SNO 14/05 · Sąd Najwyższy

WYROK Z DNIA 20 KWIETNIA 2005 R.

SNO 14/05

Przewodniczący: sędzia SN Dorota Rysińska (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Rafał Malarski.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny na rozprawie z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego sędziego Sądu Okręgowego oraz protokolanta po

rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2005 r. sprawy sędziego Sądu Rejonowego w

związku z odwołaniem obwinionego sędziego od wyroku Sądu Apelacyjnego –

Sądu Dyscyplinarnego z dnia 26 listopada 2004 r., sygn. akt (...)

I.

II.

III. Zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1. jako datę popełnienia przewinienia służbowego ustalił dzień 29

stycznia 2002 r.;

2. na podstawie art. 108 § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. z 2001 r., Nr 98, poz. 1070 ze zm.) umorzył

postępowanie w zakresie wymierzenia kary dyscyplinarnej;

W pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy;

Kosztami postępowania dyscyplinarnego obciążył Skarb Państwa.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 26 listopada 2004 r. Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny uznał sędziego Sądu Rejonowego za winną przewinienia

służbowego, określonego w art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), polegającego na tym, że jako

Przewodnicząca Wydziału II Karnego Sądu Rejonowego w dniu 19 stycznia

2002 r., wydala zarządzenie wykonania wyroku w sprawie sygn. II K 542/01,

pomimo ze orzeczenie to nie było prawomocne, na skutek czego Zdzisław B.

osadzony został w Areszcie Śledczym, gdzie przebywał od dnia 26 lutego 2002

r. do dnia 4 września 2002 r., co stanowiło oczywistą i rażącą obrazę przepisów

prawa, i za tak opisany czyn, na podstawie art. 109 § 1 pkt 1 u.s.p. wymierzył jej

karę upomnienia.

Powyższy wyrok zaskarżyła obwiniona. W złożonym środku

odwoławczym skarżąca zarzuciła:

1. obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 1 § 2 i art. 115 § 2 k.k. przez

ustalenie, że stopień społecznej szkodliwości jest znaczny, podczas gdy

okoliczności przedmiotowej sprawy nie wykluczają przyjęcia, że czyn

cechuje się znikomym stopniem społecznej szkodliwości;

2. błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia przez

przyjęcie, że przewinienie służbowe spowodowało odbywanie przez

Zdzisława B. kary pozbawienia wolności przez okres 6 miesięcy i 7 dni oraz,

że uprzednio udzielono obwinionej, w trybie art. 37 ust. 4 u.s.p., wytyków

służbowych w 2001 r. i 2003 r., które to błędy miały wpływ na treść

zaskarżonego wyroku;

3. sprzeczność pomiędzy treścią wyroku a sporządzonym uzasadnieniem w

części dotyczącej daty popełnienia przypisanego jej czynu.

Stawiając powyższe zarzuty, odwołująca się wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania, ewentualnie o przyjęcie – na

podstawie art. 109 § 5 u.s.p. – że przewinienie dyscyplinarne było mniejszej

wagi i odstąpienie od wymierzenia kary.

W toku rozprawy odwoławczej sędzia Sądu Rejonowego poparła

wniesione odwołanie, składając dodatkowy wniosek o zastosowanie normy art.

108 § 2 u.s.p. Z kolei Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego wniósł o korektę

zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie daty popełnienia przewinienia

służbowego, a ponadto złożył wniosek o umorzenie postępowania – na

podstawie art. 108 § 2 u.s.p. – w zakresie wymierzenia kary dyscyplinarnej.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Wniesiony środek odwoławczy okazał się zasadny jedynie w niewielkim

zakresie.

Rozważając prezentowany w punkcie 3 odwołania zarzut sprzeczności

między treścią zaskarżonego wyroku a jego uzasadnieniem, Sąd Najwyższy –

Sąd Dyscyplinarny stwierdził, iż zarzut ten należy w istocie traktować jako

zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę tego orzeczenia.

