SDI 15/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt SDI 15/11

POSTANOWIENIE

Dnia 4 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

Przewodniczący: SSN Andrzej Siuchniński (sprawozdawca)

SSN Przemysław Kalinowski

SSN Jarosław Matras

Protokolant: Anna Kuras

przy udziale Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej

w sprawie J. O.

obwinionego z art. 50 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz.

U. z 2008 r., Nr 189, poz. 1158 ze zm.) w zw. z § 6 i § 7 Uchwały nr 19/97

Krajowej Rady Notarialnej z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie Kodeksu Etyki

Zawodowej Notariusza i in.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 4 listopada 2011 r.

kasacji wniesionej przez obrońcę obwinionego

od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie

Notarialnej z dnia 4 marca 2011 r., sygn. akt …/2010

zmieniającego orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej w S. z dnia 19

sierpnia 2010 r., sygn. akt …/2010

1)

oddala kasację;

2)

kosztami

sądowymi

postępowania

kasacyjnego

20 (dwudziestu) złotych obciąża obwinionego.

w

kwocie

UZASADNIENIE

Notariusz J. O. orzeczeniem Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej w

W. z dnia 19 sierpnia 2010 r., sygn. akt …/2010 został uznany za winnego

popełnienia szeregu przewinień dyscyplinarnych, polegających na tym, że:

I. w okresie od września 2007 r. do kwietnia 2008 r. nie uiszczał zaliczek

na podatek dochodowy należnych od osiąganych przez niego dochodów, mimo

obowiązku wynikającego z ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku

dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.)

czym naruszył art. 50 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie oraz §

6 i 7 Uchwały nr 19/97 Krajowej Rady Notarialnej z dnia 12 grudnia 1997 r. w

sprawie Kodeksu Etyki Zawodowej Notariusza;

II. W okresie od lutego 2007 r. do sierpnia 2007 r. oraz od kwietnia 2008

r. do marca 2009 r. naruszył treść art. 7 § 2 ustawy Prawo o notariacie (Dz. U. z

2008 r., Nr 89, poz. 1158 z późn. zm.) i § 4 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2001 r. w sprawie pobierania przez

notariuszy opłat sadowych od wniosków o wpis do księgi wieczystej

zamieszczanych w aktach notarialnych (Dz. U. z 2001 r., Nr 90, poz. 1011 z

późn. zm.) oraz § 6 i 7 Kodeksu Etyki Zawodowej Notariusza, w ten sposób, iż:

1. wpłaty należnej opłaty sądowej do Sądu Rejonowego w K. za miesiąc luty

2007 roku w kwocie 11 000 zł, dokonał w dniu 30 marca 2007 r. (zwłoka 23

dni) oraz w kwocie 6 030 zł dokonał w dniu 10 sierpnia 2007 r. (zwłoka 156

dni);

2. wpłaty należnej opłaty sądowej do Sądu Rejonowego w K. w kwocie 18

590 zł za miesiąc marzec 2007 r. dokonał w dniu 30 kwietnia 2007 r. (zwłoka 21

dni);

3. wpłaty należnej opłaty sądowej do Sądu Rejonowego w G. w kwocie 700

zł za miesiąc marzec 2007 r. dokonał w dniu 19 kwietnia 2007 r. (zwłoka 10

dni);

4. wpłaty należnej opłaty sądowej do Sądu Rejonowego w G. w kwocie 400

zł za miesiąc kwiecień 2007 r. dokonał w dniu 18 maja 2007 r. (zwłoka 11 dni);

5. wpłaty należnej opłaty sądowej do Sądu Rejonowego w K. w kwocie 14

640 zł za miesiąc kwiecień 2007 r. dokonał w dniu 31 maja 2007 r. (zwłoka 24

dni);

6. wpłaty należnej opłaty sądowej do Sądu Rejonowego w K. w kwocie 150

zł za miesiąc kwiecień 2007 r. dokonał 31 maja 2007 r. (zwłoka 24 dni);

