KAS 1/94 · Sąd Najwyższy

Orzeczenie

Kolegium Arbitrażu Społecznego przy Sądzie Najwyższym

z dnia 18 kwietnia 1994 r.

KAS 1/94

Spór o określenie podstawy obliczenia szczególnego składnika wynagrodzenia górników, jakim jest dodatkowa nagroda roczna (tzw. 14-ta pensja) jest

sporem zbiorowym pracy.

Przewodniczący Sędzia SN: Walery Masewicz, Członkowie: Jerzy Stobiński,

Władysław Dydo, Jan Dzierżawa, Janusz Krzyżewski, Hubert Wilczek, Henryk Dyrda,

Kolegium Arbitrażu Społecznego przy Sądzie Najwyższym, po rozpoznaniu w

dniu 18 kwietnia 1994 r. sprawy z wniosku Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej

NSZZ "Solidarność" [...] Spółki Węglowej S.A. w J.Z. o rozstrzygnięcie sporu

zbiorowego pracy o zasięgu ponadzakładowym o dodatkowe nagrody roczne w

zakładach pracy [...] Spółki Węglowej

o r z e k ł:

zobowiązać Zarząd [...] Spółki Węglowej S.A. do wypłaty pracownikom zakładów

tejże Spółki w terminie do dnia 31 maja 1994 r. wyrównania dodatkowej nagrody

rocznej ("14 pensji") za 1993 r. - obliczonej na podstawie wynagrodzenie pracowników z

grudnia 1993 r. po wyłączeniu nagród z okazji Dnia Górnika, nagród jubileuszowych i

jednorazowych odpraw pieniężnych przewidzianych w art. 20 UZP oraz okazjonalnych

wypłat otrzymywanych przez pracowników na podstawie innych przepisów.

Uzasadnienie

W sprawie przedmiotowej zagadnieniem spornym jest podstawa naliczania

szczególnego składnika wynagrodzenia, jakim jest "dodatkowa nagroda roczna - 14-ta

pensja górników za 1993 rok".

Przede wszystkim wypada rozstrzygnąć wątpliwość, czy w ogólności przedmiot

sporu może być objęty postępowaniem przed Kolegium Arbitrażu Społecznego przy

Sądzie Najwyższym ?

Na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć twierdząco.

Wprawdzie definicja spornego składnika zarobków nie jest jednoznaczna, gdyż

zostaje on określony jako nagroda, a więc możnaby domniemywać, iż jest to

świadczenie bezroszczeniowe, niemniej jednak okoliczność, że 14-ta pensja jest

przedmiotem regulacji w Układzie Zbiorowym Pracy dla Pracowników Zakładów

Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r., jako świadczenie zarobkowe wskazuje, iż należy

je traktować jako przedmiot roszczeń pracowniczych, a co za tym idzie właściwość

kolegium jest niepodważalna, tym bardziej że strony uznały w zgodnych

oświadczeniach zarówno w swych pismach, jak też do protokołu na posiedzeniu w dniu

18 kwietnia 1994 r. skuteczność rozstrzygnięcia sporu przez Kolegium.

Zgodnie ze zgromadzonymi w sprawie dokumentami oraz na podstawie

oświadczenia stron na rozprawie w dniu 18 kwietnia 1994 r. w Zakładach J.S.W.

wypłacono wynagrodzenia zasadnicze ustalone poniżej dolnych stawek gwarantowanych przez załącznik do UZP dla PZG. Praktyka ta miała miejsce począwszy od lipca

1993 r. Sporny składnik zarobku "14-ta pensja" jest składnikiem pochodnym od

wynagrodzeń uzyskiwanych przez pracowników miesięcznie i od zarobków

przeliczanych do wymiaru wynagrodzenia miesięcznego. Wynikła stąd kontrowersja

między stronami, która doprowadziła do sporu zbiorowego.

Wymiar "14 pensji" obliczany jest od zarobków wypłacanych pracownikom

miesięcznie. Strony w swych wcześniejszych konsultacjach i w oświadczeniach

złożonych przed Kolegium nie kwestionują zarobku grudniowego pracowników, jako

podstawy tej wypłaty. Natomiast strona związkowa domaga się by za podstawę "14

pensji" przyjąć także zarobki z października i listopada 1993 r. Zarząd J.S.W. S.A.

reprezentował stanowisko, że przepis art. 20 UZP stoi na przeszkodzie wypłaceniu "14

pensji" w oparciu o zarobki należne pracownikom zgodnie z UZP dla PZG, zaś strona

związkowa jest zdania, że wobec naruszenia postanowień układu, należy uwzględnić

przy naliczaniu stawki minimalnej, przysługującej na mocy układu.

Kolegium, uwzględniając zgromadzony materiał i gotowość stron poddania się

jego orzeczeniu - uzasadnia swe rozstrzygnięcie w sposób następujący:

Stawki ustalone dla pracowników w układzie zbiorowym, gdy zapisano je w

postaci pojedyńczych kwot czy też dolnych granic "widełek płacowych" należy traktować

jako minima gwarantowane, od których odstępstwo stanowi naruszenie norm

bezwzględnie obowiązujących prawa pracy.

Okoliczność takiego naruszenia należy w przypadku postępowania o prawa

pracownicze wziąć pod uwagę z urzędu jako punkt wyjścia rozważania sprawy. Stąd

trzeba uznać, że kwestia naruszenia normy UZP zawartej w art. 20, gdzie wskazano, iż

obowiązuje naliczenie "14 pensji" od wypłaconych stawek a nie innych - nie istnieje.

W opisanym wypadku mogą być wzięte pod uwagę wyłącznie stawki należne,

zaś przepis art. 20 UZP trzeba traktować jak wszystkie inne, jako ochronę, której nie

można interpretować przeciwko prawom pracowników. Skoro więc wypłacono wynagrodzenie niezgodnie z minimalnymi granicami ochronnymi, to okoliczność ta nie może

nakładać na stronę pracodawcy obowiązku obniżania stawki składnika pochodnego,

lecz przeciwnie rodzi się obowiązek przywrócenia właściwego poziomu składnika

pochodnego przez naliczenie od obowiązujących stawek podstawowych zarobku.

Nawet, gdyby pracodawca wypłacał obniżone stawki zarobku w wyniku akceptowanej

przez związki zawodowe konieczności obniżania płac ze względu na bezpieczeństwo

ekonomiczne zakładu pracy - co jest dopuszczalne, to mimo takiej sytuacji

pracownikom zawsze przysługują wypłaty składnika pochodnego mierzonego na

podstawie właściwej, zgodnej z układem wysokości stawki podstawowej.

Dlatego też podstawą do naliczenia nagrody rocznej tzw. 14-tej pensji winno być

wynagrodzenie wypłacone w IV kwartale 1993 r. po uwzględnieniu właściwych stawek

nie naruszających postanowień UZP, uzgodnionych w porozumieniu między Zarządem

J.S.W. -S.A. i Międzyzakładową Komisją Koordynacyjną NSZZ "Solidarność" tejże

Spółki od grudnia 1993 r.

W tej sytuacji należało orzec, jak w sentencji.