SDI 13/04 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 1 KWIETNIA 2004 R.

SDI 13/04

Przewodniczący: sędzia SN Józef Dołhy.

Sędziowie SN: Ewa Gaberle, Józef Szewczyk (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy – Izba Karna z udziałem Zastępcy Rzecznika

Dyscyplinarnego Naczelnej Rady Adwokackiej oraz protokolanta w sprawie

adwokata obwinionego o przewinienie dyscyplinarne po rozpoznaniu na

rozprawie w dniu 1 kwietnia 2004 r. kasacji, wniesionej przez obrońcę od

orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Naczelnej Rady Adwokackiej z

dnia 29 marca 2003 r., sygn. akt (...) utrzymującego w mocy orzeczenie Sądu

Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej z dnia 30 grudnia 2002 r., sygn. akt (...)

oddalił

k a s a c j ę, a kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego

obciążył obwinionego adwokata.

Uzasadnienie

Orzeczeniem Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej z dnia 30 grudnia

2002 r., sygn. akt (...), adwokat uznany został winnym tego, że swoim

postępowaniem od połowy 1999 r. do dnia 30 czerwca 2000 r., spowodował

wszczęcie przeciwko sobie postępowania przygotowawczego przez Prokuraturę

w P. – sygn. akt (...), w czasie którego został tymczasowo aresztowany, a po

zakończeniu postępowania przygotowawczego i wpłynięciu aktu oskarżenia do

Sądu Grodzkiego w P., w wyniku przeprowadzenia postępowania sądowego na

posiedzeniach jawnych od dnia 16 stycznia 2001 r. do dnia 2 maja 2001 r., sygn.

akt (...) został skazany za próbę oszustwa połączoną z próbą prania brudnych

pieniędzy na karę 2 lat i 9 miesięcy pozbawienia wolności, na podstawie §§ 261

ust. 1 ppkt 3, ust. 3, 263 ust. 1, ust. 2, 22, 23, 52 StGB (niemiecki kodeks karny),

przy czym wyrok uprawomocnił się dnia 21 grudnia 2001 r. – którym to

zachowaniem sprzecznym z prawem i zasadami etyki oraz godności zawodu,

poniżył się w opinii publicznej i poderwał zaufanie do zawodu adwokata, czym

dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego opisanego w art. 80 ustawy – Prawo

o adwokaturze oraz § 1 pkt 2 i § 10 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności

Zawodu, i za to na podstawie art. 81 ust. 1 pkt 6 ustawy – Prawo o adwokaturze

(zwanej dalej p. o a.) adwokat został skazany na karę wydalenia z adwokatury.

Od opisanego orzeczenia obwiniony wniósł odwołanie, w którym zarzucił

obrazę przepisów prawa materialnego, mianowicie art. 80 p. o a. i § 10 Zbioru

Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, obrazę przepisów postępowania

karnego, a mianowicie art. 7, 8, 170 § 1 pkt 3 i § 2 k.p.k. oraz błąd w ustaleniach

faktycznych i wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz przekazanie

sprawy

do

ponownego

rozpoznania

Sądowi

Dyscyplinarnemu

Izby

Adwokackiej.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny Naczelnej Rady Adwokackiej nie uwzględnił

odwołania obwinionego i orzeczeniem z dnia 29 marca 2003 r., sygn. akt (...)

utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.

Od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego NRA kasację wywiódł

obrońca obwinionego adwokata, który na podstawie art. 91b p.o a. orzeczeniu

zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego, a to:

1) art. 4 k.p.k. w zw. z art. 89 ust. 2 p. o a., art. 170 § 1 i § 2 k.p.k. przez

oddalenie wszystkich wniosków dowodowych zgłoszonych na

rozprawie w dniu 30 grudnia 2002 r. bez jakiegokolwiek uzasadnienia,

oprócz powtórzenia sformułowań ustawy, oraz wskazanie w

uzasadnieniu orzeczenia Sądu pierwszej instancji zupełnie innej

podstawy prawnej dla oddalenia tych wniosków – nad którym to

uchybieniem przeszedł do porządku Wyższy Sąd Dyscyplinarny;