7. wpłaty należnej opłaty sądowej do Sądu Rejonowego w K. w kwocie 13

655 zł za miesiąc maj 2007 r. dokonał w dniu 22 czerwca 2007 r. (zwłoka 15

dni);

8. wpłaty należnej opłaty sądowej do Sądu Rejonowego w G. w kwocie 260

zł za miesiąc maj 2007 r. dokonał w dniu 22 czerwca 2007 r. (zwłoka 15 dni);

9. wpłaty należnej opłaty sądowej do Sądu Rejonowego w K. w kwocie 18

693 zł za miesiąc czerwiec 2007 r. dokonał w dniu 18 lipca 2007 r. (zwłoka 9

dni);

10. wpłaty

należnej opłaty sądowej do Sądu Rejonowego w G. w kwocie

760 zł za miesiąc czerwiec 2007 r. dokonał w dniu 13 lipca 2007 r. (zwłoka 4

dni);

11. wpłaty

należnej opłaty sądowej do Sądu Rejonowego w K.' w

kwocie 12 205 zł za miesiąc lipiec 2007 r. dokonał 10 sierpnia 2007 r. (zwłoka 3

dni);

12. wpłaty należnej opłaty sądowej do Sądu Rejonowego w G. za miesiąc

lipiec 2007 r. w kwocie 200 zł dokonał w dniu 5 września 2007 r. (zwłoka 29

dni), w kwocie 150 zł dokonał w dniu 22 kwietnia 2009 r. (zwłoka 624 dni);

13. wpłaty należnej opłaty sądowej do Sądu Rejonowego w G. za miesiąc

lipiec 2007 r. w kwocie 350 zł dokonał w dniu 5 września 2007 r. (zwłoka 29

dni), w kwocie 150 zł dokonał w dniu 7 listopada 2007 r. (zwłoka 92 dni);

14. wpłaty należnej opłaty sądowej do Sądu Rejonowego w K. w kwocie 9

964 zł za miesiąc sierpień 2007 r. dokonał w dniu 13 marca 2008 r. (zwłoka 188

dni);

III. jako płatnik podatku od czynności cywilnoprawnych nie wpłacił

Urzędowi Skarbowemu w K. w terminie określonym w art. 10 ust. 3a pkt 2

ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnej (Dz.

U. z 2007 r., Nr 68, poz. 450 ze zm.) należnego podatku pobranego za miesiąc

marzec 2009 r. w kwocie 32 413 zł, czym naruszył art. 50 ustawy Prawo o

notariacie oraz § 6 i 7 uchwały nr 19/97 Krajowej Rady Notarialnej z dnia 12

grudnia 1997 r. w sprawie Kodeksu Etyki Zawodowej Notariusza;

IV. od czerwca 2008 r. do marca 2009 r. nie uiszczał zaliczek na podatek

dochodowy, należnych od osiąganych przez niego dochodów, mimo obowiązku

wynikającego z ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób

fizycznych (Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.) czym naruszył art. 50

ustawy Prawo o notariacie oraz § 6 i 7 uchwały nr 19/97 Krajowej Rady

Notarialnej z dnia 12.12.1997 r. w sprawie Kodeksu Etyki Zawodowej

Notariusza;

V. nie wpłacił za miesiąc marzec 2009 r. zaliczki miesięcznej na podatek

dochodowy, należnej od dochodu zatrudnionych przez siebie pracowników, w

łącznej kwocie 363 zł, mimo obowiązku wynikającego z powołanej powyżej

ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. w sprawie Kodeksu Etyki Zawodowej

Notariusza;

VI. jako podatnik podatku od towarów i usług nie wpłacił za miesiąc

grudzień 2008 r. podatku należnego w kwocie 15 429,21 zł oraz nie wpłacił tego

podatku za miesiąc marzec 2009 r. w kwocie 9 838,23 zł, mimo obowiązku

wynikającego z ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług,

czym naruszył art. 50 ustawy Prawo o notariacie oraz § 6 i 7 Uchwały nr 9/97

Krajowej Rady Notarialnej z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie Kodeksu Etyki

