SDI 21/04 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 15 KWIETNIA 2004 R.

SDI 21/04

W postępowaniu dyscyplinarnym toczącym się na podstawie przepisów

ustawy z dnia 22 czerwca 1985 r. o prokuraturze (jedn. tekst: Dz. U. z 2002

r. Nr 21, poz. 206 z późn. zm.) w wypadku konkurencji negatywnych

przesłanek procesowych, określonych w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. z jednej

strony i negatywnej przesłanki procesowej określonej w art. 68

wymienionej ustawy, umorzenie postępowania dyscyplinarnego z powodu

przedawnienia powinno nastąpić jedynie wówczas, gdy do chwili orzekania,

nie zostałyby przeprowadzone wszelkie dowody oraz nie zostałyby

wyjaśnione wszystkie okoliczności pozwalające na stwierdzenie, że

obwiniony nie popełnił czynu stanowiącego delikt dyscyplinarny, objęty

przedstawionym mu zarzutem.

Przewodniczący: sędzia SN Stanisław Zabłocki.

Sędziowie SN: Józef Dołhy, Wiesław Kozielewicz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy – Izba Karna z udziałem Rzecznika Dyscyplinarnego

Prokuratora Generalnego oraz protokolanta po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia

2004 r. sprawy prokuratora Prokuratury Rejonowej obwinionego o popełnienie

przewinienia służbowego z powodu kasacji wniesionej przez obwinionego od

orzeczenia Odwoławczego Sądu Dyscyplinarnego dla Prokuratorów przy

Prokuratorze Generalnym z dnia 28 listopada 2002 r. sygn. akt (...) w części

zmieniającej orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego dla Prokuratorów przy

Prokuratorze Generalnym z dnia 28 sierpnia 2002 r., sygn. akt (...)

orzekł:

1. k a s a c j ę o d d a l a;

2. zwalnia obwinionego prokuratora Prokuratury Rejonowej od ponoszenia

kosztów sądowych postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Dyscyplinarny dla Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym

orzeczeniem z dnia 28 sierpnia 2002 r. sygn. akt (...) uznał prokuratora

Prokuratury Rejonowej winnym:

1. popełnienia oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa w okresie od

dnia 31 stycznia 1998 r. do dnia 6 października 1999 r. w A. przez to, że

nie wyłączył z akt postępowania 2Ds. (..) protokołu przesłuchania

podejrzanego Krzysztofa D. z dnia 31 stycznia 1998 r., w którym

wskazane zostały dowody w sprawie zabójstwa romskiej rodziny H. w

B. i nie przekazał go według właściwości Prokuraturze Okręgowej w C.

prowadzącej śledztwo w sprawie tego zabójstwa, pomimo obowiązku

zapewnienia sprawnego i zgodnego z przepisami prowadzenia

postępowania, czym spowodował znaczną i zawinioną przewlekłość

wyżej wymienionego postępowania, tj. przewinienia dyscyplinarnego

określonego w art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o

prokuraturze (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 21, poz. 206 z późn. zm.)

w zw. z § 202 ust. 1 w zw. z § 13 ust. 1 w zw. z § 89 ust. 1 i w zw. z §

59 ust. 2 pkt 1 Regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych

jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. Nr 38, poz. 163 z późn.

zm.) i za to na podstawie art. 67 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy

wymierzył mu karę dyscyplinarną upomnienia;

2. popełnienia oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa w ten sposób,

że w lipcu 2000 r. bez uzyskania zgody przełożonych wymaganej pkt 2

Zarządzenia nr 11/02 Prokuratora Wojewódzkiego w A. z dnia 10

sierpnia 1992 r. przekazał dziennikarzowi „Gazety Wyborczej”

informację o biegu postępowania sądowego w sprawie sygn. akt (...)

toczącego się przed Sądem Okręgowym, przy czym w treści swej

wypowiedzi opublikowanej następnie w artykule z dnia 4 sierpnia 2000

r. pt. „Nietykalny Dombas” zawarł własne oceny, zarzucając

prokuratorom dwóch okręgów działania zmierzające do utrudniania

postępowań karnych toczących się przeciwko Jackowi D. i innym

podejrzanym oraz z pominięciem drogi służbowej przedstawił krytykę

decyzji dyscyplinarnych zapadłych wobec jego osoby, tj. popełnienia

przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 66 ust. 1 ustawy o

prokuraturze w zw. z art. 47 ust. 1 tejże ustawy i za to na podstawie art.

67 ust. 1 pkt 1 tej ustawy wymierzył mu karę dyscyplinarną

upomnienia.

Jako karę łączną wymierzył mu karę upomnienia.

