SNO 24/05 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 25 MAJA 2005 R.

SNO 24/05

Toczące się przeciw obwinionemu sędziemu postępowanie karne nie

może być uznane za długotrwałą przeszkodę uzasadniającą zawieszenie

postępowania dyscyplinarnego (art. 22 § 1 k.p.k. w związku z art. 128

ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz.

U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.).

Przewodniczący: sędzia SN Tomasz Grzegorczyk.

Sędziowie SN: Jacek Gudowski (sprawozdawca), Bronisław Czech.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny na posiedzeniu z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego oraz protokolanta w sprawie sędziego Sądu

Rejonowego po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2005 r. zażalenia wniesionego

przez Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych na

postanowienie Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 2 marca 2005

r., sygn. akt (...)

postanowił:

u c h y l i ć zaskarżone p o s t a n o w i e n i e.

Uzasadnienie

Sędzia Sądu Rejonowego została postawiona pod zarzutem popełnienia

przewinienia dyscyplinarnego przewidzianego w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27

lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070

ze zm.; dalej jako „Prawo o u.s.p.”), polegającego na tym, że w dniu 29 sierpnia

1997 r. poświadczyła nieprawdę w oryginale księgi wieczystej nr KW 103286,

prowadzonej przez Sąd Rejonowy – Wydział Ksiąg Wieczystych, co do tego, że

wpis hipoteki przymusowej na rzecz Banku Depozytowo-Kredytowego S.A. IV

Oddział w A. na nieruchomości objętej tą księgą został dokonany w dniu 21

sierpnia 1997 r., czym działała na szkodę Elżbiety Marii F. i Dominiki F. jako

wspólników spółki cywilnej „J.D.E. D.(...) S.C., Kompleksowa Realizacja

Inwestycji” z siedzibą w A.

Wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2004 r., sygn. akt (...), Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny uznał obwinioną winną popełnienia tego czynu i na podstawie

art. 109 § 1 pkt 4 Prawa o u.s.p. wymierzył jej karę dyscyplinarną przeniesienia

na inne miejsce służbowe.

Na skutek apelacji obwinionej Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny

wyrokiem z dnia 20 stycznia 2005 r., sygn. akt SNO 57/04, uchylił zaskarżony

wyrok Sądu Apelacyjnego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy – obok innych stwierdzeń uzasadniających uchylenie wyroku

Sądu pierwszej instancji – dostrzegł, że przed Sądem Rejonowym równolegle

toczy się postępowanie karne przeciwko sędziemu Sądu Rejonowego,

oskarżonej o popełnienie tego samego czynu, stanowiącego przestępstwo z art.

271 § 1 k.k. Wyrokiem tego Sądu z dnia 29 sierpnia 1997 r. oskarżoną uznano

winną popełnienia tego czynu, stanowiącego przypadek mniejszej wagi i

skazano ją na karę grzywny. Wyrok ten został jednak uchylony wyrokiem Sądu

Okręgowego z dnia 10 listopada 2004 r., sygn. akt (...), i sprawa jest w toku.

Na tym tle Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że zgodnie z art. 119 Prawa o

u.s.p., zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej nie

wstrzymuje biegu postępowania dyscyplinarnego. Nie oznacza to jednak, że w

każdym wypadku postępowanie karne pozostaje bez wpływu na tok

postępowania dyscyplinarnego, jeśli bowiem przedmiotem rozpoznania w obu

postępowaniach jest kwestia odpowiedzialności sędziego za ten sam czyn

zabroniony – raz traktowany jako przewinienie dyscyplinarne, innym razem

jako przestępstwo, to osobę, na której ciąży zarzut popełnienia przestępstwa,

uważa się za niewinną dopóty, dopóki wina tej osoby nie zostanie udowodniona

i stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu (art. 42 ust. 3 Konstytucji RP i art.

