SNO 18/05 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 26 KWIETNIA 2005 R.

SNO 18/05

Przy opisie we wniosku omawianego przewinienia, które może łączyć

się jedynie z naruszeniem prawa w postępowaniu sądowym, w praktyce

stosowane są dwa rozwiązania: jedno – polegające na przytoczeniu spraw,

w których sędzia miał dopuścić się oczywistej i rażącej obrazy prawa już w

opisie zarzuconego przewinienia, drugie – rezygnujące z przytoczenia

spraw, w których sędzia miał dopuścić się oczywistego i rażącego

naruszenia prawa w samym opisie zarzuconego przewinienia, a sprawy te

są powoływane dopiero w uzasadnieniu wniosku. Przy uwzględnianiu mniej

sformalizowanego charakteru postępowania dyscyplinarnego, oba

rozwiązania należy uznać za dopuszczalne.

Przewodniczący: sędzia SN Jerzy Steckiewicz.

Sędziowie SN: Lech Walentynowicz, Kazimierz Zawada (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny na posiedzeniu z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym sędziego Sądu

Okręgowego oraz protokólanta w sprawie sędziego Sądu Rejonowego po

rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2005 r. zażalenia wniesionego przez Zastępcę

Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym na postanowienie Sądu

Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 1 marca 2005 r., sygn. akt (...)

p o s t a n o w i ł uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi

Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do merytorycznego rozpoznania.

Uzasadnienie

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym skierował w

dniu 17 stycznia 2005 r. do Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego

wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej przeciwko sędziemu Sądu

Rejonowego. Obwinił ją o to, że:

„w okresie od 2001 r. do czerwca 2004 r. orzekając w Wydziale I Cywilnym

Sądu Rejonowego dopuściła się oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa

procesowego i materialnego, w szczególności poprzez:

- nieusprawiedliwioną zwłokę w rozpoznawaniu wniosków o zwolnienie od

kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego,

- opieszałość, brak jasnej koncepcji rozpoznania sprawy, brak koncentracji

materiału dowodowego i brak dbałości o sprawny tok postępowania,

- bezzasadne zawieszanie spraw,

- doprowadzenie do przewlekłości postępowania poprzez okresy

bezczynności, zbędne odraczanie rozpraw i brak koncepcji rozstrzygnięcia

sprawy,

- nieuzasadnione opóźnienia w podejmowaniu pierwszych czynności po

wydaniu zarządzenia wstępnego przez Przewodniczącą Wydziału w

przedmiocie zarejestrowania pisma wszczynającego postępowanie,

tj. o przewinienie dyscyplinarne określone w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca

2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070)”.

W uzasadnieniu wniosku odwołał się do materiału, jaki zebrał w toku przeprowadzonego postępowania dowodowego: zeznań świadków, zgromadzonych

akt sądowych oraz sprawozdań sędziego-wizytatora z wizytacji Wydziału I

Cywilnego Sądu Rejonowego oraz z oceny orzecznictwa sędziego Sądu

Rejonowego. Wskazał, że sędzia-wizytator stwierdziła:

- w kilku sprawach o podanych sygnaturach rażącą opieszałość w

rozpoznawaniu wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych,

- w kilku – opieszałość w prowadzeniu postępowania, brak koncepcji

rozpoznania sprawy i koncentracji materiału dowodowego oraz dbałości o

sprawny tok postępowania,

- w kilku – brak koncepcji rozpoznania sprawy i znaczne okresy bezczynności,

- w kilku – bezzasadne zawieszenie postępowania,

- w kilkunastu – nieuzasadnione opóźnienie w podjęciu pierwszych czynności

po wydaniu zarządzenia wstępnego.

Oprócz tego, Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przytoczył negatywną

ocenę sformułowaną przez sędziego-wizytatora o przydatności obwinionej do

orzekania. Zaznaczył również, że obwinionej wielokrotnie próbowano doręczyć

zawiadomienie o terminie przesłuchania, jednakże – jak wynika z relacji Prezesa

Sądu Rejonowego – nie odbiera ona kierowanej do niej korespondencji, a od

dnia 11 października 2004 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim, przy czym nie

podała swego zastrzeżonego numeru telefonu. Zastępca Rzecznika

Dyscyplinarnego uznał, że obwiniona nie skorzystała z prawa do złożenia

wyjaśnień w toku prowadzonego przeciwko niej postępowania. Dopiero w dniu

17 grudnia 2004 r. stawiła się u Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego

oświadczając, że przebywa na zwolnieniu lekarskim. Wtedy to doręczono jej

postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego i poinformowano o

konieczności usprawiedliwienia nieobecności oraz uzgodniono termin jej

przesłuchania na 12 stycznia 2005 r. Jednak w terminie tym nie stawiła się na

przesłuchanie, ani nie usprawiedliwiła swej nieobecności zgodnie z właściwymi

przepisami (rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003

r. w sprawie warunków i trybu usprawiedliwiania niestawiennictwa

oskarżonych, świadków i innych uczestników postępowania karnego z powodu

choroby oraz sposobu wyznaczania lekarzy uprawnionych do wystawiania

zaświadczeń potwierdzających niemożność stawienia się na wezwanie lub

zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie, Dz. U. Nr 110, poz. 1049);

przesłała jedynie pisemną informację, że nadal przebywa na zwolnieniu

lekarskim. W rezultacie Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego uznał, że

obwiniona nie skorzystała z prawa do złożenia wyjaśnień w toku prowadzonego

przeciwko niej postępowania dyscyplinarnego.

Rozprawę przed Sądem Apelacyjnym – Sądem Dyscyplinarnym w sprawie

przeciwko sędziemu Sądu Rejonowego wyznaczono na 4 marca 2005 r. W dniu

17 lutego 2005 r. wpłynął wniosek obrońcy obwinionej o odroczenie

wyznaczonego terminu rozprawy z powodu wyjazdu obrońcy na urlop oraz o

zwrócenie „sprawy Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego do postępowania

wyjaśniającego opisanego w art. 114 Prawa o ustroju sądów powszechnych”.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny po rozpoznaniu z urzędu „w

przedmiocie zwrotu wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego” postanowieniem z dnia 1 marca 2005 r., wydanym

na podstawie art. 345 k.p.k. w związku z art. 128 Prawa o ustroju sądów

powszechnych oraz art. 337 i 332 k.p.k., przekazał sprawę Rzecznikowi

Dyscyplinarnemu celem:

„1) uzupełnienia postępowania poprzez wysłuchanie obwinionej i sędziegowizytatora Sądu Okręgowego do spraw cywilnych,

2) uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez dokładne określenie

początkowych i końcowych dat przewinień polegających na przewlekłości

postępowania, a objętych wnioskiem, przyporządkowania wskazanych w

uzasadnieniu wniosku akt do zarzucanych czynów oraz ich sprecyzowanie i

szczegółowe uzasadnienie wniosku odnośnie do każdego z objętych

wnioskiem przewinień dyscyplinarnych”.

W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyjaśnił, że według

art.332 k.p.k. wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego powinien

zawierać dokładne określenie zarzucanego obwinionemu czynu ze wskazaniem

czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia. Także art. 114 § 4

Prawa o ustroju sądów powszechnych wymaga, aby wniosek o rozpoznanie

sprawy dyscyplinarnej dokładnie określał zarzucany czyn. Wniosek dotyczący

obwinionej tych wymagań nie spełnia. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

zaznaczył ponadto, że zarzucane przewinienia nie mogą być określone za

pomocą ogólnikowych sformułowań, jakimi są zwroty mówiące o „braku

koncepcji rozstrzygnięcia” oraz „braku dbałości o sprawny tok postępowania”.

Wskazał przy tym przykładowo sprawy (I Nc 123/02, I Nc 33/02, I Nc 157/02),

co do których nie tylko we wniosku, ale i w protokołach powizytacyjnych

sformułowano jedynie ogólne zarzuty „braku koncentracji materiału

dowodowego”, „braku koncepcji rozpoznania”, „opieszałości”. Wreszcie

wytknął, iż wnioskiem jest objęta sprawa I Ns 156/00 nie należąca do referatu

obwinionej, jak też, że w jednej ze spraw z referatu obwinionej postępowanie

było dwukrotnie zawieszane, a wniosek nie precyzuje, którego z tych zawieszeń

dotyczy zarzut.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego zarzucił naruszenie

