SNO 25/05 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 25 MAJA 2005 R.

SNO 25/05

Ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych nie przewiduje trybu

„cofania wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej” (analogicznie jak

kodeks postępowania karnego nie przewiduje trybu cofania aktu

oskarżenia złożonego przez oskarżyciela publicznego do właściwego sądu).

Przewodniczący: sędzia SN Tomasz Grzegorczyk.

Sędziowie SN: Bronisław Czech (sprawozdawca), Jacek Gudowski.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny na posiedzeniu z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego oraz protokolanta w sprawie

sędziego Sądu Rejonowego w stanie spoczynku po rozpoznaniu w dniu 25 maja

2005 r. zażalenia wniesionego przez Ministra Sprawiedliwości na postanowienie

Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn.

akt (...)

postanowił u c h y l i ć zaskarżone p o s t a n o w i e n i e i sprawę

przekazać Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego

rozpoznania.

Uzasadnienie

Sędzia Sądu Rejonowego, obecnie w stanie spoczynku, został obwiniony o

popełnienie w okresie od października 2000 r. do grudnia 2001 r. przewinienia

służbowego polegającego na oczywistej i rażącej obrazie przepisów prawa w

postaci zaniechania wydania w rozsądnym terminie zarządzeń koniecznych dla

nadania biegu bliżej określonym sprawom.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, wyrokiem z dnia 31 marca 2004 r.,

uniewinnił sędziego Sądu Rejonowego od popełnienia zarzuconego mu

wymienionego przewinienia służbowego. U podłoża owego wyroku legł pogląd,

że sędzia w stanie spoczynku ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną jedynie za

„uchybienie godności urzędu sędziego”.

Na skutek odwołania Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego, Sąd

Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 8 października 2004 r. uchylił

powyższy wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi

Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy przyjął, że sędzia w stanie spoczynku odpowiada

dyscyplinarnie również na podstawie odpowiednio stosowanego art. 107 § 1

ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U.

Nr 98, poz. 1070 ze zm., zwanej dalej „u.s.p.”) za każdą z określonych w tym

przepisie postać przewinienia popełnionego w okresie pełnienia służby, w tym

także za uchybienie godności urzędu. Unormowanie art. 104 § 2 zd. 2 u.s.p. daje

natomiast jednoznaczne, wyraźne wskazanie, iż zaprzestanie pełnienia urzędu

nie uchyla odpowiedzialności również za uchybienie godności urzędu sędziego

popełnione przed przejściem w stan spoczynku. Artykuł 104 § 2 u.s.p. nie

wpływa na zakres podstaw odpowiedzialności sędziego w stanie spoczynku

inaczej, jak tylko poprzez uzupełnienie podstaw wskazanych w art. 107 § 1

u.s.p. o przewinienie polegające na uchybieniu godności sędziego po przejściu

w stan spoczynku.

Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2005 r. Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 108 § 2 oraz art.

128 i 133 u.s.p. umorzył postępowanie wobec obwinionego i kosztami

postępowania obciążył Skarb Państwa.

W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd stwierdził, że przed rozpoczęciem

ponownego postępowania przeciwko obwinionemu, Zastępca Rzecznika

Dyscyplinarnego cofnął wniosek o ukaranie dyscyplinarne, gdyż z dniem 31

grudnia 2004 r. nastąpiło przedawnienie karalności tego przewinienia (art. 108 §

1 i 2 u.s.p.). Sąd uznał to za uzasadnione zważywszy dodatkowo, że sędzia

przeszedł w stan spoczynku. Wskazał nadto, iż skoro w tej sytuacji brak jest

uprawnionego żądania do prowadzenia postępowania dyscyplinarnego,

postępowanie podlega umorzeniu.

Minister Sprawiedliwości w zażaleniu (mylnie nazwanym odwołaniem) od

tego postanowienia zarzucił obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na

treść orzeczenia, a mianowicie:

- art. 14 § 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. poprzez przyjęcie, że cofnięcie

wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej przed Sądem Dyscyplinarnym

(Sąd w zaskarżonym orzeczeniu błędnie używa określenia „wniosek o ukaranie

dyscyplinarne”) powoduje konieczność umorzenia postępowania w trybie art. 17

§ 1 pkt 9 k.p.k., oraz

- art. 108 § 2 u.s.p. w zw. z art. 108 § 1 u.s.p. poprzez umorzenie

postępowania bez wypowiedzenia się w kwestii winy obwinionego mimo, że od

daty popełnienia czynu zarzuconego obwinionemu nie upłynęło 5 lat.

Przytaczając powyższe zarzuty, Minister Sprawiedliwości wniósł o

uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Zarzucone sędziemu Sądu Rejonowego przewinienie służbowe ma

charakter czynu ciągłego, zakończonego w grudniu 2001 r., a więc w sprawie

ma zastosowanie ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych, która weszła w życie dnia 1 października 2001 r.

