SDI 4/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt SDI 4/11

POSTANOWIENIE

Dnia 25 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy, na posiedzeniu, w składzie następującym:

SSN Stanisław Zabłocki (przewodniczący i sprawozdawca)

SSN Dorota Rysińska

SSN Barbara Skoczkowska

orzekając w kwestii dopuszczalności kasacji wniesionej przez pełnomocnika B.

S. od postanowienia Naczelnego Sądu Lekarskiego

z dnia 12 marca 2010 r.,

utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnego Rzecznika

Odpowiedzialności Zawodowej

z dnia 21 grudnia 2009 r.,

postanowił

1/ pozostawić kasację bez rozpoznania;

2/ zwolnić B. S. od ponoszenia kosztów postępowania kasacyjnego i w

konsekwencji

nakazać

zwrot

kwoty

(słownie:

siedemset

pięćdziesiąt) złotych, wniesionych przez nią tytułem opłaty od kasacji.

UZASADNIENIE

Okręgowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej, postanowieniem z

dnia 22 lutego 2008 r., odmówił wszczęcia postępowania wyjaśniającego z

wniosku lekarzy: /…/ w sprawie dotyczącej zgonu W. B.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik B. S.

Postanowieniem

z

dnia

grudnia

2009

r.,

Naczelny

Rzecznik

Odpowiedzialności Zawodowej pozostawił bez rozpoznania to zażalenie,

wskazując, iż środek odwoławczy został wniesiony przez osobę nieuprawnioną

w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z

dnia 26 września 1990 r. w sprawie postępowania w przedmiocie

odpowiedzialności zawodowej lekarzy (Dz. U. Nr 69, poz. 406).

Zażalenie na powyższe, z kolei, postanowienie wniósł pełnomocnik B. S.,

wnosząc o jego zmianę i kontynuowanie postępowania poprzez przyjęcie środka

odwoławczego.

Naczelny Sąd Lekarski, postanowieniem z dnia 12 marca 2010 r.,

utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Od tego ostatniego postanowienia (nazywając je nieprawidłowo, o czym

będzie jeszcze mowa, orzeczeniem) kasację wniósł pełnomocnik B. S,

zarzucając mu rażące naruszenie prawa, które miało wpływ na treść orzeczenia

– przepisu art. 112 pkt 1 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich

(Dz. U. Nr 219, poz. 1708 – dalej jako u.i.l.) w zw. z art. 468 k.p.k. w zw. z art.

433 § 2 k.p.k. oraz art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o izbach

lekarskich (Dz. U. Nr 30, poz. 158) w zw. z art. 49 – 52 k.p.k. i w zw. z art. 118

ust. 7 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich – polegające na

nierozważeniu wszystkich zarzutów wskazanych w zażaleniu poprzez

pominięcie poczynienia rozważań w zakresie nieuprawnionego ograniczenia

przez Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej znaczenia terminu

„skarga” jedynie do pisma inicjującego, zawierającego żądanie wszczęcia

postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy oraz

poprzez nieprawidłowe przyjęcie definicji pokrzywdzonego w sposób odmienny

niż w definicji ustawowej określonej w przepisie art. 46 k.p.k.

W konkluzji kasacji pełnomocnik pokrzywdzonej wniósł o uchylenie

zaskarżonego prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Lekarskiego w

Warszawie, a także postanowienia Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności

Zawodowej w Warszawie i przekazanie sprawy do dalszego postępowania.

W związku z wniesioną kasacją, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Pierwszym obowiązkiem, który po wniesieniu kasacji spoczywa na sądzie

kasacyjnym, jest dokonanie kontroli wstępnej, której celem jest sprawdzenie,

czy kasacja spełnia wszystkie warunki formalne, a przede wszystkim to, czy jest

ona dopuszczalna. Taki sposób procedowania obowiązuje również w wypadku

wniesienia kasacji na podstawie art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o

izbach lekarskich (Dz.U. Nr 219, poz. 1708, zwanej dalej w niniejszym

uzasadnieniu u.i.l.). Wynika to z art. 531 § 1 k.p.k. w zw. z art. 112 ust. 1 u.i.l.