Zawodowej Notariusza;

VII. jako zobowiązany do pobierania opłat sądowych na podstawie art. 7

§ 2 ustawy Prawo o notariacie i przepisów Rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2001 r. w sprawie pobierania przez

notariuszy opłat sądowych od wniosków o wpis do księgi wieczystej

zamieszczanych w aktach notarialnych nie przekazał w wymaganym terminie do

dnia 7-go miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrał opłaty kwoty

10 zł, należnej Sądowi Rejonowemu w D. za miesiąc grudzień 2008 r.,

uiszczając ją w dniu 22 kwietnia 2009 r., tj. ze zwłoką 105 dni oraz kwoty 14

750 zł, należnej Sądowi Rejonowemu w K. za miesiąc marzec 2009 r.,

uiszczając ją w dniu 21 kwietnia 2009 r., tj. ze zwłoką 14 dni, czym naruszył art.

50 ustawy Prawo o notariacie oraz § 6 i 7 Uchwały nr 9/97 Krajowej Rady

Notarialnej z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie Kodeksu Etyki Zawodowej

Notariusza.

W zakresie czynów zarzucanych obwinionemu w punkcie drugim,

popełnionych w okresie od lutego do lipca 2007 r. Sąd umorzył postępowanie na

podstawie art. 52 § 1 ustawy Prawo o notariacie.

Od powyższego orzeczenia odwołanie na niekorzyść obwinionego, w

części dotyczącej orzeczonej kary nagany za czyny opisane w pkt 1–7

orzeczenia, złożył Minister Sprawiedliwości zarzucając niewspółmierność

orzeczonej kary nagany i wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez

wymierzenie J. O. za wspomniane czyny kary dyscyplinarnej pozbawienia

prawa prowadzenia kancelarii notarialnej.

Wyższy

Sąd

Dyscyplinarny

przy

Krajowej

Radzie

Notarialnej

orzeczeniem z dnia 4 marca 2011 r., sygn. akt …/2010, przychylając się do

odwołania Ministra Sprawiedliwości zmienił zaskarżone orzeczenie w części

dotyczącej orzeczenia kary dyscyplinarnej, w ten sposób, że na podstawie art. 51

§ 1 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie wymierzył obwinionemu karę pozbawienia

prawa prowadzenia kancelarii notarialnej.

Od orzeczenia Sądu II instancji kasację wniósł obrońca obwinionego

zarzucając:

1. rażące naruszenie prawa, tj.

a) art. 52 Prawa o notariacie poprzez jego niezastosowanie do zarzutu

pierwszego;

b) art. 50 Prawa o notariacie poprzez błędną jego wykładnię polegającą na

przyjęciu, że nieprzekazanie w terminie opłat sądowych oraz podatku od

czynności cywilno-prawnych oraz podatku od towarów i usług należy

utożsamiać z czynnościami zawodowymi rozumianymi jako czynności

notarialne czy też czynności dokonywane przy wykonywaniu czynności

notarialnej;

2. rażącą niewspółmierność kary dyscyplinarnej wymierzonej obwinionemu,

i wniósł o umorzenie postępowania co do zarzutu pierwszego w zakresie roku

2007, a w pozostałym zakresie uchylenie zaskarżonego orzeczenia.

Rzecznik Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej w odpowiedzi na

kasację wniósł o umorzenie postępowania co do czynu przypisanego

obwinionemu w pkt I orzeczenia, na podstawie przepisu art. 52 ust. 1 ustawy

Prawo o notariacie, wobec przedawnienia dyscyplinarnego oraz oddalenie

kasacji w pozostałym zakresie jako bezzasadnej i obciążenie obwinionego

stosownymi kosztami postępowania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja obwinionego nie zasługuje na uwzględnienie.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny nie dopuścił się naruszenia art. 52 § 1 ustawy

