SNO 18/11 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 15 CZERWCA 2011 R.

SNO 18/11

Przewodniczący: sędzia SN Wiesław Kozielewicz (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Krzysztof Strzelczyk.

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y po rozpoznaniu

zażalenia sędziego Sądu Rejonowego na zarządzenie Prezesa Sądu Apelacyjnego –

Sądu Dyscyplinarnego z dnia 1 marca 2011 r., sygn. ASDo (...), w przedmiocie

odmowy przyjęcia zażalenia złożonego przez sędziego Sądu Rejonowego na

postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 30 września 2010 r., sygn. XV Cz 1210/10, o

stwierdzeniu i wytknięciu uchybienia w trybie art. 40 § 1 u.s.p.

postanowił: zaskarżone z a r z ą d z e n i e u t r z y m a ć w m o c y .

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 30 września 2010 r., sygn. XV Cz

1210/10, na podstawie art. 40 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r., – Prawo o ustroju

sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070, ze zm.) – dalej powoływane jako

u.s.p., stwierdził i wytknął Sądowi Rejonowemu, w składzie rozpoznającym sprawę I

C 210/10, uchybienie polegające na oczywistej obrazie przepisów art. 199 § 1 pkt 2

k.p.c. i art. 1262 § 2 k.p.c.

Na to postanowienie zażalenie złożyła sędzia Sądu Rejonowego, przewodnicząca

składu orzekającego w sprawie I C 210/10. Prezes Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego zarządzeniem z dnia 1 marca 2011 r., sygn. ASDo (...), odmówił

przyjęcia wymienionego wyżej zażalenia. W uzasadnieniu zarządzenia wskazał, że

przepisy u.s.p. nie przewidują środka odwoławczego od postanowień wydanych na

podstawie art. 40 § 1 u.s.p., stąd też na mocy art. 429 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.

(stosownym w drodze analogii) należało odmówić przyjęcia tego zażalenia, gdyż jest

„niedopuszczalne z mocy ustawy”. Należy przy tym podkreślić, że Prezes Sądu

Apelacyjnego podejmując omawianą decyzję procesową miał na uwadze, jak wynika z

uzasadnienia zaskarżonego zarządzenia, także stanowisko Sądu Najwyższego

wyrażone w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2010 r., WZ 56/09, iż do czasu

uregulowania przez ustawodawcę formy i trybu postępowania umożliwiającego

sędziemu realizację jego prawa do złożenia wyjaśnień, powinno się, w drodze

analogii, stosować przepisy o postępowaniu zażaleniowym zawarte w Kodeksie

postępowania karnego. Pogląd ten, którego Prezes Sądu Apelacyjnego nie podzielił,

zakłada więc dopuszczalność zaskarżenia zażaleniem postanowienia wydanego na

podstawie art. 40 § 1 u.s.p. Na zarządzenie Prezesa Sądu Apelacyjnego z dnia 1 marca

2011 r., sygn. ASDo (...), zażalenie złożyła sędzia Sądu Rejonowego i wniosła o

uchylenie tego zarządzenia i nadanie biegu jej zażaleniu złożonemu na postanowienie

Sądu Okręgowego z dnia 30 września 2010 r., sygn. XV Cz 1210/10. W uzasadnieniu

zażalenia wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r.,

sygn. K 45/07, który orzekł, iż przepis art. 40 § 1 u.s.p. w zakresie w jakim nie

zapewnia członkowi składu orzekającego prawa do złożenia wyjaśnień do wytknięcia,

w trybie art. 40 § 1 u.s.p., Sądowi uchybienia, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP.

Podniosła też, że Sąd Najwyższy w sprawie WZ 56/09 przyjął dopuszczalność

zażalenia sędziego, członka składu orzekającego na postanowienie sądu

odwoławczego wydane w trybie art. 40 § 1 u.s.p.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył co następuje:

Krajowa Rada Sądownictwa we wniosku skierowanym do Trybunału

Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 40 § 1 u.s.p. z art. 2 Konstytucji RP

podniosła, że art. 40 § 1 u.s.p. narusza zasady demokratycznego państwa prawnego

przez to, że nie zapewnia członkowi składu orzekającego możliwości złożenia

zastrzeżeń do wytknięcia sądowi uchybienia z powodu oczywistej obrazy przepisów.

