SNO 25/02 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 18 WRZEŚNIA 2002 R.

SNO 25/02

Zarządzenie

przez

prezesa

sądu natychmiastowej przerwy w

czynnościach służbowych jest dopuszczalne również wobec sędziego,

któremu

w

następstwie

wyrażenia

zgody

na

pociągnięcie

do

odpowiedzialności karnej sądowej został przedstawiony zarzut popełnienia

przestępstwa pozostającego w bezpośrednim związku z wykonywaniem

obowiązków służbowych. Taki rodzaj zarzutu w pełni usprawiedliwia

ocenę, że powaga sądu i zarazem istotne interesy służbowe przemawiają za

niezwłocznym odsunięciem obwinionego od wykonywania jego obowiązków

sędziowskich, które powinny być pełnione przez osobę wykazującą

nieskazitelny charakter (art. 61 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. –

Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.).

Przewodniczący: sędzia SN Henryk Gradzik.

Sędziowie SN: Ewa Gaberle, Andrzej Kijowski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w Warszawie w sprawie sędziego

Sądu Rejonowego po rozpoznaniu zażalenia obrońcy sędziego na uchwałę Sądu

Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 26 kwietnia 2002 r., sygn. akt (...)

p o s t a n o w i ł utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny w dniu 26 kwietnia 2002 r. podjął

uchwałę, sygn. akt (...) o zawieszeniu sędziego Sądu Rejonowego w

czynnościach służbowych oraz o obniżeniu o 30 % na czas trwania tego

zawieszenia należnego jemu wynagrodzenia. W motywach tej uchwały Sąd

Dyscyplinarny podniósł w szczególności, że podziela racje, którymi kierował się

Prezes Sądu Rejonowego, zarządzając w dniu 5 kwietnia 2002 r.,

natychmiastową

przerwę

w

czynnościach

służbowych

sędziego

Sądu

Rejonowego. Oto bowiem Wyższy Sąd Dyscyplinarny uchwałą z dnia 17

stycznia 2002 r. utrzymał w mocy uchwałę Sądu Dyscyplinarnego pierwszej

instancji z dnia 26 października 2001 r., zezwalającą na pociągnięcie sędziego

do odpowiedzialności karnej za to, że w dniu 29 sierpnia 1997 r. w księdze

wieczystej nr KW (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy poświadczyła

nieprawdę co do tego, iż wpis hipoteki przymusowej na rzecz Banku

Depozytowo-Kredytowego SA (...) Oddział w A. na nieruchomości objętej tą

księgą został dokonany w dniu 21 sierpnia 1997 r., przez co działała na szkodę

współwłaścicieli spółki cywilnej „B.(...) – F. (...)” Janusza F. i Barbary K., tj. za

przestępstwo z art. 271 § 1 k.k. W związku z tym Prokurator Prokuratury

Rejonowej przedstawił sędziemu w dniu 4 kwietnia 2002 r. zarzut popełnienia

wskazanego przestępstwa sygn. akt (...).

W tych okolicznościach istnieją zdaniem Sądu Dyscyplinarnego przesłanki

do zawieszenia podejrzanej w czynnościach służbowych na podstawie art. 130 §

2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Wzgląd na powagę Sądu przemawia bowiem za tym, aby swoich obowiązków

służbowych nie wykonywał sędzia, na którym ciąży zarzut popełnienia

przestępstwa, zwłaszcza gdy przepis art. 61 § 1 Prawa o u.s.p. wymaga od

sędziów nieskazitelności charakteru. Aktualnie obowiązujące przepisy Prawa o

u.s.p. przewidują zresztą, że jeżeli sąd dyscyplinarny wydaje uchwałę

zezwalającą na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej sądowej, to z

urzędu zawiesza go w czynnościach służbowych (art. 129 § 2), obniżając mu

wysokość wynagrodzenia w granicach od 25 do 50 % (art. 129 § 3).

Zażalenie na powyższą uchwałę wniosła sędzia Sądu Rejonowego,

zarzucając naruszenie art. 103 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. – Prawo o

ustroju sądów powszechnych przez bezzasadne przyjęcie, że nakazywał on

zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych, nieuprawnione zastosowanie

art. 129 § 2 i art. 130 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o u.s.p., gdyż

zgodnie z art. 204 § 1 tej ustawy i zasad prawa międzyczasowego należy w

przedmiotowej sprawie stosować przepis art. 103 dawnej ustawy z dnia 20

czerwca 1985 r., jak również przyjęcie w niezgodzie z art. 61 § 1 ustawy z dnia

27 lipca 2001 r., że „obwiniony sędzia nie spełnia wymogu nieskazitelnego

charakteru”. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie „art. 5 § 2, 4 i 7 k.p.k.”

przez dokonanie oceny zgromadzonych dowodów niezgodnie z zasadami ich

swobodnej oceny, rozstrzyganie na niekorzyść obwinionego sędziego nie

dających się usunąć wątpliwości, jak też pogwałcenie domniemania niewinności

przez uznanie, że przedstawienie zarzutów jest wystarczającą przesłanką

zawieszenia sędziego w czynnościach służbowych. Na tej podstawie żaląca się

wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały.