Prawo o notariacie, utrzymując w mocy orzeczenie Sądu I instancji w zakresie

czynu przypisanego obwinionemu w pkt 1 tego orzeczenia. Charakter tego

przewinienia dyscyplinarnego oraz redakcja jego opisu wskazuje na uznanie

szeregu zachowań obwinionego w znaczeniu naturalistycznym za jeden czyn

ciągły popełniony w okresie od września 2007 do kwietnia 2008 r. Chociaż

momentem jego dokonania jest wskazany przedział czasu, to jednak początek

trzyletniego terminu przedawnienia biegnie od momentu dokonania ostatniego z

zachowań, tj od kwietnia 2008 r. Tymczasem zaskarżone orzeczenie zapadło w

dniu 4 marca 2011 r., a więc przed upływem trzyletniego terminu (na blisko

miesiąc przed jego upływem).

Nie jest też trafne twierdzenie Rzecznika Dyscyplinarnego, że zaskarżone

orzeczenie jest nieprawomocne na skutek wywiedzenia kasacji, co jego zdaniem

musi prowadzić do umorzenia postępowania w zakresie czynu przypisanego

obwinionemu w pkt 1 orzeczenia. Wprawdzie art. 63a § 1 ustawy Prawo o

notariacie stanowi, że kasacja przysługuje „od orzeczenia Wyższego Sądu

Dyscyplinarnego” nie dookreślając statusu takiego orzeczenia, to jednak istota

kasacji jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, uzupełniającego jedynie

system kontroli instancyjnej (zob. postanowienie SN z dnia 9 lipca 2008, IV KK

194/08, OSNwSK 2008/1/1434) nakazuje uznać, że także w odniesieniu do

postępowań dyscyplinarnych, kasacja przysługuje jedynie od prawomocnego

orzeczenia sądu II instancji. Stanowisko to wspiera także regulacja art. 63a § 2

ustawy Prawo o notariacie, w którym ustanowione zostało odstępstwo od zasady

natychmiastowej wykonalności prawomocnych orzeczeń. Gdyby celem

ustawodawcy byłoby uznanie nieprawomocności orzeczeń Wyższego Sądu

Dyscyplinarnego, to nie wprowadziłby tego wyjątku, albowiem reguła określona

w art. 9 § 2 k.k.w. nie miałaby wówczas zastosowania.

Rezultat wykładni systemowej i funkcjonalnej wskazuje, że przepis art.

63a § 1 ustawy Prawo o notariacie należy interpretować jako ogólną normę

wprowadzającą instytucję kasacji do postępowania dyscyplinarnego bez

szczegółowego unormowania jej przedmiotu i podstaw oraz pozostałych

zagadnień procesowych, które uregulowane zostały w rozdziale 55 k.p.k. i

którego przepisy, w związku z brzmieniem art. 63e ustawy Prawo o notariacie,

należy odpowiednio stosować.

Warto też zauważyć, że art. 519 k.p.k. dotyczący przedmiotu kasacji

wymaga nie tylko, aby zaskarżony wyrok był prawomocny, ale także, aby

kończył on postępowanie w sprawie. Ten drugi warunek również nie został

wskazany w przepisie art. 63a § 1 ustawy Prawo o notariacie, co nie oznacza, że

dopuszczalna jest kasacja od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego,

uchylającego orzeczenie sądu I instancji i przekazującego temu sądowi sprawę

do ponownego rozpoznania. Przeciwne stanowisko prowadziłoby do wykładni

ad absurdum wspomnianego przepisu. Przykład ten stanowi więc dodatkowy

argument wskazujący na konieczność stosowania w odniesieniu do orzeczeń

sądów dyscyplinarnych II instancji wymogów określonych w art. 519 k.p.k., w

tym prawomocności zaskarżonego kasacją orzeczenia.

