SNO 34/04 · Sąd Najwyższy

UCHWAŁA Z DNIA 15 WRZEŚNIA 2004 R.

SNO 34/04

Przewodniczący: sędzia SN Wiesław Kozielewicz.

Sędziowie SN: Zbigniew Strus (sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w Warszawie z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego sędziego Sądu Okręgowego oraz protokolanta w

sprawie sędziego Sądu Rejonowego po rozpoznaniu w dniu 15 września 2004 r.

w związku z zażaleniem sędziego na uchwałę Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 12 maja 2004 r. sygn. akt (...) w przedmiocie

zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej

uchwalił:

zaskarżoną u c h w a ł ę u t r z y m u j e w m o c y.

Uzasadnienie

Sędzia Sądu Rejonowego uczestniczyła dnia 29 września 2000 r. w

wypadku komunikacyjnym, w wyniku którego przechodzący przez jezdnię

Mariusz N. został potrącony przez samochód osobowy, którym kierowała

wymieniona sędzia i doznał uszczerbku na zdrowiu w postaci choroby realnie

zagrażającej życiu.

Prokurator

zezwolenie

prowadzący

Sądu

postępowanie

Dyscyplinarnego

na

przygotowawcze

pociągnięcie

wystąpił

sędziego

o

do

odpowiedzialności karnej sądowej. Kolejne uchwały odmawiające zezwolenia

były zaskarżane przez Prokuratora i uchylane przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny,

a po zmianie Prawa o ustroju sądów powszechnych przez Sąd Najwyższy – Sąd

Dyscyplinarny orzekający w drugiej instancji. Wykonując zalecenie tego Sądu

co do konieczności uzupełnienia materiału postępowania Prokurator zwrócił się

do Zakładu Ekspertyz Sądowych o sporządzenie ekspertyzy wyjaśniającej

przebieg wypadku.

Złożona opinia, podpisana przez dr inż. Jana U. zawiera analizę czasowoprzestrzenną zachowania się uczestników ruchu poprzedzającego potrącenie

pieszego, tj. sędziego kierującej samochodem osobowym, motorniczej tramwaju

poruszającego się po niewydzielonym torowisku w tym samym kierunku co

samochód – z jego lewej strony oraz pokrzywdzonego przechodzącego przez

jezdnię w warunkach istniejącego ruchu, po przejściu dla pieszych o ruchu

niekierowanym.

Opinia w części sprawozdawczej akcentuje trudności ustalenia niektórych

szczegółowych okoliczności z przebiegu wypadku, ze względu na subiektywne

źródła danych wyjściowych (spostrzeżenia świadków) oraz konsekwencje ich

zmiany dla ustaleń końcowego wyniku. Przyjmując jednak, że kierująca

samochodem w pewnym okresie zbliżania się do przejścia nie miała otwartego

pola obserwacji lewej strony drogi, gdyż zasłaniał je tramwaj, biegły wskazuje

na zakaz wyprzedzania i omijania sformułowany w art. 26 ust. 3 pkt 1 i 3 Prawa

o ruchu drogowym (w opinii błędne oznaczenie jako art. 26 § 3 tego aktu) i w

tym, a nie w nadmiernej prędkości upatruje naruszenie przez kierującą

samochodem, zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym. Opiniujący nie

wyklucza przyczynienia się poszkodowanego do nastąpienia wypadku,

polegającego na nieupewnieniu się przy wychodzeniu zza tramwaju, czy jezdnią

dla samochodów nie zbliża się inny pojazd.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny rozpoznający ponownie wniosek

Prokuratora uchwałą z dnia 12 maja 2004 r. zezwolił na pociągniecie sędziego

Sądu Rejonowego do odpowiedzialności karnej. Sąd orzekł również zawieszenie

sędziego w czynnościach służbowych i obniżenie wynagrodzenia o 25 % w

okresie zawieszenia.

Obwiniona złożyła zażalenie, w którym zarzuca błąd w ustaleniach

faktycznych stanowiących podstawę podjętej uchwały oraz naruszenie

przepisów art. 26 k.k. oraz art. 129 § 3 u.s.p. i domaga się uchylenia zaskarżonej

uchwały lub jej zmiany przez odmowę zezwolenia na pociągnięcie do

odpowiedzialności karnej.

Sędzia

Sądu

Rejonowego

w

zażaleniu

kwestionuje

przesłankę

uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez nią przestępstwa, wywodząc, że z

podsumowania wskazanej wyżej opinii wynika przeciwny wniosek, a zebrany

materiał dowodowy nasuwa co najmniej istotne wątpliwości co do sprawstwa

nieumyślnego występku określonego w art. 177 § 2 k.k.

Wskazując trudności w ustaleniu parametrów technicznych i parametrów

ruchu pojazdów skarżąca podnosi, że prowadziła pojazd z prędkością 10-13

km/godz. i zarzuca dowolność odmiennego ustalenia dokonanego przez

biegłego, który określił prędkość na 35 km/godz. Poza tym zarzuca pominięcie

stwierdzenia zawartego w opinii, iż istnieje duże prawdopodobieństwo takiego

przebiegu zdarzenia, w którym mogło nie być możliwości uniknięcia potrącenia

pieszego.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Stosownie do obowiązującego w chwili orzekania przepisu art. 80 ust. 2c

Prawa o ustroju sądów powszechnych, mającego w sprawie zastosowanie,

uchwałę zezwalającą na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej

można podjąć, jeżeli zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia

przez niego przestępstwa.

