SNO 23/02 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 18 WRZEŚNIA 2002 R.

SNO 23/02

Przewodniczący: SSN Henryk Gradzik (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Ewa Gaberle, Andrzej Kijowski.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w Warszawie w sprawie sędziego

Sądu Okręgowego po rozpoznaniu zażalenia obrońcy sędziego na uchwałę Sądu

Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 13 maja 2002 r., sygn. akt (...)

p o s t a n o w i ł utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę.

Uzasadnienie

Uchwałą z dnia 13 maja 2002 r. sygn. akt (...) Sąd Apelacyjny, jako Sąd

Dyscyplinarny, na wniosek Prokuratora Okręgowego, zezwolił na pociągnięcie

sędziego Sądu Okręgowego do odpowiedzialności karnej sądowej za to, że w

okresie od dnia 6 września 1999 r. do dnia 22 października 1999 r. będąc sędzią

Sądu Okręgowego pełniącym obowiązki przewodniczącego Wydziału XIII

Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego, przekroczył swoje uprawnienia w ten

sposób, że usunął z akt i dokumentów księgi wieczystej nr (...) postanowienie z

dnia 5 lipca 1999 r. o odmowie wpisu, trzy zwrotne potwierdzenia odbioru i

zarządzenie o uprawomocnieniu się postanowienia, którymi to dokumentami nie

miał prawa wyłącznie rozporządzać, czym działał na szkodę interesu

publicznego – tj. za czyn z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 276 k.k.

Zażalenie na uchwałę wniósł obrońca sędziego Sądu Okręgowego, adwokat

Żanna D. Zarzuciła ona zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie następujących

przepisów, mających wpływ na jego treść:

- art. 2 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. poprzez uznanie, że „dostatecznie

prawdopodobnym jest dopuszczenie się przez sędziego zarzuconego mu czynu”

w oparciu o hipotezy nie poparte żadnymi dowodami, bądź też w oparciu o

dowody, których wiarygodność nasuwa daleko idące wątpliwości,

- art. 2 § 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. poprzez błędne ustalenia faktyczne,

nie odpowiadające faktom,

- art. 4 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. poprzez dokonanie ustaleń

uwzględniających jedynie okoliczności przemawiające wyłącznie na niekorzyść

sędziego, z pominięciem okoliczności przemawiających na jego korzyść,

- art.5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. poprzez rozstrzygnięcie wszelkich

nie dających się usunąć wątpliwości na niekorzyść sędziego,

- art. 7 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. poprzez naruszenie zasady swobodnej

oceny

dowodów

z

jednoczesnym

naruszeniem

zasad

prawidłowego

rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego – poprzez

zastąpienie dowodów dowodami hipotetycznymi, którymi sąd wypełnił

brakujące ogniwa w materiale dowodowym i w logice wywodu, oraz przez

pominięcie dowodów znajdujących się w aktach sprawy, sprzecznych z

przyjętym założeniem, że sędzia jest

winien popełnienia zarzuconego mu

czynu,

- art. 410 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. poprzez nie wzięcie pod uwagę

okoliczności przemawiających na korzyść sędziego, w szczególności co do

braku dokumentów potwierdzających wysłanie do stron odpisów postanowienia

z dnia 5 lipca 1999 r., a także istnienia dowodów wykluczających wysłanie tego

postanowienia, a więc i tego, że w aktach księgi wieczystej kw nr (...) nie mogły

się znajdować trzy zwrotne potwierdzenia odbioru, które sędzia miał rzekomo

usunąć,

- art. 424 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. poprzez brak wskazania w

oparciu o jakie dowody sąd uznał za dostatecznie uprawdopodobnione

poszczególne przesłanki wyczerpujące znamiona przypisanego sędziemu czynu,

co nie pozwala na ustalenie na jakiej podstawie sąd przyjął, że „dostatecznie

prawdopodobnym jest dopuszczenie się przez sędziego zarzucanego mu czynu”,

oraz dlaczego nie dał wiary dowodom przeciwnym.

W konkluzji skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej uchwały i orzeczenie o

odmowie zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej

sądowej, bądź o uchylenie uchwały i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Dyscyplinarnemu pierwszej instancji.

Po

zapoznaniu

się

ze

stanem

postępowania

przygotowawczego

prowadzonego przez Prokuratora Okręgowego i po wysłuchaniu obecnych stron

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny uznał wszystkie zarzuty podniesione w

zażaleniu za niezasadne.

Autorka zażalenia zdaje się nie dostrzegać, że przedmiotem skarżonej

uchwały jest zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej

sądowej, które nie oznacza jeszcze uznania sędziego, w wyniku procesu

karnego, za winnego popełnienia przestępstwa. Znaczenie zezwolenia

sprowadza się do tego, że daje ono prokuratorowi podstawę wszczęcia

postępowania przygotowawczego przeciwko sędziemu, przez przedstawienie

mu zarzutu popełnienia czynu karalnego. Zezwolenie nie przesądza nawet

sposobu zakończenia śledztwa. Będzie się ono toczyć dalej dla osiągnięcia

celów określonych w art. 297 k.p.k., przy czym po przedstawieniu zarzutu

sędzia, będzie korzystać, już jako podejrzany, z prawa strony postępowania

karnego, a przede wszystkim z prawa do składania wyjaśnień (art. 175 § 1

k.p.k.).