Podniesiony w kasacji zarzut obrazy art. 50 ustawy Prawo o notariacie nie

może

stanowić

podstawy

kasacji,

albowiem

odwołanie

Ministra

Sprawiedliwości zaskarżało orzeczenie Sądu I instancji wyłącznie w zakresie

orzeczenia o karze, a obwiniony nie zaskarżył orzeczenia Sądu I instancji. Z

tego względu Wyższy Sąd Dyscyplinarny rozpoznał sprawę w granicach środka

odwoławczego, tj. w zakresie kary dyscyplinarnej i nie miał prawa badać

materialno-prawnej podstawy prowadzonego postępowania. Powyższe ustalenia

prowadzą do konstatacji, że zarzut obrazy przepisu art. 50 ustawy Prawo o

notariacie skierowany jest przeciwko orzeczeniu Sądu I instancji, a zatem nie

może stanowić podstawy kasacji. Na marginesie można zauważyć, że jest on

ponadto nietrafny, co słusznie zauważa w odpowiedzi na kasację Rzecznik

Dyscyplinarny KRN podkreślając, że wykonywanie prawnych obowiązków

polegających na przekazywaniu podatków i opłat sądowych jest ściśle

powiązane z działalnością zawodową notariusza. (k. 23–23v). Tym samym

wielokrotne uchylanie się od tych obowiązków należy uznać za oczywistą i

rażącą obrazę przepisów prawa oraz – z uwagi na notoryczność zachowań –

także za uchybienie godności zawodu, a więc przewinienie dyscyplinarne

określone w art. 50 ustawy Prawo o notariacie.

Nie można zgodzić się ze skarżącym w zakresie zarzutu rażącej

niewspółmierności

kary

dyscyplinarnej.

Znaczna

liczba

popełnionych

przewinień, ich różnorodność oraz długi czasokres popełnienia wskazują na

znaczny stopień społecznej szkodliwości zachowań obwinionego, który

wykonując zawód zaufania publicznego winien swoim postępowaniem

prezentować najwyższe standardy moralne. Z uwagi na wykonywanie tego

rodzaju działalności wielokrotne naruszenie obowiązków podatkowych oraz

obowiązku przekazywania opłat skarbowych należy uznać za szczególnie

naganne, sprzeczne z zasadami uczciwości i rzetelności, fundamentalnych dla

wykonywanej przez obwinionego profesji.

Fakt, że nieuiszczone w terminie opłaty i podatki zostały w końcu

zapłacone nie zmienia oceny stopnia ujemnej treści zachowań, albowiem zwłoka

w przypadku niektórych wpłat była znaczna. Ponadto, przyjmując nawet w

odniesieniu do części opóźnień, że były one wynikiem przeoczenia, należy

podkreślić, że notariusza – z uwagi na specyfikę jego działalności – obowiązują

najwyższe standardy dbałości o należyte wykonywanie powierzonych przez

prawo obowiązków. Wymóg staranności szczególnego rodzaju implikuje

bardziej rygorystyczną ocenę naruszenia przez notariusza przepisów prawa, co z

kolei ma wpływ na surowość kary.

Istotną przesłanką uzasadniającą wymierzenie najsurowszej z kar

dyscyplinarnych, którą szczególnie mocno akcentował w odwołaniu od

orzeczenia Sądu I instancji Minister Sprawiedliwości, jest także fakt

uprzedniego, wielokrotnego ukarania obwinionego karami dyscyplinarnymi.

Okoliczność ta wskazuje na bezskuteczność w zakresie prewencji indywidualnej

orzeczonych

wcześniej

kar

dyscyplinarnych,

a

także

świadczy

o

niereformowalnej, negatywnej postawie obwinionego. Trudno więc uznać

wymierzenie

przez

Wyższy

Sąd

Dyscyplinarny

najsurowszej

z

kar

dyscyplinarnych za rażąco surowe, skoro wcześniejsze orzeczenia wymierzające

łagodniejsze sankcje, mające charakter swoistego ostrzeżenia, nie przyniosły

zmiany postępowania obwinionego.

W tych warunkach Sąd Najwyższy orzekł o oddaleniu kasacji

obwinionego J. O., obciążając go, stosownie do treści art. 67 § 2 ustawy Prawo

o notariacie kosztami postępowania kasacyjnego.