Dokonując tej kontroli w niniejszej sprawie, Sąd Najwyższy stwierdził, że

kasacja pełnomocnika B. S. jest niedopuszczalna z mocy ustawy. Uniemożliwia

to sądowi kasacyjnemu zajęcie stanowiska w przedmiocie zarzutów zgłoszonych

w tej skardze i wypowiadanie się co do zasadności założeń przyjętych w

prawomocnym postanowieniu z dnia 12 marca 2010 r. Kasację, jako

niedopuszczalną, należało bowiem pozostawić bez rozpoznania (art. 531 § 1

k.p.k. w zw. z art. 112 ust. 1 u.i.l.).

W pierwszej kolejności, niejako dla „oczyszczenia przedpola”, należy

wyjaśnić, że w niniejszej sprawie, z uwagi na datę wydania zaskarżonego

kasacją postanowienia i datę wniesienia kasacji z jednej strony, a treść art. 118

ust. 6 – 8 oraz art. 123 u.i.l. z drugiej strony, do oceny dopuszczalności skargi

kasacyjnej stosuje się przepisy tej właśnie ustawy.

Zważyć, z kolei, należy, że w myśl art. 55 ust. 1 u.i.l. postępowanie w

przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy obejmuje czynności

sprawdzające, postępowanie wyjaśniające, postępowanie przed sądem lekarskim

i postępowanie wykonawcze. Należy też zaznaczyć, że przepisy u.i.l. regulują

de facto dwa odrębne rodzaje postępowania przed sądami lekarskimi. Kryterium

wyznaczającym rodzaj tego postępowania jest decyzja podjęta przez rzecznika

odpowiedzialności zawodowej.

Ustawa wyróżnia zatem, w pierwszej kolejności, postępowanie co do

wszczęcia

bądź

odmowy

wszczęcia

postępowania

w

przedmiocie

odpowiedzialności zawodowej (art. 67 ust. 1 u.i.l.) oraz co do ewentualnego

umorzenia już wszczętego postępowania w przedmiocie odpowiedzialności

zawodowej (art. 73 ust. 1 u.i.l.). Ten etap postępowania stanowi, jeśli

dokonywać porównania z postępowaniem karnym, bez wątpienia odpowiednik

sui generis postępowania przygotowawczego. Na postanowienie rzecznika

odpowiedzialności

zawodowej

o

odmowie

wszczęcia

postępowania

wyjaśniającego oraz o umorzeniu takiego postępowania przysługuje zażalenie

(art. 68 ust. 1 u.i.l.) wnoszone do właściwego sądu lekarskiego, a w przypadku

gdy wydał je Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej do Naczelnego

Sądu Lekarskiego (art. 68 ust. 2 u.i.l.). Na tym etapie sprawy istotą czynności

sądu dyscyplinarnego nie jest rozstrzyganie merytoryczne w przedmiocie

zasadności zarzutu dotyczącego faktu popełnienia przez lekarza przewinienia

zawodowego,

objętego

wydanym

przez

rzecznika

odpowiedzialności

zawodowej wnioskiem o ukaranie (który to wniosek stanowi w tym

postępowaniu odpowiednik aktu oskarżenia), lecz kontrola zasadności

wydanego przez rzecznika postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania

wyjaśniającego

albo

o

umorzeniu

postępowania

wyjaśniającego.

Rozstrzygnięcie sądu lekarskiego, który uchyla lub utrzymuje zaskarżone

postanowienie w mocy (art. 70 ust. 2 u.i.l.) przyjmuje formę postanowienia, i

stanowi odpowiednik postanowień wydawanych przez sąd w trybie rozdziału 38

Kodeksu postępowania karnego, to jest po wykonaniu tzw. czynności sądowych

w postępowaniu przygotowawczym. Także formę postanowień mają wszystkie

rozstrzygnięcia, wydawane na tym etapie postępowania toczącego się na

podstawie przepisów rozdziału 5 u.i.l., które dotyczą kwestii incydentalnych, to

jest np. tymczasowego zawieszenia prawa wykonywania zawodu albo

ograniczenia zakresu czynności w wykonywaniu zawodu (art. 77 ust. 1 i 2 u.i.l.),

albo - tak jak w niniejszej sprawie - legitymacji określonego podmiotu do

dokonania określonej czynności procesowej.

