SDI 57/15 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt SDI 57/15 POSTANOWIENIE Dnia 18 grudnia 2015 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący)‎SSN Józef Dołhy (sprawozdawca)‎SSN Kazimierz KlugiewiczProtokolant Anna Kuras przy udziale prokuratora Zastępcy Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych Anny Kończyk,‎w sprawie radcy prawnego B. S.,‎obwinionej z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.) w zw. z art. 1, art. 3, art. 4, art. 6 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego,‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie‎w dniu 18 grudnia 2015 r.‎kasacji, wniesionej przez obrońcę obwinionej,‎od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w […] z dnia 10 grudnia 2014 r., zmieniającego orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w […] z dnia 24 lutego 2014 r., 1. oddala kasację;

2. poniesionymi przez Skarb Państwa w postępowaniu kasacyjnym wydatkami w kwocie 20 (dwudziestu) złotych obciąża obwinioną.

UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia 24 lutego 2014 r. Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] uznał obwinioną radcę prawnego B. S. za winną tego, że wykonując zawód radcy prawnego nienależycie, sprzecznie ze ślubowaniem radcowskim i zasadami etyki radcy prawnego, swoim postępowaniem podważyła zaufanie do wykonywanego zawodu i uchybiła jego godności przez to, że będąc syndykiem masy upadłości „S.” spółki z o.o. w upadłości nadużyła swoich uprawnień i nie dopełniła obowiązków, czym wyrządziła szkodę majątkową w wysokości 197.992,70 zł oraz przywłaszczyła powierzone, jako syndykowi, mienie znacznej wartości w łącznej kwocie 183.400 zł, co zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego Wydział Karny Odwoławczy sygn.

VIII K …/09, tj. przewinienia z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 z późn. zm.) w zw. z art. 1, art. 3, art. 4, art. 6 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego i za to wymierzył obwinionej karę nagany z ostrzeżeniem oraz karę pieniężną w wysokości czterokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej za miesiąc poprzedzający datę orzeczenia dyscyplinarnego tj. kwotę 7440 zł.Od tego orzeczenia odwołanie wniósł Minister Sprawiedliwości. Zaskarżając orzeczenie na niekorzyść obwinionej, zarzucił:1)obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia tj. art. 413 § 2 k.p.k. w związku z art. 741 ustawy o radcach prawnych, poprzez zaniechanie dokładnego określenia przypisanego obwinionej deliktu dyscyplinarnego oraz jego kwalifikacji prawnej;2)błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia, mający wpływ na jego treść, wyrażający się w uznaniu, iż odpowiednią karą będzie udzielenie obwinionej nagany z ostrzeżeniem oraz kary pieniężnej mimo przyjęcia, iż obwiniona popełniając delikt dyscyplinarny wypełniający jednocześnie ustawowe znamiona przestępstwa umyślnego, rażąco naruszyła Kodeks Etyki Radcy Prawnego;3)rażącą niewspółmierność kary wymierzonej obwinionej w stosunku do stopnia społecznej szkodliwości deliktu dyscyplinarnego i stopnia winy.W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez wymierzenie obwinionej kary pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego.Wyższy Sąd Dyscyplinarny, orzeczeniem z dnia 10 grudnia 2014 r.,:

I. zmienił zaskarżone orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 24 lutego 2014 r., w ten sposób, że opisowi czynu po słowach: „w […] w upadłości” nadał następujące brzmienie:„działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przywłaszczyła powierzone jej jako syndykowi „.S” spółki z o.o. w upadłości należące do tego podmiotu pieniądze:- przeznaczając w okresie od 3 kwietnia 2001 r. do 15 października 2002 r. bez tytułu prawnego łącznie kwotę: 71.900 zł (słownie: siedemdziesiąt jeden tysięcy dziewięćset złotych) do wypłaty nienależnych świadczeń zatrudnionym w spółce pracownikom, odprowadzając od wypłaconych pracownikom kwot netto składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz do Urzędu Skarbowego zaliczki na podatek dochodowy (art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.) tj: o czyn określony w art. 64 ust 1 pkt 1 i 2 ustawy o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 r. w zw. z art. 1, art. 3, art 4 oraz art. 6 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego;- przelewając na rzecz C.

S. […]: 44.835,00 zł (słownie: czterdzieści cztery tysiące osiemset trzydzieści pięć złotych) na zapłatę fikcyjnej faktury wystawionej przez współdziałającego z nią A. K. dokumentującej usługę przechowania na rzecz S. spółki z o.o. w upadłości, która nie była wykonana (art. 284 § 2 kk w zw. z art.12 k.k.) tj. o czyn określony w art. 64 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 r. w zw. z art 1, art. 3, art. 4 oraz art. 6 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego;- przelewając na rzecz C. S. kwotę: 7.686,00 zł (słownie: siedem tysięcy sześćset osiemdziesiąt sześć złotych) na zapłatę faktury wystawionej przez współdziałającego z nią A.

K. dokumentującej fikcyjną usługę przejęcia na przechowanie akt kat B 50, które nie zostały przekazane przez S. spółkę z o.o. w upadłości - (art. 284 § 2 k.k. w zw. z art.12 k.k.): tj. o czyn określony w art. 64 ust, 1 pkt 1 i 2 ustawy o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 r; w zw. z art. 1 art. 3, art. 4 oraz art. 6 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego;- przelewając na rzecz C. S. kwotę: 7.686,00 zł (słownie: siedem tysięcy sześćset osiemdziesiąt sześć złotych) na zapłatę faktury wystawionej przez współdziałającego z nią A.

K. dokumentującej fikcyjną usługę przejęcia na przechowanie akt kat B 50, które nie zostały przekazane przez S. spółka z o.o. w upadłości (art. 284 § 2 kk w zw. art.12 kk) tj. o czyn określony w art. 64 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 r. w zw. z art. 1 art. 3, art. 4 oraz art.6 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego;- przelewając na rzecz A. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą A. kwotę: 68.850,00 zł (słownie sześćdziesiąt osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt złotych) po zakończeniu postępowania upadłościowego S. spółki z o.o. wiedząc, że wystawione przez współdziałającego z nią A.

K. fikcyjne rachunki dokumentują czynności archiwistyczne, które nie były realizowane na rzecz S. spółka z o.o. w upadłości (art. 284 § 2 k.k. w zw art.

12. K.k.) tj: o czyn określony w art. 64 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 r. w zw. z art. 1, art. 3, art. 4 oraz art.6 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego;- w okresie od dnia 21 września 2000 r. do 8 lipca 2004 r. działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przywłaszczyła powierzone jej jako syndykowi „S.”: spółki z o.o. w upadłości należące do tego podmiotu mienie znacznej wartości w postaci pieniędzy w łącznej kwocie 185 400,00 zł (słownie: sto osiemdziesiąt pięć tysięcy czterysta złotych)pobierając je sukcesywnie z kasy tej Spółki bez tytułu prawnego, zlecając pracownikowi wypłaty i kwitując ich realizacje na dokumentach, ponadto nie wykazując wypłacanych z rachunku bankowego Spółki w/w kwot w kwartalnie składnych sprawozdaniach rachunkowych Sędziemu Komisarzowi Sądu Rejonowego Sądu Gospodarczego, które to sprawozdania podpisywała jako zgodne ze stanem faktycznym (art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 294 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. ) tj: o czyn określony w art. 64 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 r. w zw. z art. 1 art. 3, art. 4 oraz i art. 6 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego;II. zmienił pkt 1 orzeczenia w ten sposób, że w miejsce kary nagany z ostrzeżeniem i kary pieniężnej w kwocie 7.440 zł wymierzył karę pozbawienia prawa do wykonywania zawodu na podstawie art. 65 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych;III. w pozostałym zakresie zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy.Orzeczenie to zaskarżył kasacją obrońca obwinionej zarzucając:1.rażące naruszenie art. 454 § 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. w zw. z 1 u.r.pr. poprzez wymierzenie obwinionej w orzeczeniu wydanym na skutek odwołania Ministra Sprawiedliwości najsurowszej kary dyscyplinarnej, tj. kary pozbawienia prawa do wykonywania radcy prawnego, rażąco surowszej od kary dyscyplinarnej wymierzonej jej w postępowaniu przed Okręgowym Sądem Dyscyplinarnym, tj. kary nagany z ostrzeżeniem oraz kary pieniężnej w wysokości czterokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej za miesiąc poprzedzający datę orzeczenia dyscyplinarnego, tj. w kwocie 7.440,00 zł, pomimo dokonania ustaleń faktycznych w postaci rozszerzenia zakresu przypisanych obwinionej czynów, w szczególności przypisanie jej przywłaszczenia na kwotę łącznie 386.357,00 zł, czyli kwotę większą o 200.957,00 zł niż określona w orzeczeniu Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 24/02/2014 r., a także ustalenie, że obwiniona nie jest nieskazitelnego charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, które to ustalenie faktyczne zmieniono na niekorzyść obwinionej;2.rażące naruszenie art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art 434 § 1 zd. 2 k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 u.r.pr., poprzez orzeczenie na niekorzyść obwinionej przy jednoczesnym wyjściu poza granice zaskarżenia, bowiem w orzeczeniu z dnia 10/12/2014 r.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny przypisał obwinionej przywłaszczenie mienia powierzonego jej jako syndykowi spółki S. sp. z o.o. w upadłości na łączną kwotę 386.357,00 zł (wyższą o 200.957,00 zł niż ta wynikająca z orzeczenia Sądu I instancji), zaś Minister Sprawiedliwości w odwołaniu z dnia 10/04/2014 r. od orzeczenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 24/02/2014 zarzucił zaniechanie dokładnego określenia przypisanego obwinionej deliktu dyscyplinarnego oraz jego kwalifikacji prawnej, a nie błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia w tym zakresie, a zatem orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego zapadło na niekorzyść, pomimo braku podniesienia takiego uchybienia w środku odwoławczym (art 434 § 1 zd. 2 k.p.k.); naruszenie tego zakazu jest tym bardziej rażące, że Wyższy Sąd Dyscyplinarny orzeczeniem z dnia 10/12/2014 r. zmienił orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 24/02/2014 r. poprzez wymierzenie obwinionej najsurowszej kary dyscyplinarnej, tj. kary pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego;3.rażące naruszenie art 4 k.p.k. oraz art 7 k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 u.r.pr. poprzez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, niezgodną z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, a także zasadą obiektywizmu, polegającą na przyjęciu przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż obwiniona jest nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, pomimo braku umocowania takiego stanowiska w zgromadzonym materiale dowodowym;4.rażące naruszenie art 424 § 2 k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 u.r.pr. poprzez niewskazanie przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny w treści uzasadnienia orzeczenia z dnia 10/12/2014 r. okoliczności, które Sąd miał na względzie przy wymiarze kary, pomimo, że obowiązek takiego wskazania wynika wprost z przepisu art. 424 § 2 k.p.k., a obowiązek ten jest tym istotniejszy, iż w przedmiotowej sprawie na mocy orzeczenia Sądu odwoławczego pozbawiono obwinionej prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego, a zatem orzeczono w II instancji najsurowszą karę dyscyplinarną;5.rażące naruszenie art. 454 § 3 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 u.r.pr., poprzez wymierzenie obwinionej w orzeczeniu wydanym na skutek odwołania Ministra Sprawiedliwości najsurowszej kary dyscyplinarnej, tj. kary pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego, rażąco surowszej od kary dyscyplinarnej wymierzonej jej w postępowaniu przed Okręgowym Sądem Dyscyplinarnym, tj. kary nagany z ostrzeżeniem oraz kary pieniężnej w wysokości czterokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej za miesiąc poprzedzający datę orzeczenia dyscyplinarnego, tj. w kwocie 7.440,00 zł., a w konsekwencji uniemożliwienie obwinionej obrony poprzez pozbawienie prawa do zainicjowania oceny zasadności wymierzenia tej kary przez Sąd odwoławczy (pozbawienie obwinionej instancji odwoławczej w sytuacji zmiany orzeczenia przez Sąd II instancji na niekorzyść obwinionej poprzez wymierzenie najsurowszej kary dyscyplinarnej);6.rażącą niewspółmierność kary orzeczonej względem obwinionej B.