Zdaniem Krajowej Rady Sądownictwa jest to niezgodne z zasadą sprawiedliwości

społecznej oraz z zasadami prawidłowej legislacji. Wytknięcie uchybienia, w trybie

art. 40 § 1 u.s.p., ma bowiem charakter quasi – dyscyplinarny. Pociąga za sobą

dotkliwe skutki, uniemożliwiając sędziemu, spełniającemu inne ustawowe kryteria,

powołanie na sędziego wyższej instancji, lub powoduje wydłużenie okresu

koniecznego do podwyższenia jego wynagrodzenia. W wypadku wytknięcia

uchybienia u.s.p. nie zapewnia sędziemu możliwości obrony, mimo że ocena co do

„oczywistej obrazy przepisów” może być dyskusyjna.

W uzasadnieniu wspomnianego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 15 stycznia 2009 r., sygn. K 45/07, wskazuje się, że tzw. „wytyk”, o jakim mowa

w art. 40 § 1 u.s.p., nie jest czyniony w odrębnym postępowaniu, nie jest to również

postępowanie dyscyplinarne, a także nie mają tu zastosowania przepisy rządzące

postępowaniem w sprawie, w związku z którą doszło do wytknięcia, ponieważ kwestia

wytknięcia nie należy do postępowania w sprawie.

Inicjatywa sądu, w przedmiocie zastosowania instytucji z art. 40 § 1 u.s.p., może

być uruchomiona tylko wówczas, gdy dojdzie do etapu rozpoznania sprawy w drugiej

instancji, a nie przy okazji wniesienia odwołania. Wszczęcie działań nadzorczych

nastąpi, zdaniem Trybunału, zaś wtedy, gdy rozpoczną się właściwe czynności o

charakterze orzeczniczym, poprzedzające podjęcie rozstrzygnięcia. Orzeczenie, w

trybie art. 40 § 1 u.s.p., może zapaść w czasie przewidzianym do rozpoznania i

rozstrzygnięcia o środku odwoławczym. Po tym czasie sąd apelacyjny albo sąd

okręgowy kończy proces orzeczniczy i przestaje działać jako sąd rozpoznający

sprawę.

W uzasadnieniu omawianego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że cyt.

„nie podważa w żadnym wypadku wytyku jako takiego. Jest to środek, który

dyscyplinuje sędziów (w istocie chodzi tu o rzetelne wykonywanie zadań). Sędzia

powinien mieć jednak możliwość odniesienia się do wytyku. Trybunał kwestionuje

brak możliwości ustosunkowania się do wytyku przez sędziów zasiadających w

składzie sądu, do którego skierowany jest wytyk. Gwarancją taką nie jest możliwość

żądania wyjaśnień od składu orzekającego (jest to środek fakultatywny i może być

stosowany przez sąd dokonujący wytknięcia, według jego uznania). Trybunał stoi na

stanowisku, że sąd dokonujący wytknięcia zawsze powinien żądać wyjaśnień od

składu, który dopuścił się oczywistej obrazy przepisów. W ten sposób można będzie

uzasadnić indywidualne dolegliwości, jakie pociąga za sobą wytyk kierowany do

składu orzekającego, a nie do zasiadającego w nim sędziego”.