Orzeczenie to zaskarżył obwiniony prokurator Prokuratury Rejonowej i

zarzucając:

- obrazę prawa materialnego, a to § 202 ust. 1 w zw. z § 13 ust. 1, §

89 ust. 1 i § 59 ust. 2 pkt 1 Regulaminu wewnętrznego urzędowania

powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury poprzez

przyjęcie, iż z przepisów tych wynika obowiązek dbania przez

prokuratorów o sprawne prowadzenie postępowań karnych

toczących

się

w

innych

jednostkach

prokuratury

i

odpowiedzialności dyscyplinarnej za jakość tych postępowań

pomimo, że żaden ze wspomnianych przepisów nie nakłada takiego

obowiązku;

- obrazę prawa materialnego, a to art.66 ust.1 ustawy o prokuraturze

w zw. z § 68 i 69 Regulaminu wewnętrznego urzędowania

powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury poprzez

przyjęcie, iż nie uzyskał zgody przełożonych na wywiad z

dziennikarzem „Gazety Wyborczej” wymaganej pkt 2 Zarządzenia

nr 11/92 Prokuratora Wojewódzkiego w A. z dnia 10 sierpnia 1992

r. pomimo, że taka zgoda wynikała z rozmowy rzecznika

prasowego poprzedzającej wspomniany wywiad;

- obrazę przepisów postępowania mających wpływ na treść

orzeczenia, a to art. 176 § 4 k.p.k. polegającą na odstąpieniu od

odczytania sporządzonych przez niego na piśmie wyjaśnień z dnia

22 stycznia 2001 r. oraz z dnia 22 września 2001 r. złożonych na

rozprawie pomimo, że wspomniany przepis w sposób kategoryczny

stanowi, iż wyjaśnienia złożone na piśmie na rozprawie podlegają

odczytaniu, art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. polegającą na braku wskazania

w uzasadnieniu orzeczenia na jakich dowodach oparł się Sąd

wydając orzeczenie, a w szczególności jakie fakty uznał za

udowodnione i na jakich w tej mierze oparł się dowodach, w tym na

całkowitym pominięciu jego wyjaśnień jako dowodu w sprawie i

oceny prawdziwości tych wyjaśnień w powiązaniu z powołanymi

przez

niego

dowodami

wskazującymi,

iż

postępowania

dyscyplinarne zostały spreparowane przez Prokuraturę Krajową w

celu zatuszowania odpowiedzialności prokuratorów za brak

nadzoru nad prowadzącymi śledztwo V Ds. (...) prokuratorami

Prokuratury Okręgowej w C. i Prokuratury Rejonowej w D.;

- art. 366 § 1 k.p.k. poprzez odstąpienie od wyjaśnienia sprzeczności

w zeznaniach świadków B. K.-S. oraz M. C. co do rzekomej

odmowy udostępnienia przez M. C. akt śledztwa 2Ds. (...)

Prokuraturze Apelacyjnej, co miało skutecznie uniemożliwić

świadkowi B. K.-S. sprawowanie nadzoru służbowego, jak również

odstąpienie od przeprowadzenia dowodu z akt nadzoru służbowego

nad śledztwem 2Ds. (...);

- art. 404 § 2 k.p.k. polegającej na odroczeniu w dniu 3 lipca 2002 r.

rozprawy do dnia 28 sierpnia 2002 r., a więc z przekroczeniem

terminu 35-dniowego i prowadzenia w dniu 28 sierpnia 2002 r.

rozprawy w dalszym ciągu bez uzyskania stanowiska stron co do

ich zgody, tj. braku sprzeciwu;

- naruszenie art. 45 Konstytucji RP poprzez bezzasadne przewlekanie

postępowania

dyscyplinarnego

w

celu

doprowadzenia

do

przedawnienia zarzucanych mu przewinień dyscyplinarnych

wniósł o zmianę orzeczenia i uniewinnienie go od popełnienia zarzucanych mu

przewinień służbowych.

Po rozpoznaniu tego odwołania Odwoławczy Sąd Dyscyplinarny dla

Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym orzeczeniem z dnia 28 listopada

2002 r. sygn. akt (...) uchylił zaskarżone orzeczenie i postępowanie w zakresie

dotyczącym przewinienia opisanego w pkt 1 zaskarżonego orzeczenia umorzył z

uwagi na przedawnienie, zaś sprawę w zakresie przewinienia opisanego w pkt 2

zaskarżonego orzeczenia przekazał Sądowi Dyscyplinarnemu dla Prokuratorów

do ponownego rozpoznania.