5 § 1 k.p.k). Winę sprawcy związaną z popełnieniem przestępstwa – zdaniem

Sądu Najwyższego – może stwierdzić tylko wyrok sądu wydany w

postępowaniu karnym. Wyrok sądu dyscyplinarnego uznający obwinionego

sędziego za winnego popełnienia przewinienia służbowego, wyczerpującego

znamiona przestępstwa nie może zapaść w postępowaniu dyscyplinarnym zanim

domniemanie niewinności nie zostanie obalone prawomocnym wyrokiem

wydanym w postępowaniu karnym. Gdyby czyn zarzucony obwinionej nie nosił

znamion przestępstwa, wówczas nastąpiłoby już przedawnienie karalności

przewinienia (art. 108 § 2 Prawa o u.s.p.). Tylko wtedy, gdy przewinienie

dyscyplinarne zarzucone obwinionej zawiera znamiona przestępstwa, dalsze

prowadzenie postępowania dyscyplinarnego może doprowadzić do jej ukarania

(art. 108 § 4 Prawa o u.s.p.). Jeżeli przedmiotem toczących się równocześnie

postępowań – dyscyplinarnego i karnego – jest odpowiedzialność sędziego

związana z zarzutem popełnienia tego samego czynu o znamionach

przestępstwa, brak wydanego w postępowaniu karnym wyroku obalającego

domniemanie niewinności może – co stwierdził już Sąd Najwyższy w

postanowieniu z dnia 27 listopada 2003 r., sygn. akt SNO 73/03 (OSNSD 2003,

nr 2, poz. 67) – stanowić przeszkodę uniemożliwiającą kontynuowanie

postępowania dyscyplinarnego.

Odwołując się do tego poglądu i uznając go z mocy art. 442 § 3 k.p.k. za

wiążący, Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny postanowieniem z dnia 2 marca

2005 r., sygn. akt (...), działając na podstawie art. 22 § 1 k.p.k. w związku z art.

128 Prawa o u.s.p., zawiesił postępowanie dyscyplinarne do czasu zakończenia

postępowania karnego przeciwko obwinionej, toczącego się przed Sądem

Rejonowym, sygn. akt (...).

W zażaleniu na to postanowienie, zmierzającym do jego uchylenia i

przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji celem kontynuowania

postępowania, Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych zarzucił

obrazę przepisów postępowania (art. 22 § 1 i art. 339 § 3 i 5 k.p.k. w związku z

art. 128 Prawa o u.s.p.) polegającą na przeprowadzeniu czynności procesowej i

wydaniu postanowienia o zawieszeniu postępowania bez uprzedniego

zawiadomienia rzecznika dyscyplinarnego o miejscu i czasie posiedzenia, a

także na błędnym uznaniu, że toczące się wobec obwinionej postępowanie karne

stanowi długotrwałą przeszkodę uniemożliwiającą prowadzenie toczącego się

równocześnie postępowania dyscyplinarnego.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Najdalej idący zarzut zażalenia, polegający na wytknięciu „ewidentnego i

rażącego” naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 339 § 3 i 5 k.p.k. przez

po-zbawienie stron udziału w posiedzeniu dotyczącym zawieszenia

postępowania, nie może być uznany za uzasadniony. Zgodnie z przytoczonym

przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonego

postanowienia, nadanym ustawą z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy –

Kodeks postępowania karnego, ustawy – Przepisy wprowadzające Kodeks

postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie

informacji niejawnych (Dz. U. Nr 111, poz. 1061), mającym odpowiednie

zastosowanie w postępowaniu dyscyplinarnym (art. 128 Prawa o u.s.p.), prezes

sądu kieruje sprawę na posiedzenie także wtedy, gdy zachodzi potrzeba

umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 2-11 k.p.k., albo z powodu

oczywistego braku faktycznych podstaw oskarżenia, wydania postanowienia o

niewłaściwości sądu lub o zmianie wskazanego w akcie oskarżenia trybu

postępowania, zwrotu sprawy prokuratorowi w celu usunięcia istotnych braków

postępowania przygotowawczego, a także potrzeba wydania postanowienia o

zawieszeniu postępowania oraz w przedmiocie tymczasowego aresztowania lub

innego środka przymusu albo wydania wyroku nakazowego (§ 3). Udział stron,

obrońców i pełnomocników, a ściślej – prokuratora i obrońców, jest

obowiązkowy jedynie w wypadku posiedzenia dotyczącego orzeczenia środka

zabezpieczającego określonego w art. 94 albo 95 k.k., a możliwy – w

posiedzeniach dotyczących umorzenia postępowania z którejkolwiek z przyczyn

oraz wydania postanowienia w przedmiocie tymczasowego aresztowania lub

innego środka przymusu albo wydania wyroku nakazowego (§ 5). Zarazem jest

oczywiste, że określony w art. 117 k.p.k. obowiązek zawiadomienia przez sąd o

czasie i miejscu dokonania czynności dotyczy tylko tych posiedzeń, w których

strony, obrońcy lub pełnomocnicy muszą lub mogą wziąć udział.