W krytycznej glosie do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia

2010 r., WZ 56/09, M. Siwek słusznie podnosi, że postanowienie to „wyraża pogląd

nie tylko wykraczający poza dopuszczalny, wynikający z wyroku Trybunału

Konstytucyjnego zakres uprawnień przysługujących sędziemu względem wydanego na

podstawie art. 40 § 1 u.s.p postanowienia o wytknięciu uchybienia, ale zarazem pogląd

w zasadzie prawotwórczy. Tylko tak można bowiem określić przyznanie na podstawie

decyzji orzeczniczej uprawnienia podmiotowi, w tym wypadku sędziemu, którego

obejmują skutki decyzji wydanej na podstawie art. 40 § 1 u.s.p., które to uprawnienie z

mocy przepisu podmiotowi takiemu nie przysługuje. Nadto, pogląd wyrażony w

glosowanym postanowieniu w sposób istotny odrywa się od systemowego i

ustrojowego sensu regulacji zawartej w art. 40 § 1 u.s.p. Akceptacja stanowiska Sądu

Najwyższego prowadzi bowiem do przeniesienia wytyku orzeczniczego do kategorii

decyzji stanowiącej wprost o prawach i obowiązkach innej osoby, podczas gdy

dotyczy ona stwierdzenia uchybienia w urzędowaniu sądu, a jedynie wywiera skutki w

sferze praw i obowiązków sędziego. Nadto rola sędziego, którego dotyczy decyzja

wydana na podstawie art. 40 § 1 u.s.p., została stosownie do treści glosowanego

postanowienia „przeniesiona faktycznie z organu sprawującego wymiar

sprawiedliwości do strony, która może w drodze środka odwoławczego polemizować z

poglądami prawnymi sądu odwoławczego” (por. M. Siwek, glosa do postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2010 r., WZ 56/09, LEX/el 2010). Należy także

podkreślić, że w wydanym w dniu 3 lutego 2011 r. postanowieniu, sygn. V KK

229/10, Sąd Najwyższy nie podzielił stanowiska wyrażonego w postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 27 stycznia 2010 r., WZ 56/09, wskazując, że fakt, iż art. 40 § 1

u.s.p. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r., K 45/07, w

zakresie, w jakim nie zapewnia członkowi składu orzekającego prawa złożenia

wyjaśnień przed wytknięciem sądowi uchybienia, uznany został za niezgodny z art. 2

Konstytucji RP, nie może w żadnej mierze prowadzić do konstruowania po stronie

sędziego uprawnienia do skarżenia takiej decyzji, także w drodze posiłkowego

stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego. Podkreślono, w uzasadnieniu

tego postanowienia, że przecież Trybunał Konstytucyjny dostrzegał, iż w sytuacji

udzielenia wytyku na podstawie art. 40 § 1 u.s.p. „mamy do czynienia z decyzją

podjętą w trybie, który nie zapewnia obrony interesów osób dotkniętych jej

konsekwencjami i od której nie przysługuje odwołanie” (podkr. SN – SD). Zaś w

wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie zostało zakwestionowane rozwiązanie, że od

udzielonego wytyku nie przysługuje środek odwoławczy, lecz jedynie to, iż w sytuacji,

gdy od postanowienia wydanego w trybie art. 40 § 1 u.s.p. nie przysługuje środek

odwoławczy możliwe jest wydanie takiego postanowienia bez zapewnienia członkom

składu orzekającego prawa do uprzedniego złożenia wyjaśnień.

Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje stanowisko

zajęte przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 3 lutego 2011 r., V KK 229/10

(OSNKW 2011, z. 2, poz. 19), gdyż oprócz przedstawionej w nim przekonywającej

argumentacji, uwzględnia też rezultaty wykładni systemowej, albowiem np. od

orzeczeń wydawanych w postępowaniu karnym przez sąd odwoławczy na skutek

odwołania nie przysługuje środek odwoławczy, zaś od innych orzeczeń sądu

odwoławczego oraz od orzeczeń wydanych przez Sąd Najwyższy nie przysługuje

środek odwoławczy, chyba że ustawa stanowi inaczej. Orzeczenia sądu

odwoławczego, które nie są wydawane na skutek odwołania, to orzeczenia dotyczące

wyraźnie wskazanych w ustawie, wpadkowych decyzji podejmowanych przez sąd

odwoławczy i jedynie wówczas z woli ustawodawcy zażalenie przysługuje ale do

innego składu sądu odwoławczego.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że brak jest podstaw do

uwzględnienia złożonego zażalenia i w związku z tym zaskarżone zarządzenie

należało utrzymać w mocy.