przepisów prawa procesowego, artykułów 345 § 1, art. 337 i 332 k.p.k., przez

zwrot wniosku mimo nieistnienia uzasadniających to przesłanek. Podniósł, że

zgodnie z art. 114 § 1 i 3 Prawa o ustroju sądów powszechnych sędzia ma co

najmniej dwukrotnie możliwość złożenia wyjaśnień, jeden raz w toku czynności

wyjaśniających, a drugi raz po postawieniu mu zarzutów. Obwiniona nie

skorzystała z tych możliwości z przyczyn, które ją obciążają. Nie było także

powodów do dodatkowego słuchania przez Zastępcę Rzecznika

Dyscyplinarnego sędziego-wizytatora. Ewentualne doprecyzowanie jej

twierdzeń zawartych w sprawozdaniach powizytacyjnych i protokole

przesłuchania może nastąpić przed Sądem. Wreszcie, należy mieć na względzie,

iż zarzucane obwinionemu sędziemu Sądu Rejonowego przewinienie można w

drodze analogii do konstrukcji prawa karnego nazwać, zgodnie z kształtującą się

praktyką orzeczniczą (por. wyroki Sądu Najwyższego – Sądu Odwoławczego: z

dnia 22 października 2003 r., SNO 22/03, OSNSD 2003, II, poz. 57, oraz z dnia

5 listopada 2003 r., SNO 67/03, OSNSD 2003, II, poz. 61), przewinieniem o

cechach trwałych. Gdy więc chodzi o czas popełnienia zarzucanego jej

przewinienia, trzeba przyjąć, iż obejmował on cały okres utrzymywania się

stanu oczywistej i rażącej obrazy przez obwinioną przepisów prawa

procesowego i materialnego.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie podkreśla się, że zwrot

sprawy na podstawie odpowiednio stosowanego art. 345 k.p.k. rzecznikowi

dyscyplinarnemu do uzupełnienia postępowania może mieć miejsce tylko

wyjątkowo, gdy złożony przez rzecznika wniosek wykazuje istotne braki, a ich

usunięcie w postępowaniu sądowym mogłoby napotkać znaczne trudności (por.

postanowienie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 3 lutego 2003

r., SNO 1/03, OSNSD 2003, I, poz. 3 oraz T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski:

Komentarz do Prawa o ustroju sądów powszechnych i ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa, Warszawa 2002, s. 356). W niniejszej sprawie taka

wyjątkowa sytuacja nie występuje.

Co do pierwszego punktu zaskarżonego postanowienia należy w pełni

podzielić wyrażone w zażaleniu zapatrywanie, że obwiniona miała możliwość

złożenia wyjaśnień w postępowaniu prowadzonym przez Zastępcę Rzecznika

Dyscyplinarnego, lecz z możliwości tej nie skorzystała wyłącznie z przyczyn,

które obciążają ją samą. Podobnie, ewentualne doprecyzowanie twierdzeń

sędziego-wizytatora zawartych w sprawozdaniach powizytacyjnych może

niewątpliwie nastąpić w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym – Sądem

Dyscyplinarnym.

Trudno się także dopatrzyć istotnego braku formalnego wniosku w zakresie

objętym punktem drugim zaskarżonego postanowienia.

Przewidziane w art. 107 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych przewinienie dyscyplinarne polegające na oczywistej i rażącej obrazie prawa –

zarzucone obwinionej, może być popełnione wyłącznie w ramach postępowania

sądowego. Może ono być przy tym w zasadzie jedynie wynikiem naruszenia

przepisów postępowania, nie wiążących się z samym orzekaniem, lecz mających

na celu zapewnienie sprawnego przebiegu postępowania. Włączenie w zakres

hipotezy art. 107 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych innych przepisów,

zwłaszcza materialnoprawnych, byłoby na ogół nie do pogodzenia z zasadą

niezawisłości sędziowskiej.

Gdy chodzi o opis we wniosku omawianego przewinienia, mogącego się,

jak zaznaczono, łączyć jedynie z naruszeniem prawa w postępowaniu sądowym,

stosowane są w praktyce dwa rozwiązania: jedno – polegające na przytoczeniu

spraw, w których sędzia miał się dopuścić oczywistej i rażącej obrazy prawa, już

w opisie zarzucanego przewinienia (por. np. wyrok Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 6 czerwca 2003 r., SNO 26/03, OSNSD 2003, I, poz.

39), drugie – rezygnujące z przytoczenia spraw, w których sędzia miał się

dopuścić oczywistego i rażącego naruszenia prawa, w samym opisie

zarzucanego przewinienia; sprawy te są powoływane dopiero w uzasadnieniu

wniosku (por. powoływany już wyrok Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 22 października 2003 r., SNO 22/03). W ocenie składu

orzekającego Sądu Najwyższego, uwzględniając mniej sformalizowany

charakter postępowania dyscyplinarnego, oba rozwiązania należy uznać za

dopuszczalne. W konsekwencji, niewymienienie sygnatur spraw, w których

obwiniona miała się dopuścić oczywistego i rażącego naruszenia prawa, w

opisie zarzucanego przewinienia, a przytoczenie ich tylko w uzasadnieniu

wniosku, nie mogło zostać uznane za istotny brak formalny, uzasadniający

zwrócenie sprawy rzecznikowi dyscyplinarnemu do uzupełnienia.

Kwestia zaś, czy obwiniona rzeczywiście dopuściła się wszystkich

przypisywanych jej uchybień i czy ich zasięg czasowy pokrywał się z okresem

wskazanym we wniosku, należy do sfery merytorycznej oceny zasadności

wniosku skierowanego przeciwko obwinionej.

Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji (art. 437 k.p.k. w

związku z art. 128 Prawa o ustroju sądów powszechnych).