Zaskarżone przez Ministra Sprawiedliwości postanowienie Sądu

Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 18 stycznia 2005 r. oparte jest w

istocie na przepisach art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 108 § 2 oraz art. 128 i

133 u.s.p. W uzasadnieniu tego postanowienia stwierdzono, że przed

rozpoczęciem ponownego postępowania przeciwko obwinionemu, Zastępca

Rzecznika Dyscyplinarnego cofnął wniosek „o ukaranie dyscyplinarne”, gdyż z

dniem 31 grudnia 2004 r. nastąpiło przedawnienie karalności tego przewinienia

(art. 108 § 1 i 2 u.s.p.). Sąd Apelacyjny uznał to za uzasadnione, zważywszy

dodatkowo, że sędzia Sądu Rejonowego przeszedł w stan spoczynku. Wskazał

nadto, iż skoro w tej sytuacji brak jest uprawnionego żądania do prowadzenia

postępowania dyscyplinarnego, postępowanie podlega umorzeniu.

Minister Sprawiedliwości trafnie zarzucił, że z takim stanowiskiem nie

można się zgodzić, bowiem pozostaje ono w sprzeczności z normą art. 14 § 2

k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. oraz normą art. 108 § 2 u.s.p.

Pierwszy z przytoczonych wyżej przepisów stanowi, iż odstąpienie

oskarżyciela publicznego (odpowiednio w związku z art.128 u.s.p. – rzecznika

dyscyplinarnego w postępowaniu dyscyplinarnym sędziów sądów

powszechnych) od oskarżenia nie wiąże sądu. Przy czym podkreślenia wymaga,

że ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych nie przewiduje trybu „cofania

wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej” (analogicznie jak kodeks

postępowania karnego nie przewiduje trybu cofania aktu oskarżenia złożonego

przez oskarżyciela publicznego do właściwego sądu). Kodeks postępowania

karnego posługuje się terminem „odstąpienie od oskarżenia”. Wniosek o

rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej przed sądem dyscyplinarnym składany przez

rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych jest odpowiednikiem

aktu oskarżenia składanego przez oskarżyciela publicznego w postępowaniu

karnym. W konsekwencji umarzając postępowanie dyscyplinarne na podstawie

art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. sąd dyscyplinarny rażąco uchybił normie art. 14 § 2 k.p.k.

w zw. z art. 128 u.s.p., brak było bowiem ku temu podstaw prawnych. Ponadto

sąd ten, nie wypowiadając się w kwestii popełnienia przewinienia zawodowego

przez sędziego Sądu Rejonowego rażąco uchybił normie art. 108 § 2 u.s.p. w

zw. z art. 108 § 1 u.s.p. Artykuł 108 § 2 u.s.p. nawiązuje w swej treści do

zasadniczego terminu przedawnienia karalności przewinień dyscyplinarnych

sędziów, określonego w art. 108 § 1 u.s.p. (trzy lata od daty czynu), ale zarazem

stanowi wyraźnie, że jeżeli przed upływem trzech lat wszczęto postępowanie,

przedawnienie następuje z upływem pięciu lat od chwili czynu, z tą

modyfikacją, że w razie przypisania obwinionemu popełnienia przewinienia

dyscyplinarnego, sąd dyscyplinarny umarza postępowanie w zakresie

wymierzenia kary dyscyplinarnej. Bez wątpienia w realiach przedmiotowej

sprawy wystąpiła taka sytuacja. Skoro bowiem postępowanie dyscyplinarne

było wszczęte przed upływem zasadniczego trzyletniego terminu przedawnienia

karalności czynu zarzuconego obwinionemu (zakończenie popełniania

przewinienia o charakterze ciągłym w grudniu 2001 r.; wniosek o rozpoznanie

sprawy dyscyplinarnej wniesiony dnia 13 grudnia 2002 r.), to pięcioletni termin

przedawnienia karalności czynu w przedmiotowej sprawie upływa w grudniu

2006 r.

Jednocześnie trzeba mieć na względzie, że w niniejszej sprawie nie ma

zastosowania wyłączenie normy art. 108 u.s.p., o którym mowa w art. 204 § 1

u.s.p., ponieważ czyn popełniony został w czasie obowiązywania ustawy –

Prawo o ustroju sądów powszechnych z 2001 r. i dlatego nie jest dopuszczalne

poprzestanie na umorzeniu postępowania bez rozstrzygnięcia kwestii

popełnienia przewinienia dyscyplinarnego obwinionego sędziego oraz przyjęcie

za podstawę umorzenia przepisu art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zauważa również, że zaskarżonego

postanowienia nie można oceniać w świetle art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art.

228 u.s.p., albowiem Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny nie ustalił, by

przewinienie służbowe obwinionego, jeżeli zostało popełnione, miało znikomą

społeczną szkodliwość.

Z powyższych przyczyn i zasad Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia (art. 437 § 1 i art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.).