Wymaga podkreślenia, że zezwolenie na ściganie sędziego, usuwające

negatywną przesłankę procesową, tj. immunitet formalny (art. 181 Konstytucji

RP, art. 80 § 1 u.s.p.) nie może być decyzją arbitralną. Powinnością Sądu

Dyscyplinarnego jest rozstrzygnięcie wniosku uprawnionego oskarżyciela w tej

kwestii z całym obiektywizmem i respektem dla zasady legalizmu (art. 10 § 1 i

2 k.p.k.).

Jeśli wniosek o pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej złożył

oskarżyciel publiczny w toku śledztwa, to zadaniem Sądu Dyscyplinarnego było

skontrolowanie w oparciu o zebrany materiał, czy zaistniały przesłanki

określone w art. 313 § 1 k.p.k., do przedstawienia zarzutu popełnienia czynu

karalnego, a następnie podjęcie uchwały w zależności od oceny w tym

przedmiocie. Należało zatem odpowiedzieć na dwa pytania: pierwsze – czy czyn

opisany we wniosku oskarżyciela wyczerpuje znamiona przestępstwa; drugie –

czy zebrane w śledztwie dane uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że sędzia

tenże czyn popełnił.

Odpowiedź na pierwsze pytanie była oczywista. Istotnie, usunięcie z akt

księgi wieczystej dokumentów postępowania sądowego wyczerpuje znamiona

występku z art. 276 k.k. Przy udzieleniu natomiast odpowiedzi na drugie pytanie

Sąd Dyscyplinarny pierwszej instancji wykazał się daleko posuniętą

wnikliwością. Analizował bowiem nie tylko dowody zebrane do tej pory w

śledztwie, co byłoby wystarczające, lecz także zweryfikował je, przesłuchując w

charakterze świadków sędziów Sądu Rejonowego Wydziału XIII Ksiąg

Wieczystych oraz pracowników sekretariatu tego Wydziału. W rezultacie

doszedł do konkluzji, że w świetle tych dowodów dostatecznie prawdopodobne

jest dopuszczenie się przez sędziego Sądu Okręgowego zarzuconego mu czynu.

Oznacza to potwierdzenie zaistnienia przesłanki „uzasadnienia dostatecznego

podejrzenia”, o której mowa w art. 313 § 1 k.p.k., stanowiącej podstawę

wszczęcia postępowania karnego przeciwko osobie.

Sąd Dyscyplinarny odwoławczy, kontrolując zasadność przytoczonej

konstatacji, nie znalazł powodów do zakwestionowania stanowiska wyrażonego

w zaskarżonej uchwale. Przeprowadzone dowody jednoznacznie przecież

wskazują na to, że w dniu 5 lipca 1999 r. w Wydziale XIII Ksiąg Wieczystych

zostało wydane postanowienie o odmowie wpisu prawa użytkowania

wieczystego nieruchomości na rzecz Marii N. Wszyto je do akt księgi

wieczystej nr (...). Po zażądaniu tych akt przez sędziego – przewodniczącego

Wydziału XIII i zwrocie ich do sekretariatu okazało się, że postanowienia z dnia

5 lipca 1999 r. brakowało, dokumenty w aktach były niezszyte, a wśród nich

znajdowało się postanowienie o wpisie do tejże księgi prawa użytkowania

wieczystego przedmiotowej nieruchomości na rzecz małżonków C. Z

całokształtu dowodów nieodparcie nasuwa się podejrzenie, że sędzia usunął z

akt sprawy postanowienie z dnia 5 lipca 1999 r. o odmowie wpisu.

Zażalenie obrońcy nie może skutecznie podważyć powyższych wniosków.

W jego uzasadnieniu zawarte są dywagacje, nie oparte na dowodach,

sugerujące, że wątpliwe jest ustalenie, iż postanowienie sądu o odmowie wpisu

prawa użytkowania wieczystego, zostało wszyte do akt. Skarżąca wskazuje też

na pewne rozbieżności między zeznaniami niektórych świadków, nie dotyczące

jednak kwestii podstawowej, a więc wyłączenia z akt postanowienia o odmowie

wpisu i wydania postanowienia o treści przeciwnej. Zupełnie bezzasadnie,

wręcz niefortunnie, autorka zażalenia podniosła zarzuty obrazy art. 410 i 424 § 1

k.p.k., a więc przepisów odnoszących się do przebiegu rozprawy głównej oraz

do uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji. Nie mają one przecież

zastosowania do procedowania Sądu Dyscyplinarnego na posiedzeniu, na

którym rozpoznaje on wniosek o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do

odpowiedzialności karnej. Za nieskuteczne uznać też należało wysunięcie w

zażaleniu zarzutów naruszenia przepisów art. 2 § 1, art. 4, art. 5 § 2 i art. 7

k.p.k., określających podstawowe zasady procesu karnego, skoro nie wykazano

uprzednio, że doszło do obrazy przepisu art. 313 § 1 k.p.k., a więc przepisu

regulującego warunki przedstawienia osobie zarzutu popełnienia czynu

karalnego. Ocena danych z punktu widzenia tego właśnie przepisu miała

rozstrzygające znaczenie przy podejmowaniu zaskarżonej uchwały, a w

konsekwencji także przy instancyjnej kontroli jej zasadności. Naruszenia tego

przepisu skarżąca w ogóle nie zarzuciła w zażaleniu.

Z wszystkich tych powodów, wobec bezzasadności zażalenia, Sąd

Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.