Powyższe

orzeczenie

Odwoławczego

Sądu

Dyscyplinarnego

dla

Prokuratorów w części, w której umorzono postępowanie zostało zaskarżone

przez prokuratora Prokuratury Rejonowej. W kasacji zarzucił rażącą i mającą

wpływ na jego treść obrazę przepisów:

- art. 4 i 7 k.p.k. polegającą na całkowitym pominięciu jako

dowodów wyjaśnień i oświadczeń składanych w toku postępowania

wyjaśniającego i dyscyplinarnego mających wykazać, iż nie

naruszył przepisów Regulaminu wewnętrznego urzędowania

powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury;

- art. 366 § 1 k.p.k. w związku z art. 170 § 1 pkt 2 k.p.k. w związku z

art. 5 § 2 k.p.k. polegającą na bezzasadnym oddaleniu wniosków

dowodowych, które miały potwierdzić, iż akta śledztwa 2 Ds. (...),

w których znajdował się protokół przesłuchania Krzysztofa D. w

dniu 31 stycznia 1998 r., a także pisma procesowe związane ze

śledztwem V Ds. (...), prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową

w C. były wielokrotnie w Prokuraturze Apelacyjnej i Sądzie

Apelacyjnym oraz, że śledztwo V Ds. (...) było nadzorowane

zarówno przez Prokuraturę Apelacyjną jak i Prokuraturę Krajową,

które akceptowały sprzeczne z przepisami postanowienie z dnia 29

grudnia 1997 r., wydane przez Prokuraturę Okręgową w C., o

zawieszeniu

tego

śledztwa,

a

wszczęcie

postępowania

dyscyplinarnego było konsekwencją ukrycia tej bezprawnej

decyzji;

- art. 366 § 2 k.p.k. polegającą na celowym przedłużaniu

postępowania dyscyplinarnego mającego doprowadzić do sytuacji,

w której po orzeczeniu Sądu Dyscyplinarnego przypisującym

wnoszącemu

kasację

popełnienie

zarzucanego

przewinienia,

Odwoławczy Sąd Dyscyplinarny umarzając postępowanie wobec

przedawnienia, uniknął ustosunkowania się do zarzutów o

spreparowaniu

postępowania

dyscyplinarnego

na

zlecenie

Prokuratury Krajowej i łamaniu prawa przez podległe jej jednostki

prokuratury;

- art. 176 § 4 k.p.k. polegającą na zrezygnowaniu z odczytania

wyjaśnień sporządzonych na piśmie w dniu 22 stycznia 2001 r., a

dołączonych do protokołu rozprawy z dnia 25 stycznia 2001 r.

i wniósł o uchylenie orzeczenia Odwoławczego Sądu Dyscyplinarnego dla

Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym z dnia 28 listopada 2002 r. sygn.

akt (...) w zaskarżonej części i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania.

W złożonej pisemnej odpowiedzi na kasację Rzecznik Dyscyplinarny

Prokuratora Generalnego wniósł o oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy przypomnieć, iż zgodnie z art. 89 ust. 2 ustawy z dnia 20

czerwca 1985 r. o prokuraturze do rozpoznania kasacji stosuje się odpowiednio

przepisy kodeksu postępowania karnego o kasacji z wyłączeniem art. 521, art.

524, art. 526 § 2 oraz art. 530 § 2 i 3. Oznacza to więc, po pierwsze, że kasacja

w sprawach dyscyplinarnych prokuratorów może być wniesiona wyłącznie od

prawomocnego orzeczenia odwoławczego sądu dyscyplinarnego, a po drugie, co

jest tego konsekwencją, że podniesione w kasacji zarzuty muszą dotyczyć tego

orzeczenia (wskazując, że sąd odwoławczy dopuścił się „rażącego naruszenia

prawa” lub orzekł „rażąco niewspółmierną karę dyscyplinarną” – por. art. 83

ust. 3 ustawy o prokuraturze), zaś zarzuty podniesione w kasacji pod adresem

orzeczenia Sądu pierwszej instancji podlegają rozważeniu przez Sąd Najwyższy,

jedynie w takim zakresie, w jakim jest to nieodzowne dla należytego

rozpoznania zarzutów stawianych orzeczeniu sądu odwoławczego. Nie jest

bowiem funkcją kontroli kasacyjnej ponowne – „dublujące” kontrolę apelacyjną

– rozpoznawanie zarzutów stawianych orzeczeniu sądu pierwszej instancji (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 1996 r., III KKN 148/96,

OSNKW 1997, z. 1-2, poz. 12).

