawę pod nieobecność obwinionego, albowiem

przedmiotowe posiedzenie dotyczy jedynie rozstrzygnięć formalno-prawnych”.

Nie ulega wątpliwości, że przedłożone przez obwinionego zaświadczenie,

potwierdzające niemożność stawienia się na wyznaczone posiedzenie, odpowiada

wymaganiom przewidzianym w art. 117 § 2a k.p.k. Złożony wniosek o odroczenie

tego posiedzenia wskazuje też jednoznacznie na chęć wzięcia przez obwinionego

udziału w posiedzeniu. Jednocześnie niepodjęcie przez Sąd przewidzianych w art. 17

ustawy o lekarzu sądowym czynności zmierzających do sprawdzenia rzetelności

zaświadczenia świadczy o tym, że nie miał on wątpliwości co do rzetelności

wystawionego przez lekarza sądowego zaświadczenia. Zachodziła zatem podstawa do

odroczenia posiedzenia, ponieważ zgodnie z art. 117 § 2 k.p.k. czynności nie

przeprowadza się, jeżeli osoba uprawniona usprawiedliwiła swoje niestawiennictwo i

wniosła o nieprzeprowadzanie czynności bez jej obecności. Tej oceny nie zmienia

wskazana przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny przyczyna nieodroczenia

posiedzenia nie tylko dlatego, że jest ona bez znaczenia z punktu widzenia

przewidzianych w art. 117 § 2 k.p.k. przesłanek zastosowania tego przepisu, ale także

z tego powodu, że zaskarżone postanowienie – wbrew stanowisku Sądu – nie dotyczy

jedynie rozstrzygnięć formalnoprawnych; umorzenie postępowania dyscyplinarnego z

powodu przedawnienia nie należy do rozstrzygnięć formalnoprawnych, ponieważ

kwestia przedawnienia jest zagadnieniem materialnoprawnym.

Z przedstawionych powodów zarzut obwinionego, że został on pozbawiony

możliwości obrony na skutek naruszenia wskazanych przepisów Kodeksu

postępowania karnego, znajdujących zastosowanie w postępowaniu dyscyplinarnym

na podstawie art. 128 u.s.p., należało uznać za uzasadniony i wystarczający do

uwzględnienia zażalenia. Rozważanie pozostałych zarzutów w okolicznościach

sprawy, w tym ze względu na zapowiedziane przez obwinionego dalsze wyjaśnienia,

byłoby przedwczesne. Jedynie ubocznie należy zauważyć, że w sprawie pozostaje

nierozpoznany, zawarty w piśmie obwinionego z dnia 9 lutego 2009 r., wniosek o

uchylenie zawieszenia w czynnościach służbowych i obniżenia wynagrodzenia.

Z tych względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł, jak w sentencji

postanowienia.