2) art. 410 k.p.k. oraz § 1 ust. 3 i § 24 ust. 2 rozp. Ministra

Sprawiedliwości z dnia 23 lipca 1998 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 124 z

późn. zm.) przez oparcie ustaleń faktycznych orzeczenia na

okolicznościach nie ujawnionych w toku rozprawy, tj. zarówno nie

odczytanych jak również nie zaprotokołowanych, co zostało

potwierdzone i zaakceptowane przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny;

3) art. 89 p. o a. (art. 7 oraz art. 8 k.p.k.) poprzez dokonanie

apriorycznych ustaleń wbrew zasadzie swobodnej oceny dowodów

(dokonanie legalnej oceny dowodu poprzez danie prymatu dowodowi

w postaci orzeczenia sądu zagranicznego) oraz złamanie zasady

„jurysdykcyjnej samodzielności sądu”, przez przyjęcie wprost mocy

wiążącej orzeczenia sądu innego państwa i jego ustaleń, a tym samym

zrezygnowanie z obowiązku dokonania własnych ustaleń, co do

zagadnień faktycznych i prawnych oraz uznanie za niedopuszczalne

kwestionowania ustaleń Sądu w Niemczech (str. 3 uzasadnienia Sądu

drugiej instancji);

4) art. 2 § 2 k.p.k., art. 9 § 1 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. przez odmowę

przeprowadzenia dowodu z uwagi na to, iż obwiniony nie miał

możliwości uwierzytelnienia złożonych kserokopii dokumentów, co

stanowi rażące naruszenie przez Sąd obowiązku dowodzenia, czyli

prowadzenia dowodów celem ustalenia prawdy;

5) wskazane wyżej uchybienia prowadzą w konsekwencji do naruszenia

art. 6 k.p.k. oraz art. 42 Konstytucji RP poprzez jaskrawe naruszenie

prawa do obrony oraz do pogwałcenia określonego w art. 45 ust. 1

Konstytucji RP oraz w art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności prawa do rzetelnego procesu

sądowego.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów autor kasacji wniósł o

uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia

Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Dyscyplinarnemu Izby Adwokackiej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Przed przystąpieniem do rozważań merytorycznych zauważyć należy, że

autor kasacji zapewne przez nieuwagę zaskarżył orzeczenie Sądu pierwszej i

drugiej instancji, formułując w zasadzie zarzuty pod adresem orzeczenia Sądu

Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej, chociaż z treści obowiązującego już od

1997 r. art. 91a p.o a. jednoznacznie wynika, że od orzeczenia wydanego przez

Wyższy Sąd Dyscyplinarny w drugiej instancji przysługuje stronom, Ministrowi

Sprawiedliwości, Rzecznikowi Praw Obywatelskich oraz Prezesowi Naczelnej

Rady Adwokackiej kasacja do Sądu Najwyższego. Dlatego, Sąd Najwyższy

stosownie do treści art. 118 k.p.k. uznał, iż kasacja wniesiona przez obrońcę

adwokata

zaskarża

orzeczenie

Wyższego

Sądu

Dyscyplinarnego,

zaś

przedstawione w niej zarzuty tylko na skutek nieprecyzyjnego sformułowania

odnoszą się do orzeczenia Sądu pierwszej instancji, chociaż w rzeczywistości

kwestionują orzeczenie Sądu drugiej instancji przez brak należytego rozważenia

wszystkich wniosków i zarzutów wymienionych w odwołaniu obwinionego od

orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej (art. 433 § 2 k.p.k.).