Ponadto

żaląca

się

skierowała

do

Sądu

Najwyższego

–

Sądu

Dyscyplinarnego w dniu 17 września 2002 r. pismo, nazwane „uzupełnieniem

zażalenia”, w którym stwierdziła w szczególności, że przepis art. 130 § 1 Prawa

o u.s.p. powinien być stosowany ze szczególną ostrożnością i tylko w

bezpośredniej reakcji na naganne zachowanie sędziego. Prezes Sądu

Rejonowego, jak też Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny nie mieli zatem

podstaw do zawieszenia skarżącej w pełnieniu służbowych obowiązków.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Zażalenie okazało się bezzasadne. Niesporne jest, że zachowanie

stanowiące przedmiot zarzutu wobec sędziego miało miejsce pod rządem

przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych. Zatem uchwała o wyrażeniu zgody na pociągnięcie sędziego do

odpowiedzialności karnej, podjęta w dniu 26 października 2001 r., na wniosek

zgłoszony przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej., zapadła na podstawie art.

50 § 1 powołanej ustawy. Uchwała ta nie pociągnęła też za sobą zawieszenia w

pełnieniu czynności służbowych, które w świetle art. 103 § 1 ustawy miało

fakultatywny charakter.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny, działający jako organ drugiej instancji, orzekł

w dniu 17 stycznia 2002 r. o utrzymaniu w mocy uchwały Sądu

Dyscyplinarnego pierwszej instancji. Wobec tego Zastępca Rzecznika

Dyscyplinarnego dla Okręgu Sądu Okręgowego postanowieniem z dnia 11

lutego 2002 r. zdecydował o wszczęciu przeciwko sędziemu postępowania

dyscyplinarnego, przedstawiając temu sędziemu w dniu 20 lutego 2002 r. zarzut

przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca

2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Postępowanie to z dniem 29

kwietnia 2002 r. zawiesił jednak do czasu prawomocnego zakończenia

postępowania karnego w sprawie o występek z art. 271 § 1 k.k.

Postępowanie dyscyplinarne zostało więc wszczęte po wejściu w życie

nowego Prawa o ustroju sądów powszechnych, co zresztą nie nastąpiło z dniem

31 grudnia 2001 r. – jak omyłkowo twierdzi wnosząca zażalenie – tylko w dniu

1 października 2001 r. W tym postępowaniu stosuje się zatem przepisy nowej

ustawy, co wynika z treści jej art. 204 § 1. Stanowi on bowiem, że w sprawach

przewinień dyscyplinarnych popełnionych przed wejściem w życie nowej

ustawy stosuje się jej przepisy, z zastrzeżeniem postanowień § 2 – 5,

dotyczących spraw wcześniej już wszczętych. Przepisy nowej ustawy stosuje się

tym bardziej do zawieszenia sędziego w pełnieniu czynności służbowych, gdyż

nie może ono być traktowane jako integralny składnik statusu sędziego

poddanego odpowiedzialności dyscyplinarnej.

Względna niezależność obu instytucji prawnych była w systematyce

poprzedniej ustawy podkreślona umieszczeniem ich w odrębnych rozdziałach (5

i 6) tego samego działu II, zatytułowanego „Sędziowie”. Natomiast w

identycznie zatytułowanym dziale II nowej ustawy przepisy o zawieszeniu w

pełnieniu czynności służbowych zostały zamieszczone w rozdziale 3 o

„odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów”, a poza tym ustawodawca

przewidział obligatoryjne zawieszenie w pełnieniu czynności służbowych (art.

129 § 2 – w razie zgody na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej

sądowej lub administracyjnej), jak też zawieszenie ex lege (art. 123 § 1 – w razie

orzeczenia dyscyplinarnej kary złożenia sędziego z urzędu, jeśli wcześniej nie

został

zawieszony).

Nie

upoważnia

to

jednak

do

identyfikowania

odpowiedzialności dyscyplinarnej i zawieszenia w pełnieniu czynności

służbowych, które nawet po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego pozostaje

co do zasady fakultatywne, a poza tym jest też możliwe nawet na relatywnie

długi okres przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego.