W tej sytuacji omawiany zarzut musi być uznany za chybiony, a jego

postawienie wynika – jak się wydaje – z nieporozumienia, polegającego na

odwołaniu się przez skarżącego do poprzedniego brzmienia art. 339 k.p.k.,

przewidującego obowiązek wzięcia przez prokuratora udziału w każdym

posiedzeniu określonym w § 3 tego przepisu.

Nie można natomiast odmówić racji tym zarzutom skarżącego, które

wskazują, że zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji art. 22 § 1 k.p.k. w

związku z art. 128 Prawa o u.s.p. nie było prawidłowe. Należy w tym zakresie

podnieść, że niewątpliwie, zgodnie z art. 5 § 1 k.p.k., sędziego ochrania zasada

domniemania niewinności, co oznacza, iż tylko prawomocny wyrok sądu

stwierdzający jego winę tę ochronę uchyla. Z tego względu sąd dyscyplinarny

ma nakaz traktowania obwinionego – w zakresie stawianego mu zarzutu

popełnienia przestępstwa – jako niewinnego do czasu obalenia zasady

domniemania niewinności, nie może zatem kwalifikować czynu popełnionego

przez obwinionego jako przewinienia tylko na podstawie uznania, że wyczerpał

on znamiona przestępstwa. Fakt ten nie usuwa jednak obowiązku oceny, czy –

niezależnie od ocen stawianych na gruncie prawa karnego – zarzucany

obwinionemu czyn stanowi przewinienie dyscyplinarne. Ujmując tę kwestię

inaczej należy stwierdzić, że ocena popełnienia przewinienia dyscyplinarnego

jako czynu bezprawnego, zawinionego i noszącego ładunek społecznej

szkodliwości dotyczącego wykonywania służby sędziowskiej lub godności

pełnionego urzędu musi być samoistna, niezależna od ocen dokonywanych w

postępowaniu karnym, w związku z czym dany czyn – prawnie obojętny z

punktu widzenia prawa karnego – może być kwalifikowany i „samodzielnie”

osądzony jako przewinienie dyscyplinarne.

Postawiona teza znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści art. 120 § 1

Prawa o u.s.p., który stwierdza wyraźnie, że wyrok uniewinniający wydany w

postępowaniu karnym nie przeszkadza podjęciu czynności dyscyplinarnych, a w

konsekwencji wydaniu przez sąd dyscyplinarny wyroku skazującego. Przepis

ten, łącznie z art. 119 Prawa o u.s.p., wskazuje, że postępowania karne i

dyscyplinarne mają charakter autonomiczny także wtedy, gdy dotyczą tego

samego czynu. Jest przy tym oczywiste, że zgodnie z art. 8 § 1 k.p.k. w związku

z art. 128 Prawa o u.s.p. w postępowaniu dyscyplinarnym sąd rozstrzyga

samodzielnie zagadnienia faktyczne i prawne oraz nie jest związany

rozstrzygnięciem innego sądu lub organu.

W konsekwencji należy stwierdzić, że zawieszenie postępowania

dyscyplinarnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie

przeciwko obwinionej, toczącej się przed Sądem Rejonowym, sygn. akt (...),

było bezzasadne, a toczące się przeciw obwinionej postępowanie karne nie

mogło być uznane za długotrwałą przeszkodę uzasadniającą – zgodnie z art. 22

§ 1 k.p.k. w związku z art. 128 Prawa o u.s.p. – zawieszenie postępowania

dyscyplinarnego (por. także np. postanowienie Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 7 kwietnia 2004 r., SNO 12/04, OSNSD 2004, nr 1, poz.

18). Tym samym skład rozpoznający zażalenie nie podziela poglądu, który

został wyrażony w cytowanym już postanowieniu Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 27 listopada 2003 r., SNO 73/03.

Na koniec trzeba zaznaczyć, że – wbrew temu, co stwierdził Sąd

Dyscyplinarny pierwszej instancji – treść uzasadnienia wyroku Sądu

Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 20 stycznia 2005 r., sygn. akt SNO

57/04, nie dawała podstaw do przyjęcia związania, o jakim mowa w art. 442 § 3

k.p.k. w związku z art. 128 Prawa o u.s.p.

Z tych przyczyn orzeczono, jak na wstępie (art. 437 § 1 k.p.k. w związku z

art. 128 Prawa o u.s.p.).