Sąd

Najwyższy

rozpoznaje

kasację

w

granicach

zaskarżenia

i

podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym tylko w wypadkach określonych

w art. 435, 439 i 455 k.p.k. (art. 536 k.p.k.). Kontrola kasacyjna prawomocnego

orzeczenia

jest

bowiem

o

wiele

węższa

od

kontroli

odwoławczej

nieprawomocnych orzeczeń, gdyż stosownie do treści art. 523 § 1 k.p.k. kasacja

może być wniesiona tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k.

lub innego rażącego naruszenia prawa, które zachodzi, gdy naruszono przepis o

takim znaczeniu dla prawidłowego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy i

uczyniono to w taki sposób, iż mogło to mieć istotny wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 3 kwietnia 1996

r., OSNKW 1996, nr 7-8, poz. 42).

Autor kasacji nie wskazał uchybień opisanych w art. 439 § 1 k.p.k., które

sąd kasacyjny uwzględnia niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych

zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia. Nie wiadomo dlaczego

nie podał też jaki wpływ miał brak należytego rozważenia zarzutów i wniosków

zawartych w odwołaniu obwinionego na treść orzeczenia Wyższego Sądu

Dyscyplinarnego.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny ocenił postanowienia o oddaleniu wniosków

dowodowych złożonych przez obwinionego na rozprawie w dniu 30 grudnia

2002 r., aprobując stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż okoliczności które

miałyby zostać przy ich pomocy stwierdzone, nie byłyby przydatne dla

rozstrzygnięcia sprawy. Abstrahując od lakoniczności uzasadnienia w tym

zakresie,

przedstawiony

pogląd

jest

słuszny.

Porównanie

treści

nieuwierzytelnionych protokołów zawierających zeznania przesłuchanych w

charakterze świadków dwóch prokuratorów oraz celnika z zeznaniami X. Y.,

który był tłumaczem obwinionego, w realiach rozpoznawanej sprawy nie tylko

ze względu na brak uwierzytelnienia dokumentów nie mogło być przydatne dla

ustalenia, czy adwokat naruszył prawo oraz zasady etyki i godności zawodu.

Oceny tej nie zmienia trafna uwaga autora kasacji, iż Sądy Dyscyplinarne

orzekające w tej sprawie używały zamiennie terminów o nieprzydatności

dowodu i niedopuszczalności przeprowadzenia dowodu. Nieuwierzytelnione

dokumenty

nie

mogą

stanowić

podstawy

ustaleń

w

postępowaniu

dyscyplinarnym, dlatego Sąd pierwszej instancji słusznie oddalił wniosek

obwinionego o zaliczenie w poczet dowodów pliku nieuwierzytelnionych

kserokopii dokumentów.

Oczywiście błędny jest pogląd Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, że

stosownie do treści § 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

23 lipca 1998 r. w sprawie postępowania dyscyplinarnego w stosunku do

adwokatów i aplikantów adwokackich (Dz. U. Nr 99, poz. 639) w postępowaniu

dyscyplinarnym prowadzonym wobec adwokatów nie stosuje się przepisu art.

410 k.p.k., bowiem przedmiot do którego się on odnosi został uregulowany w

art. 89 p. o a. Przepisy art. 89 ust. 1 i 2 p. o a. określają zasadę niezawisłości

sądu dyscyplinarnego w zakresie orzekania oraz zasady obiektywizmu,

swobodnej

oceny

dowodów

i

jurysdykcyjnej

samodzielności

sądu

dyscyplinarnego, analogicznie do treści art. 4, 7 i 8 § 1 k.p.k.

W zakresie nie uregulowanym przepisami ustawy p. o a. stosuje się

przepisy kodeksu postępowania karnego (por. § 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 23 lipca 1998 r.). Przepisy ustawy p. o a. nie regulują

przedmiotu określonego w art. 410 k.p.k., który stanowi, że podstawę wyroku

może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy

głównej. Dlatego w postępowaniu dyscyplinarnym obowiązuje przepis art. 410

k.p.k., z którym w pełni koresponduje treść § 24 ust. 2 op. cit. rozporządzenia

stanowiącego, iż materiały sprawy za zgodą stron mogą być bez odczytania

uznane przez Sąd dyscyplinarny w całości lub w części za materiał dowodowy.