Sformułowanie tego przepisu nawiązuje wyraźnie do analogicznego

pojęcia, zawartego w przepisach określających obowiązki prokuratora

wynikające z realizacji jego funkcji ukształtowanych na zasadzie legalizmu.

Według art. 10 ust. 1 k.p.k. organ powołany do ścigania przestępstw jest

obowiązany do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania przygotowawczego,

a oskarżyciel publiczny także do wniesienia i popierania oskarżenia – o czyn

ścigany z urzędu. Zasadę tę potwierdza się w art. 303 k.p.k., precyzując, że

chodzi o uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, a następnie w art.

313 § 1 k.p.k. nakazującym sporządzenie postanowienia o przedstawieniu

zarzutów i ogłoszenia podejrzanemu, jeżeli istnieją dane uzasadniające

dostatecznie podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba.

Wymaganie to odniesione do przestępstwa określonego w art. 177 § 1 lub 2

k.k., oznacza stan materiału dowodowego wskazujący co najmniej, że według

jednej z wersji zdarzenia opartej na sprawdzalnych i prawidłowo zebranych

dowodach, można wyprowadzić wniosek o nieumyślnym naruszeniu zasady

bezpieczeństwa w ruchu lądowym, i nieumyślnym spowodowaniu przez

sędziego wypadku o skutkach określonych w wymienionych przepisach.

Dopuszczając wydanie zezwolenia, o którym mowa w art. 80 § 1 zdanie

pierwsze u.s.p., ustawodawca nie wymaga pewności Sądu Dyscyplinarnego co

istnienia podmiotowych i przedmiotowych przesłanek uznania sędziego za

winnego

popełnienia

przestępstwa.

Akcentują

to

ocenne

określenia

„dostatecznego uzasadnionego podejrzenia”, logicznie powiązane z funkcją

Sądu Dyscyplinarnego, który nie rozstrzyga w postępowaniu delibacyjnym

wątpliwości wywołanych możliwością odmiennej oceny dowodów, rzutującej

na wynik rekonstrukcji przebiegu zdarzenia, lecz poprzestaje na zbadaniu, czy

twierdzenia prokuratora o istnieniu materiału uzasadniającego przedstawienie

zarzutu znajdują potwierdzenie.

W

rozpoznawanej

sprawie

istnieją

materiały

potwierdzające

prawdopodobieństwo takiego przebiegu zdarzenia, w którym nieuchronność

wypadku (akcentowana przez skarżącą) miała swe źródło w naruszeniu zasad

bezpieczeństwa w ruchu lądowym przez sędziego Sądu Rejonowego,

polegającym na omijaniu tramwaju, który zatrzymał się przed przejściem dla

pieszych lub wyprzedzaniu tego pojazdu bezpośrednio przed takim przejściem.

Podjęcie

uchwały

zezwalającej

na

pociągniecie

sędziego

do

odpowiedzialności karnej nie może nastąpić w razie znikomego stopnia

szkodliwości społecznej czynu, ponieważ w takim wypadku sprawca nie

podlega odpowiedzialności karnej (art. 1 § 1 i 2 k.k.). Znikomość ta powinna

jednak wynikać w oczywisty sposób ze zgromadzonego materiału. W

rozpoznawanej sprawie wniosek taki nie byłby usprawiedliwiony ze względu na

dotkliwe skutki wypadku zagrażające życiu (złamania kości czaszki i

wstrząśnienia mózgu III stopnia) oraz rodzaj naruszonych zasad bezpieczeństwa

ruchu (zakaz wyprzedzania lub omijania innego pojazdu w rejonie przejścia dla

pieszych).

Postępowanie karne przeciw sędziemu stanowi jego stygmatyzację i

utrudnia funkcjonowanie w strukturze wymiaru sprawiedliwości, choć jest

oczywiste, że w wielu wypadkach popełnienie z winy nieumyślnej występku o

charakterze tzw. cywilizacyjnym nie dyskwalifikuje sędziego w świetle

wymagania nieskazitelności charakteru (art. 61 § 1 pkt 2 u.s.p.). Ponieważ

stanowi zarazem przewinienie służbowe, w razie bardzo niskiego stopnia

szkodliwości społecznej czynu Sąd Dyscyplinarny może rozważać, czy kara

dyscyplinarna o dolegliwości porównywalnej ze środkami stosowanymi w

podobnych wypadkach w postępowaniu karnym (np. w razie warunkowego

umorzenia postępowania) nie czyni zadość zasadzie sprawiedliwej odpłaty i

prewencji ogólnej. W rozpoznawanej sprawie wątek ten nie może być

rozważany, ponieważ postępowanie dyscyplinarne nie zostało wszczęte.

Zażalenie jest również nieusprawiedliwione w części zwróconej przeciw

orzeczeniu o zawieszeniu sędziego w czynnościach służbowych i obniżeniu

wynagrodzenia. Rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego

oparte zostało na jednoznacznym, kategorycznym brzmieniu przepisów art. 129

§ 2 i 3 u.s.p. nakazujących zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych w

razie wydania uchwały zezwalającej na pociągnięcie go do odpowiedzialności

karnej, oraz nakazujących obniżenie jego wynagrodzenia na czas zawieszenia

(por. postanowienie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 27

listopada 2003 r., SNO 74/03 – OSNSD II pół. 2003 r., poz. 68).

Z przyczyn wyżej wymienionych Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny

utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.