SNO 16/05 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 20 KWIETNIA 2005 R.

SNO 16/05

Odwołanie się w treści wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej

do opisu czynu i uzasadnienia ujętych w postanowieniu o wszczęciu

postępowania dyscyplinarnego nie jest wystarczające. Treść art. 114 § 4 in

fine u.s.p. wyraźnie formułuje nakaz zawarcia tych elementów we wniosku.

Przewodniczący: sędzia SN Dorota Rysińska.

Sędziowie SN: Rafał Malarski (sprawozdawca), Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny na posiedzeniu z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego sędziego Sądu Apelacyjnego oraz protokolanta w

sprawie sędziego Sądu Okręgowego po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2005 r.

zażalenia wniesionego przez Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu

Sądu Apelacyjnego na postanowienie Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 25 stycznia 2005 r., sygn. akt (...)

p o s t a n o w i ł uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi

Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, postanowieniem z dnia 24 stycznia

2005 r., zwrócił sprawę dyscyplinarną przeciwko sędziemu Sądu Okręgowego

Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu Apelacyjnego do

uzupełnienia istotnych braków postępowania w celu przeprowadzenia

niezbędnych czynności procesowych.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył Zastępca Rzecznika

Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu Apelacyjnego. Zarzucił obrazę art. 114 § 1

u.s.p. oraz art. 345 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. poprzez nietrafne

stwierdzenie, że postępowanie dyscyplinarne prowadzone przez Zastępcę

Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu Apelacyjnego obarczone jest

licznymi i rażącymi brakami, które uniemożliwiają jej rozpoznanie przez sąd

dyscyplinarny. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

1. Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, choć nie wszystkie zawarte w

nim poglądy były trafne.

Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z art. 128 u.s.p. w postępowaniu

dyscyplinarnym znajduje odpowiednie zastosowanie art. 345 § 1 k.p.k., który

stanowi rozwinięcie art. 339 § 3 pkt 4 k.p.k. Przekazanie sprawy rzecznikowi

dyscyplinarnemu w celu uzupełnienia postępowania jest zatem dopuszczalne,

jeżeli akta sprawy wskazują na istotne braki tego postępowania, zwłaszcza na

potrzebę poszukiwania dowodów, zaś dokonanie niezbędnych czynności przez

sąd dyscyplinarny powodowałoby znaczne trudności. Obecnie nie wolno jednak

zapominać, że celem czynności podejmowanych przez rzecznika

dyscyplinarnego nie jest wszechstronne wyjaśnienie okoliczności sprawy oraz

utrwalenie dowodów dla sądu dyscyplinarnego (tak był definiowany cel

postępowania karnego w art. 261 pkt 2 i 5 k.p.k. z 1969 r.), ale jedynie zwykłe

niejako wyjaśnienie tych okoliczności i utrwalenie dla sądu dyscyplinarnego

dowodów tylko w niezbędnym zakresie, co wynika wprost z art. 297 § 1 pkt 4 i

5 k.p.k. z zw. z art. 128 u.s.p. (zob. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania

karnego. Komentarz, Zakamycze 2003, s. 920).

2. W ramach zarówno wstępnego wyjaśnienia okoliczności koniecznych do

ustalenia znamion przewinienia (art. 114 § 1 u.s.p.), jak i po wszczęciu

postępowania dyscyplinarnego i przedstawieniu sędziemu na piśmie zarzutów

(art. 114 § 2 i 3 u.s.p.) składanie wyjaśnień przez obwinionego sędziego nie jest

konieczne. Innymi słowy, obwiniony sędzia ma co najmniej dwukrotnie na tym

etapie postępowania dyscyplinarnego, a więc do momentu złożenia wniosku o

rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej przez właściwy sąd dyscyplinarny, prawo do

złożenia wyjaśnień, z czego – co jest oczywiste – nie musi skorzystać. Ważne

jest, aby obwiniony takiej możliwości nie został pozbawiony. Nic nie stoi

natomiast na przeszkodzie, aby swoje stanowisko wyraził w pisemnym

oświadczeniu. Ewentualne trudności, jakie mogą pojawić się przy

wprowadzaniu takiego oświadczenia do materiału dowodowego mającego być

podstawą ustaleń faktycznych, nie są w stanie doprowadzić do odmiennego

rozumienia obowiązującej w tym zakresie regulacji prawnej (art. 114 § 1 – 3

u.s.p.), która odznacza się jasnością i nie powinna budzić kontrowersji.

Teza zawarta w uzasadnieniu postanowienia sądu pierwszej instancji, a

poddana krytyce przez skarżącego, że sędzia Sądu Okręgowego nie miała

możliwości złożenia ustnych wyjaśnień, jawi się jako bezpodstawna. Obwiniona

sędzia była świadoma swych praw i nigdy nie domagała się przesłuchania przez

Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego. Wszystko wskazuje na to, że uznała – a

miała do tego prawo – iż swoje racje wyłoży najpełniej i w sposób najbardziej

dla niej korzystny w pisemnych oświadczeniach.