Zarówno bowiem w treści przypisanego obwinionej w wyroku czynu, jak i w

motywacyjnej jego części (s. 2 pisemnego uzasadnienia), Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny ustalił, iż będące przedmiotem osądu zarządzenie o wykonaniu

wyroku w sprawie sygn. II K 542/01 zapadło w dniu 19 stycznia 2002 r. Jedynie

omawiając treść wyjaśnień obwinionej (s. 3 motywów) Sąd ten, w ślad za jej

depozycjami, jako datę wydania zarządzenia przytoczył dzień 29 stycznia 2002

r., lecz do faktu tego nie przywiązał żadnego znaczenia. W tej zatem sytuacji,

nie może być mowy o wskazywanej w odwołaniu sprzeczności, lecz o zarzucie

błędu w ustaleniu daty popełnienia przewinienia dyscyplinarnego. Tak zaś

zakwalifikowany zarzut należy uznać za oczywiście trafny, bowiem z treści

zalegającego w aktach sprawy dokumentu w postaci zarządzenia o wykonaniu

wyroku wynika jednoznacznie, iż decyzja ta została podjęta nie w dniu 19

stycznia 2002 r. (tą datą określono w zarządzeniu moment uprawomocnienia się

wyroku), lecz w dniu 29 stycznia 2002 r. W uwzględnieniu powyższego,

stwierdzając, iż opisywany błąd miał wpływ na treść zaskarżonego wyroku, Sąd

Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny dokonał zmiany orzeczenia we wskazanej

części, odnoszącej się do daty popełnienia przewinienia dyscyplinarnego.

Nie zasługują natomiast na uwzględnienie pozostałe, podniesione w

odwołaniu zarzuty i sformułowane na ich podstawie wnioski.

Nie można zaprzeczyć słuszności podniesionego w odwołaniu argumentu,

iż nie ma przeszkód prawnych dla traktowania przewinień służbowych w

kategoriach znikomej ich szkodliwości. Jest bowiem oczywiste, iż szkodliwość

społeczna popełnionego przewinienia dyscyplinarnego podlega stopniowaniu, a

w zależności od ustaleń poczynionych w tym przedmiocie może dojść do

uznania, że czyn nie stanowi przewinienia – z uwagi na znikomy ładunek

szkodliwości, że stanowi wypadek mniejszej wagi – gdy szkodliwość jest

większa niż znikoma, wreszcie, iż przewinienie należy do kategorii czynów,

które – ze względu na stopień szkodliwości – podlegają ukaraniu jedną z

kolejnych, przewidzianych przepisem art. 109 § 1 u.s.p. kar dyscyplinarnych. Na

tej jednak podstawie nie sposób zgodzić się ze skarżącą, iż w niniejszej sprawie

doszło do wskazanej w odwołaniu obrazy prawa materialnego.

Przypomnieć należy, iż z obrazą prawa materialnego mamy do czynienia

wówczas, gdy sąd zastosował błędny przepis prawa do ustalonych w sprawie

faktów, albo też nie zastosował przepisu prawa, do czego był zobowiązany w

konkretnie ustalonych okolicznościach faktycznych. W realiach niniejszej

sprawy o wskazanej podstawie odwoławczej można by zatem mówić wówczas,

gdyby sąd pierwszej instancji ustalił, że stopień szkodliwości rozważanego

czynu był znikomy, a mimo to uznał, iż stanowi on przewinienie dyscyplinarne,

bądź też (nawiązując do uzasadnienia wniesionego odwołania), że szkodliwość

ta jest znikoma w stopniu przemawiającym za stwierdzeniem mniejszej wagi

przewinienia i nie kwalifikującym do wymierzenia kary, i orzekł wbrew temu

ustaleniu. Taka sytuacja w sprawie nie miała jednak miejsca, co zresztą

dostrzega sama obwiniona, podnosząc w odwołaniu, że Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny przyjął znaczny stopień szkodliwości przypisanego jej czynu.

Nie ulega zatem wątpliwości, że kwestionując zasadność zaskarżonego

rozstrzygnięcia, skarżąca stawia w istocie zarzut błędnych ustaleń faktycznych

wyroku, odnoszących się do stopnia szkodliwości przypisanego jej przewinienia

dyscyplinarnego, wynikających z nieprawidłowej oceny ujawnionych w sprawie

okoliczności.

Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. Przede wszystkim trzeba

zauważyć, że – wbrew podnoszonym w odwołaniu twierdzeniom – ciężar oceny

przypisanego sędziemu przewinienia nie tkwi w kwestionowanych przez niego

szczegółach wskazanych w zarzucie 2 odwołania i rozwiniętych w pisemnej

motywacji skargi. Stopień szkodliwości tego czynu wyznaczają fakty odnoszące

się, z jednej strony, do stopnia oczywistości przypisanego sędziemu naruszenia

prawa, z drugiej zaś, nasilenia jego rażącego charakteru, objawiającego się w

skutkach dla dobra wymiaru sprawiedliwości. Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny uznał, iż obraza art. 445 § 2 k.p.k. w postępowaniu obwinionego

sędziego miała – w świetle jednoznacznego brzmienia tego przepisu i

utrwalonych, przytoczonych w uzasadnieniu poglądów judykatury i

piśmiennictwa – charakter tyle oczywisty, co jaskrawy. Sędzia Sądu

Rejonowego fakt ten przyznała w toku postępowania dyscyplinarnego i nie

zakwestionowała tego stanowiska w złożonym odwołaniu. Podobnie uznał sąd

meriti, że uchybienie to miało jaskrawo rażący charakter w świetle faktu, iż

decyzja sędziego spowodowała dla oskarżonego znaczące, jednoznacznie

negatywne konsekwencje, wiążące się z odbyciem przez oskarżonego kary 6

miesięcy i 7 dni pozbawienia wolności, której wykonanie, w efekcie

późniejszego rozpoznania apelacji, zostało warunkowo zawieszone.

Tak prezentowanej oceny, odnoszącej się zwłaszcza do skutków

stwierdzonego uchybienia, nie sposób podważyć. Wynikają one z faktu, iż

obrażająca prawo decyzja procesowa o zarządzeniu wykonania

nieprawomocnego wyroku dotyczyła skazania na karę pozbawienia wolności.

Takie zaś orzeczenia wymagają szczególnej staranności w podejmowaniu

rozstrzygnięć co do toku postępowania i oceny wpływających pism

procesowych. Nieumyślność działania sędziego, podjęcie przezeń

natychmiastowych kroków odwracających skutki uprzednio wydanego

zarządzenia – gdy oskarżony zwrócił uwagę, iż wyrok został przezeń

zaskarżony – nie mogą zmienić faktu, iż omawiane przewinienie dyscyplinarne

przyniosło zarówno poważną szkodę wymiarowi sprawiedliwości – podważając

zaufanie do prawidłowości decyzji podejmowanych w zakresie wnoszonych

środków odwoławczych i wykonywania orzeczeń, jak i najdotkliwsze

konsekwencje dla oskarżonego, bowiem dotyczące sfery jego wolności.

Przytaczane okoliczności świadczą zatem dobitnie, że stopień szkodliwości

społecznej będącego przedmiotem osądu przewinienia został prawidłowo

oceniony przez sąd pierwszej instancji jako znaczny, mający obciążający wpływ

na wymiar kary dyscyplinarnej. W tym też świetle nie może ulegać wątpliwości,

iż ocena podnoszonej w odwołaniu okoliczności, czy do uchylenia skutków

rozważanego zarządzenia o wykonaniu nieprawomocnego wyroku mogło dojść

– bez udziału obwinionej – już wcześniej, tj. po upływie ponad 5 miesięcy a nie

ponad 6 miesięcy od rozpoczęcia odbywania przez oskarżonego kary

pozbawienia wolności, mogłaby ewentualnie ważyć, jako okoliczność

łagodząca, tylko na doborze wymierzanej kary dyscyplinarnej. Takie rozważania

należy jednak uznać obecnie za bezprzedmiotowe o tyle, że Sąd Apelacyjny –

Sąd Dyscyplinarny wymierzył sędziemu najłagodniejszą z przewidzianych w

art. 109 § 1 u.s.p. kar dyscyplinarnych. Identycznej treści stwierdzenie należy

także odnieść do rozważań, czy przy orzekaniu kary dyscyplinarnej należało

brać pod uwagę, jako okoliczność obciążającą, fakt dwukrotnego, jak przyjęto,

czy też jednokrotnego wytknięcia sędziemu w przeszłości uchybień w trybie art.

37 § 4 u.s.p. Wskazane okoliczności nie mogą bowiem mieć wpływu na ocenę

stopnia szkodliwości społecznej przypisanego przewinienia dyscyplinarnego, a

dalej na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Z tych względów, Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny nie znalazł

podstaw do zmiany w ustaleniach zaskarżonego orzeczenia odnośnie do

popełnionego przewinienia służbowego w zakresie szerszym, niż opisany na

wstępie. Natomiast mając na uwadze fakt, iż wskazane przewinienie miało

miejsce w dniu 29 stycznia 2002 r. i od tej chwili do daty wydania niniejszego

orzeczenia upłynął okres ponad 3 lat, o jakim mowa w art. 108 § 1 u.s.p., Sąd

Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny, stosując się do nakazu normy wynikającej z

treści art. 108 § 2 zd. 2 u.s.p., umorzył postępowanie w zakresie wymierzenia

obwinionemu sędziemu Sądu Rejonowego kary dyscyplinarnej.