Ustawa z dnia 2 grudnia 2009 r. wyróżnia też, wręcz „jakościowo”

odmienne od wyżej omówionego, postępowanie zainicjowane wnioskiem o

ukaranie (art. 74 ust. 6 u.i.l.), złożonym przez rzecznika odpowiedzialności

zawodowej do okręgowego sądu lekarskiego. Ten rodzaj postępowania

odpowiada postępowaniu jurysdykcyjnemu, zainicjowanemu wniesieniem,

przez uprawnionego oskarżyciela, aktu oskarżenia. Sprawa taka rozpoznawana

jest na rozprawie (art. 79 u.i.l.) i kończy się wydaniem orzeczenia (art. 89 ust. 1

u.i.l.). Od wydanego w tym trybie orzeczenia przysługuje stronom nie zażalenie,

ale odwołanie do Naczelnego Sądu Lekarskiego (art. 90 ust. 1 u.i.l.), który także

rozstrzyga w formie orzeczenia (arg. ex art. 94 § 1 u.i.l.), utrzymując w mocy,

uchylając lub zmieniając zaskarżone orzeczenie sądu lekarskiego pierwszej

instancji (art. 92 ust. 1 u.i.l.).

Na tle dotychczasowych rozważań zwrócić należy uwagę na dwa

uwarunkowania, mające decydujący charakter dla losów skargi kasacyjnej,

wniesionej w niniejszej sprawie. Po pierwsze na to, że analiza przepisów

rozdziału 5 u.i.l. nakazuje przyjąć, że rozstrzygnięcia, dla których ustawa ta

przewiduje formę orzeczeń, odpowiadają wydawanym w postępowaniu karnym

wyrokom, zaś rozstrzygnięcia, dla których u.i.l. przewiduje formę postanowień,

odpowiadają wydawanym w postępowaniu karnym postanowieniom. Po drugie

to, że orzeczenia zapadać mogą wyłącznie na drugim z wyżej omówionych

etapów postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy, to

jest po wniesieniu przez rzecznika odpowiedzialności zawodowej wniosku o

ukaranie, określającego zarzucane przewinienie zawodowe (art. 75 ust. 1 u.i.l.),

co wynika nie tylko z systematyki przepisów rozdziału 5 u.i.l., ale także wprost

z treści art. 89 ust. 1 pkt 4 u.i.l., przewidującego, że orzeczenie sądu lekarskiego

powinno zawierać m.in. „przytoczenie opisu i kwalifikacji prawnej czynu,

którego

popełnienie

rzecznik

odpowiedzialności

zawodowej

zarzucił

obwinionemu”.

Zgodnie z art. 95 pkt 1 u.i.l. kasacja do Sądu Najwyższego przysługuje od

prawomocnego orzeczenia sądu lekarskiego kończącego postępowanie w

przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy. Podstawowa metoda

interpretacji przepisów, to jest wykładnia językowa, nie pozwala zatem na

przyjęcie, iż możliwe jest wniesienie kasacji od rozstrzygnięcia, które zapadło w

formie postanowienia. Można byłoby, teoretycznie, rozważać, czy kasacja

przysługuje od wydanego w toku postępowania regulowanego przepisami

rozdziału 5 u.i.l. takiego rozstrzygnięcia, które co prawda powinno być wydane

w formie orzeczenia, a jedynie omyłkowo nadano mu formę postanowienia.

Zdaniem niniejszego składu sądu kasacyjnego na tak postawione pytanie

należałoby udzielić odpowiedzi twierdzącej, co prowadziłoby do wyrażenia

poglądu o bardziej ogólnym charakterze, zgodnie z którym podmioty określone

w art. 95 ust. 1 u.i.l. mają prawo wnieść kasację od prawomocnego

rozstrzygnięcia sądu lekarskiego, kończącego postępowanie w przedmiocie

odpowiedzialności zawodowej lekarzy, które wydane zostało lub powinno

było zostać wydane, z uwagi na materię, której dotyczy, w formie

orzeczenia. A contrario, kasacja od postanowienia, wydanego przez sąd

lekarski, nie przysługuje.

Sąd Najwyższy wskazuje nadto, że tego rodzaju ograniczenie w kwestii

zaskarżalności prawomocnych rozstrzygnięć wydawanych w postępowaniu

represyjnym, toczącym się w kwestii odpowiedzialności za przewinienia

zawodowe, nie jest charakterystyczne jedynie dla odpowiedzialności zawodowej

lekarzy. W analogiczny sposób ukształtowany jest, zgodnie z orzecznictwem

Sądu Najwyższego, także tryb postępowania w przedmiocie dyscyplinarnej

odpowiedzialności zawodowej adwokatów i radców prawnych. W licznych już

judykatach sądu kasacyjnego wskazano, że wykluczone jest zaskarżenie kasacją

rozstrzygnięcia sądu dyscyplinarnego nie będącego orzeczeniem i że

niedopuszczalne jest wniesienie, także na gruncie ustawy z dnia 26 maja 1982 r.

– Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.)

oraz na gruncie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z

2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.), kasacji od postanowienia, wydanego czy to

przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Naczelnej Radzie Adwokackiej, czy

przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny działający jako organ drugiej instancji

rozpoznający sprawy dyscyplinarne radców prawnych (por. postanowienia: z

dnia 9 marca 2005 r., SDI 3/05, , R-OSNwSD 2005, poz. 77, z dnia 21 grudnia

2006 r., SDI 30/06, R-OSNwSD 2006, poz. 102, z dnia 28 lutego 2007 r., SDI

5/07 R-OSNwSD 2007, poz. 100, z dnia 18 lipca 2007 r., SDI 9/07, R-OSNwSD

2007, poz.103, z dnia 20 grudnia 2007 r. SDI 26/07, R-OSNwSD 2007, poz.

121, z dnia 11 lutego 2008 r., SDI 1/08, OSNKW 2008 nr 4, poz. 30 - dotyczące

adwokatów oraz z dnia 11 maja 2005 r., SDI 11/05, R-OSNwSD 2005, poz. 99,

z dnia 11 maja 2005 r., SDI 12/05 – R-OSNwSD 2005, poz. 100, z dnia 21

grudnia 2006 r., SDI 30/06, R-OSNwSD 2006, poz. 102, z dnia 29 października

2009 r., SDI 17/09, R-OSNwSD 2009, poz. 128 – dotyczące radców prawnych).

Podsumowując,

specyfika

rozstrzygnięć

wydawanych

w

toku

postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy, nakazuje

uznać, że przy klasyfikowaniu rodzajów tych rozstrzygnięć nie mają, w tym

zakresie, zastosowania przepisy Kodeksu postępowania karnego, które pojęciem

orzeczenia obejmują zarówno wyroki, jak i postanowienia. Na gruncie rozdziału

5 u.i.l. wyraźnie rozróżniono orzeczenia, które stanowią odpowiednik wyroków

oraz postanowienia sensu stricto, których nie można ani utożsamiać, ani zaliczać

do orzeczeń w rozumieniu u.i.l. W przepisie art. 95 ust. 1 u.i.l. przewidziano

możliwość wniesienia kasacji wyłącznie od orzeczenia sądu lekarskiego, nie jest

zatem dopuszczalne wniesienie kasacji od postanowienia Naczelnego Sądu

Lekarskiego. Niedopuszczalność kasacji wniesionej w niniejszej sprawie rysuje

się w tym bardziej oczywisty sposób, że zaskarżono nią postanowienie wydane

w

wyniku

kontroli

zasadności

postanowienia

Naczelnego

Rzecznika

Odpowiedzialności Zawodowej Lekarzy, prezentowanego w kwestii formalnej.

Niczego nie może, rzecz jasna, zmienić to, że pełnomocnik B. S.

(zapewne dostrzegając treść art. 95 ust. 1 u.i.l.) nazwał zaskarżane

rozstrzygnięcie „orzeczeniem”. W istocie, nie jest ono bowiem „orzeczeniem” w

rozumieniu przepisów rozdziału 5 u.i.l., ani też materia, której rozstrzygnięcie to

dotyczyło, nie upoważniała do wydania orzeczenia. Nie może też wpływać na

los skargi to, że nieprawidłowo została ona przyjęta do rozpoznania przez

Naczelny Sąd Lekarski i przesłana, wraz z aktami sprawy, do Sądu

Najwyższego.

W konsekwencji, kasację należało pozostawić bez rozpoznania jako

niedopuszczalną z mocy ustawy.

Wydając postanowienie o pozostawieniu kasacji bez rozpoznania Sąd

Najwyższy uznał jednocześnie, że względy słuszności przemawiają za

zwolnieniem B. S. od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego (art. 112

pkt 1 u.i.l. w zw. z art. 624 § 1 in fine, art. 634 i 518 k.p.k.). Należało zatem

nakazać zwrot uiszczonej przez nią opłaty od kasacji. Nie powinien bowiem

ponosić

kosztów

postępowania

kasacyjnego

podmiot,

którego

skargę

nieprawidłowo przyjęto, jako dopuszczalną i od którego niezasadnie pobrano

opłatę od tej skargi. Jak wynika zaś z poświadczonej kopii dowodu wpłaty (k. 9

akt SDI 4/11) od B. S. przyjęto opłatę od kasacji w kwocie 750 złotych.