3. Jakkolwiek czynności dyscyplinarne w fazie poprzedzającej sądowe

postępowanie dyscyplinarne podejmuje rzecznik dyscyplinarny (lub jego

zastępca), to jednak trudno uznać, aby niektóre czysto administracyjne

czynności związane z toczącym się postępowaniem dyscyplinarnym nie mogły

zostać wykonane przez prezesa danego sądu. Nawet przyjmując, że właściwą

praktyką powinno być wysyłanie przez rzecznika dyscyplinarnego (lub jego

zastępcę) pisma wzywającego sędziego do ustosunkowania się do żądania

uprawnionego podmiotu podjęcia czynności dyscyplinarnych, to z całą

pewnością odstępstwo od tej praktyki, polegające na wysłaniu wezwania przez

prezesa sądu, nie sposób postrzegać jako znaczącą obrazę prawa, rodzącą tak

poważny skutek, jakim jest zwrot sprawy w celu uzupełnienia postępowania

dyscyplinarnego. Z kolei wysłanie obwinionemu sędziemu postanowienia o

wszczęciu postępowania przez prezesa sądu wypada ocenić już tylko jako co

najwyżej niezręczność, nie rodzącą żadnych konsekwencji prawnych.

W rozpoznawanej sprawie wszystkie ważne czynności wykonał Zastępca

Rzecznika Dyscyplinarnego dla Sądu Apelacyjnego. On to był autorem

postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego z dnia 10 listopada

2004 r. i wniosku z dnia 17 grudnia 2004 r. Zdaniem Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego, ranga wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia

potknięć proceduralnych (wysłanie obwinionemu sędziemu przez Prezesa Sądu

Apelacyjnego pisma z dnia 20 stycznia 2004 r. oraz postanowienia o wszczęciu

postępowania z pouczeniem) była niewielka. Kwestie te zostały przez sąd a quo

zdecydowanie przecenione.

4. Niewątpliwie wadliwe było zaniechanie przez Zastępcę Rzecznika

Dyscyplinarnego przedstawienia obwinionej zarzutu, tak jak wymagał tego art.

114 § 1 in principio u.s.p., oraz zrezygnowanie z zapoznania jej z materiałami

postępowania przed skierowaniem do sądu dyscyplinarnego wniosku o

rozpoznanie sprawy, aby umożliwić jej w ten sposób złożenie wniosków o

uzupełnienie postępowania (art. 321 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.).

Przedstawione zaniedbania Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego uległy

wszakże skonwalidowaniu; z jednej strony poprzez doręczenie obwinionej

postanowienia z dnia 10 listopada 2004 r., w którym zamieszczono dokładny

opis zarzucanego jej czynu, proponowaną kwalifikację prawną oraz – co jest

najistotniejsze – obszerne uzasadnienie, a z drugiej poprzez uzyskanie przez

obwinioną pełnej możliwości domagania się poszerzenia materiału

dowodowego po wejściu sprawy w fazę postępowania sądowego. Do orzeczenia

o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego sędzia Sądu Okręgowego odniosła

się w oświadczeniu pisemnym z dnia 9 grudnia 2004 r. W konsekwencji nie

wytrzymuje krytyki stanowisko, że w związku z przedstawionymi uchybieniami

miało miejsce ograniczenie gwarancji procesowych obwinionego sędziego. Co

za tym idzie, żadną miarą wskazanych braków nie można było

scharakteryzować jako wymagających uzupełnienia w trybie art. 345 § 1 k.p.k.

w zw. z art. 128 u.s.p.

5. Rację miał natomiast sąd pierwszej instancji, twierdząc, że wniosek o

rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej z dnia 17 grudnia 2004 r., spełniający rolę

aktu oskarżenia, nie odpowiada wymogom stawianym przez prawo, gdyż nie

zawiera już to dokładnego określenia czynu, który jest przedmiotem

postępowania, oraz uzasadnienia (art. 114 § 4 in fine u.s.p.), już to listy osób

podlegających wezwaniu na rozprawę oraz wykazu innych dowodów, które

powinny zostać przeprowadzone na rozprawie głównej (art. 333 k.p.k. w zw. z

art. 128 u.s.p.). Z całym naciskiem trzeba odnotować, że odwołanie się w treści

wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej do opisu czynu i uzasadnienia

ujętych, w postanowieniu o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego nie jest

wystarczające. Treść art. 114 § 4 in fine u.s.p. wyraźnie formułuje nakaz

zawarcia we wniosku tych elementów. Proponowany przez autora zażalenia

sposób podejścia do omawianego zagadnienia ignoruje jasno zredagowane

wymaganie ustawy.

Reakcja sądu a quo była jednak nieprawidłowa. Po dostrzeżeniu, że

wniosek nie spełnia opisanych warunków formalnych, należało sięgnąć po

instytucję prze-widzianą w art. 337 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. i zwrócić

wniosek Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego w celu usunięcia braków w

terminie 7 dni.

6. Reasumując: wniesione zażalenie okazało się zasadne, a zatem

zaskarżone zażalenie należało uchylić i przekazać sprawę do rozpoznania

sądowi pierwszej instancji. Pożądane wydaje się, aby prezes tego sądu zwrócił

wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej zastępcy rzecznika w celu

usunięcia braków formalnych, co pozwoli szybko wyeliminować dostrzeżone

usterki natury formalnej i bez zbędnej zwłoki doprowadzić sprawę do końca.