Z dotychczasowych rozważań wynika, że jako podstawa zawieszenia

skarżącej w pełnieniu służbowych obowiązków w grę wchodziły przepisy nowej

ustawy. Chybiony jest zatem zarzut, że tę podstawę mógłby co najwyżej

stanowić art. 103 § 1 ustawy z 1985 r. Zarzut ten jest zresztą również

niekonsekwentny, gdyż odpowiednikiem przepisów art. 130 § 1 i § 2 nowej

ustawy, na podstawie których najpierw pracodawca zarządził natychmiastową

przerwę w pełnieniu czynności służbowych, a następnie Sąd Dyscyplinarny

pierwszej instancji podjął uchwałę o zawieszeniu skarżącej w wykonywaniu

obowiązków służbowych, nie były w starej ustawie przepisy art. 103 § 1 i § 2,

tylko przepisy art. 104 § 1 i § 2. W porównaniu z tymi ostatnimi przepisami jest

nowa regulacja korzystniejsza dla sędziów, bowiem do miesiąca ogranicza moc

zarządzenia o odsunięciu od pełnienia obowiązków służbowych.

Powoływanie się wyłącznie na przepis art. 103 dawnej ustawy można by

więc zrozumieć tylko przy założeniu, mającym zresztą oparcie w treści tzw.

„uzupełnienia zażalenia”, że skarżąca w istocie twierdzi, iż przepisy art. 130 § 1

i § 2 nowej ustawy (podobnie art. 104 § 1 i § 2 ustawy z 1985 r.) ze względu na

znaczny upływ czasu od popełnienia zarzucanego jej deliktu nie znajdują wobec

niej w ogóle zastosowania. Pogląd ten jest jednak zasadny tylko w odniesieniu

do pierwszej sytuacji mieszczącej się w zakresie zastosowania art. 130 § 1

nowej ustawy (art. 104 § 1 ustawy z 1985 r.), to znaczy zatrzymania sędziego z

powodu schwytania na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa. Druga

przesłanka zastosowania powołanego przepisu aktualizuje się natomiast wtedy,

gdy „ze względu na rodzaj czynu dokonanego przez sędziego powaga sądu lub

istotne interesy służbowe wymagają natychmiastowego odsunięcia go od

wykonywania

obowiązków

służbowych”.

Cytowana

przesłanka

jest

sformułowana wyraźnie szerzej niż pierwsza, a poza tym oddzielona od niej

spójnikiem alternatywy rozłącznej („albo”), co przemawia przeciw tezie o

dopuszczalności jej stosowania jedynie w bezpośredniej reakcji na określony

delikt sędziego.

Innymi słowy, zarządzenie przez prezesa sądu natychmiastowej przerwy w

czynnościach służbowych jest dopuszczalne – jak w przedmiotowej sprawie –

również wobec sędziego, któremu w następstwie wyrażenia zgody na

pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sądowej został przedstawiony zarzut

popełnienia

przestępstwa

pozostającego

w

bezpośrednim

związku

z

wykonywaniem obowiązków służbowych. Taki rodzaj zarzutu w pełni

usprawiedliwia ocenę, że powaga sądu i zarazem istotne interesy służbowe

przemawiają za niezwłocznym odsunięciem obwinionego od wykonywania jego

obowiązków sędziowskich, które powinny być pełnione przez osobę

wykazującą nieskazitelny charakter (art. 61 § 1 pkt 2 ustawy). W konsekwencji

należy zatem stwierdzić, że prezes Sądu Rejonowego działał w granicach

kompetencji przyznanej mu w art. 130 § 1 ustawy, co po stronie Sądu

Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego zaktualizowało obowiązek kontroli

przewidzianej w art. 130 § 2 ustawy, przy czym podjęta w ramach tej kontroli

uchwała o zawieszeniu skarżącej w czynnościach służbowych nie narusza

powołanych przepisów. Obniżenie wynagrodzenia stanowi zgodnie z art. 129 §

3 ustawy automatyczne następstwo samego zawieszenia, zaś skala tego

obniżenia (o 30 %) jest dostosowana do okoliczności przedmiotowej sprawy.

Wysunięte przez skarżącą zarzuty naruszenia prawa materialnego są więc

chybione. Natomiast zarzuty naruszenia prawa procesowego zostały w

nieczytelny sposób odniesione do „art. 5 § 2 , 4 i 7 k.p.k.”, a poza tym są one

nieadekwatne do przesłanek wydania zaskarżonej uchwały. Sąd Dyscyplinarny

pierwszej instancji nie prowadził bowiem postępowania dowodowego w sprawie

zarzutu popełnienia przestępstwa, ani też nie oceniał zasadności samego tego

podejrzenia (było to już przedmiotem dwuinstancyjnego postępowania w

sprawie wyrażenia zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej

sądowej), tylko zajmował się istnieniem przesłanek zawieszenia sędziego w

pełnieniu obowiązków służbowych. W tym zaś względzie prawnie relewantna

jest nie tyle – podnoszona w zażaleniu – strona podmiotowa, ile przedmiotowa

strona jej zachowania.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł jak

w sentencji.