Podsumowując – Wyższy Sąd Dyscyplinarny błędnie ocenił, że Sąd pierwszej

instancji nie obraził art. 410 k.p.k. Jednakże uchybienie to nie miało wpływu na

treść orzeczenia, gdyż uzasadnienie orzeczenia Sądu pierwszej instancji

świadczy, że Sąd ten oparł się i rozważył dowody przedstawione przez

rzecznika dyscyplinarnego, z którymi wcześniej zapoznał się adwokat. Sąd

ocenił: akta osobowe, wyrok Sądu w P. wraz z uzasadnieniem, publikację w

„Rzeczypospolitej” oraz wyjaśnienia obwinionego. Prawdą jest, iż nie zapytano

obwinionego, czy materiały te (z wyjątkiem wyjaśnień) można zaliczyć w

poczet materiału dowodowego bez odczytania. Zdaniem Sądu Najwyższego,

gdyby do wspomnianego uchybienia procesowego nie doszło, orzeczenie

Wyższego Sądu Dyscyplinarnego byłoby takie samo.

Gołosłowny jest zarzut obrazy zasady swobodnej oceny dowodów oraz

samodzielności jurysdykcyjnej sądów dyscyplinarnych. Obrońca obwinionego

wyraźnie przecenia wagę sformułowania dokonanego przez Sąd drugiej

instancji, iż „brak jest podstaw do czynienia Sądowi Dyscyplinarnemu zarzutu

przyjęcia za miarodajne ustaleń Sądu Rejonowego w P.”. Jak wynika z

uzasadnień orzeczeń, Sądy pierwszej i drugiej instancji oceniły zebrany w

sprawie materiał dowodowy zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów.

Ustawa – Prawo o adwokaturze podobnie jak kodeks postępowania karnego nie

wprowadza różnic co do wartości dowodowej poszczególnych dowodów. W

ramach swobodnej oceny dowodów sąd powinien kierować się logiką, wiedzą,

doświadczeniem życiowym. Sąd pierwszej instancji w sposób zaaprobowany w

toku kontroli odwoławczej, na podstawie wyżej wymienionych kryteriów ocenił

dowód z wyroku Sądu Grodzkiego w P. i jego szczegółowego uzasadnienia jako

wiarygodny, natomiast odmówił wiary wyjaśnieniom obwinionego adwokata.

Dowody i argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku wydanego przez

Sąd w P. w pełni przekonują o trafności przyjętej w postępowaniu

dyscyplinarnym oceny dowodów, która w najmniejszym stopniu nie ingeruje w

jurysdykcyjną samodzielność sądu dyscyplinarnego. Nie ma potrzeby

przytaczania w tym miejscu treści uzasadnienia wyroku Sądu Grodzkiego w P.

(k. 71-79 RD 19/00). Wystarczy przypomnieć, iż wśród wielu świadków

jednoznacznie obciążających adwokata jest także jego klientka Agnieszka K.

Odwołanie obwinionego adwokata nie zawierało zarzutów obrazy art. 2 §

2, art. 9 § 1 i art. 6 k.p.k. w zw. z art. 42 i 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6

Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności, w konsekwencji Wyższy Sąd Dyscyplinarny, rozpoznając odwołanie

w granicach środka odwoławczego (art. 433 § 1 k.p.k.) nie mógł ocenić takich

zarzutów.

Na podstawie analizy postępowania odwoławczego Sąd Najwyższy

stwierdza, iż w postępowaniu apelacyjnym nie doszło do przedstawionych

wyżej uchybień. Dowodzi tego pośrednio też treść kasacji, w której zastrzeżenia

w omawianym zakresie skierowane są pod adresem wyroku Sądu pierwszej

instancji, który, co oczywiste nie podlega kontroli kasacyjnej.

Reasumując, Sąd Najwyższy oddalił kasację, a kosztami sądowymi

postępowania kasacyjnego obciążył obwinionego adwokata.