Tak patrząc na kasację w postępowaniu w sprawach dyscyplinarnych

prokuratorów należy stwierdzić, iż spośród zarzutów podniesionych w

rozpoznawanej kasacji kluczowe znaczenie ma kwestia oceny prawidłowości

zastosowania w niniejszej sprawie przez Odwoławczy Sąd Dyscyplinarny dla

Prokuratorów instytucji przedawnienia dyscyplinarnego z art. 68 ust. 1 ustawy o

prokuraturze. Zgodnie z treścią tego przepisu po upływie trzech lat od chwili

czynu nie można wszcząć postępowania dyscyplinarnego, a w razie wszczęcia

ulega ono umorzeniu. Innymi słowy upływ terminu przedawnienia stanowi fakt,

z którym procesowe prawo dyscyplinarne łączy określone skutki w postaci bądź

odmowy wszczęcia postępowania dyscyplinarnego bądź jego umorzenia. Poza

dyskusją jest, że zarzucony czyn, co do którego umorzono postępowanie, miał

zostać popełniony w okresie od 31 stycznia 1998 r. do 6 października 1999 r.

Zatem w dacie orzeczenia Odwoławczego Sądu Dyscyplinarnego dla

Prokuratorów (28 listopada 2002 r.) upłynęły trzy lata. Nie można więc na tej

płaszczyźnie dopatrzyć się obrazy powołanego art. 68 ust. 1 ustawy o

prokuraturze.

Do rozważenia pozostaje jednak jeszcze jedna kwestia. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego dominuje pogląd, iż w razie konkurencji negatywnych

przesłanek procesowych, określonych w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. oraz art. 17 §

1 pkt 6 k.p.k. sąd w zasadzie powinien umorzyć postępowanie karne z uwagi na

niedopuszczalność jego dalszego prowadzenia. Zasada ta nie ma jednak

zastosowania wówczas, gdy zbieg tych przesłanek zostałby stwierdzony po

przeprowadzeniu wszystkich niezbędnych dowodów i wyjaśnieniu wszystkich

okoliczności faktycznych. Doszłoby bowiem już wówczas do wszechstronnego

zbadania podstaw odpowiedzialności oskarżonego i w takiej to sytuacji sąd

powinien ewentualnie podjąć decyzję odnoszącą się do braku tych podstaw, a

więc wydać wyrok uniewinniający, a nie umarzający z powodu przedawnienia

(por. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 3 kwietnia 2002

r., V KKN 484/00 i z dnia 2 lipca 2002 r., IV KKN 264/99). Stanowisko takie

znajduje oparcie w tych poglądach doktryny, które rodzaj orzeczenia

kończącego postępowanie w omawianej sytuacji uzasadniają interesem

oskarżonego (zob. M. Cieślak, Polska procedura karna, Warszawa 1984, s. 452,

St. Waltoś, Proces karny, Warszawa 2003, s. 458).

Zdaniem Sądu Najwyższego nie istnieją żadne poważne racje, które

uniemożliwiałyby zastosowanie tego rozwiązania w przypadku zbiegu

przesłanek z art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 89 ust. 1 ustawy o

prokuraturze oraz art. 68 tej ustawy. Innymi słowy: w postępowaniu

dyscyplinarnym toczącym się na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 czerwca

1985 r. o prokuraturze (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 21, poz. 206 z późn. zm.)

w wypadku konkurencji negatywnych przesłanek procesowych określonych w

art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. z jednej strony i negatywnej przesłanki procesowej

określonej

w

art.

wymienionej

ustawy,

umorzenie

postępowania

dyscyplinarnego z powodu przedawnienia powinno nastąpić jedynie wówczas,

gdy do chwili orzekania, nie zostałyby przeprowadzone wszelkie dowody oraz

nie zostałyby wyjaśnione wszystkie okoliczności pozwalające na stwierdzenie,

że obwiniony nie popełnił czynu stanowiącego delikt dyscyplinarny, objęty

przedstawionym mu zarzutem. Opowiedzenie się przez Sąd Najwyższy za takim

kierunkiem wykładni omawianego zagadnienia, nie może jednak, w realiach

niniejszej sprawy, skutkować uchyleniem zaskarżonego orzeczenia, gdyż

przecież w świetle ustaleń poczynionych przez Sąd Dyscyplinarny dla

Prokuratorów oraz z uwagi na treść zarzutów podniesionych przez prokuratora

Prokuratury Rejonowej w odwołaniu od tego orzeczenia, Odwoławczy Sąd

Dyscyplinarny nie mógł wydać od razu orzeczenia uniewinniającego, skoro

kwestie czynu, jego znamion oraz odpowiedzialności obwinionego wymagały

dalszego dowodzenia, a to w tym postępowaniu było już niemożliwe, gdyż stało

temu na przeszkodzie przedawnienie dyscyplinarne z art. 68 ust. 1 ustawy o

prokuraturze.

Kierując się powyższym Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu.