KAS 1/96 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 6 września 1996 r.

KAS 1/96

Nauczycielom pracującym w Poradniach Psychologiczno-Pedagogicznych

przysługuje na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta

Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) w związku § 10 zarządzenia Ministra

Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 1992 r. w sprawie zasad udzielenia uczniom

pomocy psychologiczno-pedagogicznej (Dz. Urz. MEN Nr 6, poz. 10) z tytułu pracy

w trudnych i uciążliwych warunkach (§ 2 pkt 12 zarządzenia Ministra Oświaty i

Wychowania z dnia 31 lipca 1982 r. w sprawie wykazu trudnych i uciążliwych

warunków pracy oraz zasad wypłacania dodatku z tytułu pracy w tych warunkach

- Dz. Urz. MOiW Nr 11, poz. 98 w brzmieniu ustalonym zarządzeniem nr 44

Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 czerwca 1989 r. - Dz.Urz. MEN Nr 5, poz.

44) dodatek do wynagrodzenia zasadniczego według zasad określonych w

wymienionym zarządzeniu z dnia 31 lipca 1982 r.

Przewodniczący Sędzia SN: Teresa Romer (sprawozdawca), Członkowie:

Henryk Cioch, Janusz Mazurek, Jacek Różycki, Teresa Goszczyńska, Romuald

Ponczek, Kazimiera Reszko

.

Kolegium Arbitrażu Społecznego przy Sądzie Najwyższym, po rozpoznaniu w

dniu 6 września 1996 r. sprawy z wniosku Wspólnej Reprezentacji Związków

Zawodowych Pracowników Poradnictwa województwa l. o rozpatrzenie sporu zbiorowego pracy o wypłacenie dodatku za pracę w trudnych warunkach oraz dodatku

specjalistycznego za doradztwo metodyczne.

p o s t a n o w i ł:

1. uznać, że wstrzymanie z dniem 1 kwietnia 1993 r. wypłacania nauczycielom

Poradni Psychologiczno- Pedagogicznych 10% dodatku do wynagrodzenia za pracę w

trudnych warunkach pracy - nie znajduje oparcia w zarządzeniu Ministra Edukacji

Narodowej z dnia 9 kwietnia 1993 r. zmieniającego zarządzenie w sprawie

wynagradzania nauczycieli (M.P. Nr 23, poz. 339).

Strona reprezentująca Ministra Edukacji Narodowej oświadcza, że brak środków finansowych jest jedyną przyczyną, która nie pozwala Ministrowi Edukacji Narodowej na

bardziej satysfakcjonujące rozwiązanie sporu zbiorowego w tym zakresie:

2. Ministerstwo Edukacji Narodowej (w osobach członków Kolegium reprezentujących MEN) zobowiązuje się wyjaśnić związkowej stronie sporu zbiorowego zasady

przyznawania i wypłacania dodatku specjalistycznego z tytułu wykonywania zadań

doradcy metodycznego - do dnia 30 listopada 1996 r.

Uzasadnienie

Wspólna Reprezentacja Związków Zawodowych Pracowników Poradnictwa

województwa l. wystąpiła do Kolegium Arbitrażu Społecznego przy Sądzie Najwyższym

z wnioskiem o wszczęcie przed tym Kolegium postępowania w sprawie sporu

zbiorowego prowadzonego w interesie pracowników . We wniosku zgodnie z § 3

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1991 r. w sprawie trybu postępowania przed kolegiami arbitrażu społecznego (Dz. U. Nr 55, poz. 236) określono przedmiot sporu jako ustalenie czy pracownikom poradni psychologiczno - pedagogicznych i

specjalistycznych przysługują do wynagrodzenia zasadniczego dodatki: z tytułu pracy w

trudnych warunkach, z tytułu doradztwa metodycznego z zakresu pomocy

psychologiczno - pedagogicznej oraz wskazano strony sporu, tj. wspomnianą wyżej

Wspólną Reprezentację Związków Zawodowych działającą w imieniu pracowników i

Ministra Edukacji Narodowej. Do wniosku dołączono protokół rozbieżności z rokowań i

postępowania mediacyjnego oraz niezbędne dokumenty.

Minister Edukacji Narodowej przystąpił do sporu wyznaczając do składu Kolegium trzech pracowników Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz zaznaczając w piśmie

z 4 czerwca 1996 r,. że orzeczenia Kolegium nie uznaje za wiążące.

W trakcie pierwszego posiedzenia, które odbyło się 21 czerwca 1996 r. strony

zaprezentowały swoje stanowiska jednakże nie doszły do porozumienia i postanowieniem z tej daty Kolegium odroczyło posiedzenie, zobowiązując Ministra Edukacji

Narodowej do zajęcia do dnia następnego posiedzenia (do 6 września 1996 r.) stanowiska w kwestii prawa do dodatku z tytułu trudnych warunków pracy w poradniach

psychologiczno - pedagogicznych w okresie od wstrzymania tego dodatku do nowych

uregulowań prawnych w tym zakresie. Mimo upływu wyznaczonego terminu Minister

Edukacji Narodowej nie zajął na piśmie stanowiska.

Przy podejmowaniu przytoczonego w sentencji postanowienia Kolegium

Arbitrażu Społecznego rozważyło, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 34 ust. 1 Karty Nauczyciela (ustawa z dnia 26 stycznia

1982 r., Dz. U. Nr 3 poz. 19 ze zm.) nauczycielom pracującym w trudnych warunkach

pracy oraz w warunkach szkodliwych dla zdrowia przysługują z tego tytułu dodatki.

Zgodnie z delegacją zawartą w tym przepisie wykaz trudnych i uciążliwych warunków

pracy, stanowiących podstawę do wypłaty tego dodatku oraz szczegółowe zasady

wypłaty określa Minister Edukacji Narodowej wspólnie z Ministrem Pracy i Polityki

Socjalnej. Według § 2 pkt 12 zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 czerwca 1989 r. (Dz. Urz. MEN z 1989 r., Nr 5, poz. 44) praca prowadzona przez nauczyciela

poradni wychowawczo - zawodowych została zamieszczona w wykazie prac w trudnych

warunkach. Konsekwencją tej decyzji było, zagwarantowane wspomnianym wyżej

przepisem ustawy - Karty Nauczyciela , prawo do pobierania dodatków. Prawo to było

realizowane do 1 kwietnia 1993 r. Z tą datą wypłatę dodatków wstrzymano mimo że

wspomniane zarządzenie jest aktem prawnym nadal obowiązującym.

Skoro ustawodawca upoważnił Ministra Edukacji Narodowej do ustalenia wykazu

prac w trudnych warunkach uzasadniających z mocy ustawy prawo do dodatku, to

pozbawienie pracowników [...] tych dodatków zarządzeniem Ministra Edukacji

Narodowej z dnia 4 lutego 1994 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli (M.P. Nr 10,

poz. 80), stanowiło przekroczenie delegacji ustawowej. Z interpretacji [...] art. 34 ust. 2 i

3 Karty Nauczyciela nie da się wyprowadzić upoważnienia dla Ministra Edukacji

Narodowej do pozbawienia dodatków w sytuacji, gdy praca została zawarta w wykazie

prac w trudnych warunkach. Upoważnienie ustawowe dawało Ministrom kompetencję

do sporządzenia wykazu prac w trudnych warunkach i szczegółowych zasad wypłaty

dodatku z tytułu wykonywania tych prac. Upoważnienia takiego nie można wyprowadzić

z protokołu ustaleń w sprawie wynagrodzenia pracowników oświaty dokonanych między

przedstawicielami Zarządu Głównego ZNP, Krajowej Sekcji Oświaty NSZZ "Solidarność

80" a Ministerstwem Edukacji Narodowej. Minister Edukacji Narodowej nie mógł

bowiem skutecznie w tego rodzaju ustaleniach zobowiązać się do przekroczenia

upoważnień, jakie przysługiwały mu z mocy ustawy. Potwierdza to zresztą treść

zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie wynagradzania nauczycieli z dnia

22 czerwca 1995 r. (M.P. Nr 31, poz. 366), które w § 14 ust. 3 pkt 3 przewiduje, że

dodatki za trudne warunki pracy przysługują innym pracownikom pedagogicznym (np.

pedagogom, psychologom) zatrudnionym w szkołach (placówkach), w których

przysługuje dodatek za trudne warunki pracy. Dodatek ten z mocy wspomnianego

zarządzenia z dnia 30 czerwca 1989 r. przysługuje pracownikom biorącym udział w

niniejszym sporze.

Drugi przedmiot sporu zbiorowego - dodatek za doradztwo metodyczne określony jest w § 12 zarządzenia z dnia 22 czerwca 1995 r. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że

nauczycielom wykonującym zadania doradcy metodycznego przysługują dodatki w

wysokości od 15% do 30% wynagrodzenia zasadniczego wynikającego ze stawki

osobistego zaszeregowania, a nauczycielom konsultantom w wysokości od 20% do

40% tego wynagrodzenia. Szczegółowe zasady przyznawania tego dodatku nie

wynikają z treści omawianego zarządzenia. Strona związkowa uważa, że prawo

reprezentowanych przez nią nauczycieli do tego dodatku wynika z mocy prawa (ex

lege) z rodzaju pracy wykonywanej przez nauczycieli w poradniach pedagogiczno psychologicznych. Przepisy omawianego zarządzenia nie dają podstaw do wyciągnięcia

takiego wniosku. Przepis § 12 ust. 3 tego zarządzenia w sprawie zasad ustalania

dodatków doradcy metodycznego odsyła do § 8 ust. 2-4 zarządzenia. Przepisy te

dotyczą wypłaty dodatku funkcyjnego, a z ich treści wynika, że "prawo do dodatku

funkcyjnego powstaje od pierwszego dnia miesiąca, następującego po miesiącu, w

którym nastąpiło powierzenie funkcji kierowniczej... "Interpretacja tego przepisu prowadzi do wniosku, iż prawo do dodatku doradcy metodycznego powstaje w analogicznym czasie liczonym od dnia powierzenia pełnienia takiej funkcji. Trudno w tych

warunkach przyjąć, iż prawo do tego dodatku, jak to wywodzi strona związkowa,

powstaje ex lege. Słusznie natomiast strona związkowa zarzuca, że nie można zasad

ustalania prawa do tego dodatku wywodzić z treści § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra

Edukacji Narodowej z dnia 10 sierpnia 1992 r. w sprawie placówek doskonalenia

nauczycieli (Dz. U. Nr 83, poz. 317). Wydaje się jednak, że nie jest też możliwe wywiedzenie tego prawa wprost z § 13 zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25

maja 1993 r. w sprawie zasad udzielania uczniom pomocy psychologicznej (Dz. Urz.

MEN Nr 6, poz. 19). Fakt, iż poradnie psychologiczno - pedagogiczne zapewniają

doradztwo metodyczne, nie wydaje się być wystarczające do uznania BBpowierzenia

pracownikom tych poradni funkcji doradcy metodycznego&&. Ponieważ, w

przeciwieństwie do nie budzącego wątpliwości prawa do dodatku za pracę w trudnych

warunkach, nie da się jednoznacznie wyprowadzić z treści omówionych przepisów

prawa do dodatku dla doradcy metodycznego, to Ministerstwo Edukacji Narodowej

zobowiązało się w terminie do 30 listopada bieżącego roku wyjaśnić stronie związkowej

sporu zasady przyznawania i wypłacania dodatku specjalistycznego z tytułu

wykonywania zadań doradcy metodycznego. Zależnie od treści tego wyjaśnienia

pracownicy reprezentowani przez stronę związkową podejmą dalsze decyzje w tej

sprawie, ewentualnie poprzez spory indywidualne, o ile zaistnieją ku temu podstawy

prawne.

Zgodnie z powyższymi rozważaniami podjęto przytoczone w sentencji orzeczenia. W myśl art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o rozstrzyganiu sporów

zbiorowych (Dz. U. Nr 55, poz. 236), jeżeli żadna ze stron przed poddaniem sporu

rozstrzygnięciu Kolegium nie postanowi inaczej, orzeczenie to wiąże strony, a skoro Minister Edukacji Narodowej przystępując do sporu zastrzegł , że orzeczenia Kolegium nie

będzie uważał za wiążące, to nie ma ono charakteru wiążącego. Ustawodawca pozostawia bowiem w tej mierze swobodę każdej ze stron sporu zbiorowego.