S. polegającą na wymierzeniu jej kary pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, w tym właściwości i warunków osobistych obwinionej, jej uprzedniej niekaralności i sposobu życia przed popełnieniem czynu, a także zachowania obwinionej po jego popełnieniu, należało jej wymierzyć karę łagodniejszą.W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie.Okręgowy Sąd Dyscyplinarny przypisując obwinionej popełnienie deliktu dyscyplinarnego wypełniającego jednocześnie ustawowe znamiona przestępstwa umyślnego (wyrządzenie szkody majątkowej w wysokości 197.992,70 zł oraz przywłaszczenie powierzonego mienia znacznej wartości w kwocie 185.400,00 zł), odwołał się do treści prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 17 grudnia 2008 r., sygn. akt VIII Ka …/09.

Jest poza sporem, że prawomocny wyrok wiąże Sąd Dyscyplinarny w zakresie ustalenia popełnienia przestępstwa.Taki ogólnikowy, w aspekcie wymogu określonego w art. 413 § 2 k.p.k., opis czynu zakwestionował w odwołaniu na niekorzyść obwinionej Minister Sprawiedliwości.Uwzględniając w tym zakresie zarzut środka odwoławczego Sąd II instancji dokonał zmiany opisu czynu, określając poszczególnie delikty zgodnie z treścią wyroku Sądu Rejonowego z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt III K …/06 (pkt 1 – przywłaszczenie kwoty 71.900 zł, pkt 2 – przywłaszczenie kwoty 44.835 zł, pkt 3 – przywłaszczenie kwoty 7.686 zł – w tej części omyłkowo powtórzono dwukrotnie opis tego samego zachowania; pkt 4 – przywłaszczenie kwoty 68.850 zł; pkt 5 – przywłaszczenie kwoty 185.400 zł).W świetle prawidłowo dokonanej zmiany opisu czynów, w pełni uwzględniającej treść prawomocnego wyroku skazującego B.

S. za popełnienie przestępstw z art. 284 § 2 k.k., zarzuty ujęte w pkt 1 i 2 kasacji są bezzasadne w stopniu oczywistym.Sąd odwoławczy nie dokonał żadnej zamiany ustaleń faktycznych w postaci rozszerzenia zakresu przypisanych obwinionej czynów w porównaniu do określonych w orzeczeniu sądu I instancji, co więcej przypisał obwinionej wyrządzenie szkody w łącznej kwocie 378.671 zł, podczas gdy w orzeczeniu sądu I instancji szkoda ta łącznie została określona na kwotę 383.392,70 zł.Wszystkie zarzuty kasacji zwrócone są w istocie przeciwko rozstrzygnięciu o karze pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego.Z uzasadnienia orzeczenia sądu I instancji wynika, że przy wymiarze kary sąd ten miał na uwadze stopień społecznej szkodliwości czynu, motywację i pobudki, rodzaj i wagę naruszonych zasad etyki.

Uwzględniając zarzuty odwołania Ministra Sprawiedliwości Sąd II instancji dokonał odmiennej oceny okoliczności mających wpływ na wymiar kary, w szczególności stopnia społecznej szkodliwości, faktu popełnienia umyślnych przestępstw w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Z tej odmiennej oceny wyciągnął wniosek, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że obwiniona jest nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.W świetle powyższego brak racjonalnych podstaw do przyjęcia, że orzeczenie sądu odwoławczego narusza wyrażoną w art. 454 § 2 k.p.k. regułę ne peius.Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 454 § 3 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 ustawy o radcach prawnych.

W świetle ugruntowanego orzecznictwa w sprawach dyscyplinarnych sędziów i pokrewnych zawodów prawniczych, w postępowaniu dyscyplinarnym wobec sędziów oraz w innych postępowaniach, w których ustawa nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania karnego, nie stosuje się art. 454 § 3 k.p.k. (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2008 r., I KZP 11/08, OSNKW 2008, z. 8, poz. 57).W realiach sprawy, w świetle okoliczności przytoczonych w motywach orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, brak podstaw do uznania za trafny zarzutu kasacji dotyczącego rażącej niewspółmierności kary orzeczonej względem obwinionej.

Zarówno względy prewencji indywidulanej, jak i generalnej, przy uwzględnieniu okoliczności podmiotowo – przedmiotowych czynu, zdecydowanie przemawiają za wymierzeniem kary pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego.Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie, obciążając obwinioną poniesionymi przez Skarb Państwa w postepowaniu kasacyjnym wydatkami. kc