IV KZ 32/25 · Sąd Najwyższy

IV KZ 32/25 POSTANOWIENIE Dnia 26 listopada 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Włodzimierz Wróbel w sprawie skazanego N.S. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 26 listopada 2025 r. zażalenia obrońcy skazanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 sierpnia 2025 r. o odmowie przywrocenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 lipca 2024 r. (sygn. akt II AKa 508/23), p o s t a n o w i ł: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

UZASADNIENIE

W sprawie lustracyjnej N.S. Sąd Apelacyjny w Katowicach orzeczeniem z dnia 23 lipca 2024 roku (sygn. akt II AKa 508/23), utrzymał w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 30 maja 2023 roku (sygn. akt IV K 24/20).Zarządzeniem Przewodniczącego II Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 1 sierpnia 2024 roku (sygn. akt II AKa 508/23) odmówiono przyjęcia wniosku lustrowanego N.S. o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 lipca 2024 roku, sygn. akt II AKa 508/23, utrzymującego w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 30 maja 2023 roku (sygn. akt IV K 24/20), jako wniesionego po upływie siedmiodniowego terminu zawitego.

W dniu 30 września 2024 roku lustrowany złożył wniosek o doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem, zawierając w jego treści postulat o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Katowicach.Powyższy wniosek lustrowanego N.S. z dnia 30 września 2024 roku stanowił przedmiot rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego w Katowicach w postanowieniu z dnia 12 sierpnia 2025 roku, którym odmówiono lustrowanemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Katowicach.Na to postanowienie zażalenie wniósł obrońca lustrowanego, zaskarżając je w całości.

Na zasadzie art. 427 § 2 k.p.k. w zw. z art. 438 pkt 2 i 3 k.p.k. zarzucił:1.Obrazę przepisu prawa procesowego (art. 126 § 1 k.p.k.) poprzez odmowę przywrócenia terminu, w sytuacji gdy naruszenie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od lustrowanego, tj. z uwagi na brak pouczenia o trybie i sposobie zaskarżenia orzeczenia oraz pouczenie, iż uzasadnienie zostanie sporządzone z urzędu w terminie 30 dni.2.Obrazę przepisu prawa procesowego (art. 16 § 1 k.p.k.) poprzez jego niezastosowanie i niedostrzeżenie, iż brak właściwego pouczenia lustrowanego o terminie i trybie zaskarżenia orzeczenia nie może wywoływać dla niego negatywnych skutków procesowych.3.Obrazę przepisu prawa procesowego (art. 442 § 3 k.p.k.) poprzez nieuwzględnienie wiążących wytycznych Sądu Najwyższego zawartych w postanowieniu z dnia 3 lipca 2025 roku (sygn. akt IV KZ 13/25), w szczególności potrzeby zastosowania w sprawie art. 16 § 1 i 2 k.p.k.4.Błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść postanowienia, polegający na mylnym przyjęciu, iż pouczenie o treści szeregu artykułów k.p.k. mogło zastąpić pouczenie o terminie i sposobie zaskarżenia orzeczenia sądu odwoławczego (w tym art. 21b ust. 6 ustawy lustracyjnej i art. 524 § 1 k.p.k.).5.Błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym przyjęciu, iż uchybienie terminu o zaledwie jeden dzień nakazuje poddać w wątpliwość rzetelność twierdzeń lustrowanego, w sytuacji gdy wniosek zmierzał do wskazania adresu na jaki należy doręczyć sporządzane z urzędu orzeczenie.Obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie lustrowanemu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia orzeczenia Sądu Apelacyjnego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Zażalenie nie jest zasadne.

Sąd Apelacyjny wskazał, że należało uznać za bezsporne, że lustrowany, N.S., nie był obecny na rozprawie apelacyjnej w dniu 23 lipca 2024 roku, o terminie której został prawidłowo zawiadomiony. W dacie tej rozprawy nie był już reprezentowany przez obrońcę, a jedyną obecną stroną był prokurator IPN. Wbrew argumentacji lustrowanego, stwierdzono, że otrzymał on stosowne i wyczerpujące pouczenia wraz z kierowanymi do niego zawiadomieniami o kolejnych terminach rozprawy apelacyjnej. W zawiadomieniu z dnia 21 grudnia 2023 roku, doręczonym N. S. w dniu 8 stycznia 2024 roku, zawarto pouczenia obejmujące m.in. treść art. 422 § 1-4 k.p.k.

Oznacza to, że lustrowany został prawidłowo pouczony o wszystkich swoich prawach i obowiązkach, a przede wszystkim o wynoszącym 7 dni terminie zawitym do złożenia na piśmie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia orzeczenia, biegnącym od daty jego ogłoszenia, a z którego to obowiązku nie zwalniała go okoliczność sporządzenia uzasadnienia orzeczenia z urzędu. Finalnie Sąd Apelacyjny przyjął, że lustrowany nie wykazał, aby w okresie biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia orzeczenia sądu odwoławczego, wystąpiły niezależne od niego przeszkody, które uniemożliwiły mu złożenie stosownego wniosku w terminie.

Okoliczność ta nabiera istotnego znaczenia w kontekście ciążącego na stronie wnoszącej o przywrócenie terminu zawitego obowiązku uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło z przyczyn od strony niezależnych. Dodatkowo, lustrowany uchybił terminowi do złożenia wniosku o doręczenie uzasadnienia o zaledwie jeden dzień. Sąd Apelacyjny zaznaczył, że to nakazuje poddać w zasadniczą wątpliwość rzetelność jego twierdzeń o całkowitym braku jakichkolwiek pouczeń ze strony sądu i wyłącznym oczekiwaniu na sporządzenie uzasadnienia z urzędu w terminie 30 dni.

W konsekwencji, wobec udowodnionego prawidłowego pouczenia strony o wymogach i terminach wynikających z art. 422 § 1 k.p.k. oraz braku wykazania przyczyn niezależnych, wniosek o przywrócenie terminu należało oddalić. Obrońca lustrowanego w zażaleniu na postanowienie o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu twierdził, że do uchybienia terminowi zawitemu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia orzeczenia doszło z przyczyn od lustrowanego niezależnych, a mianowicie z powodu rażąco niewystarczającego i mylącego pouczenia procesowego udzielonego przez Sąd Apelacyjny.

Skarżący podkreślał, że wbrew twierdzeniom Sądu, nigdy nie został skutecznie pouczony o sposobie zaskarżenia orzeczenia Sądu Odwoławczego, w tym w szczególności o trybie wniesienia kasacji. Dowodził, że pouczenie zawarte w zawiadomieniu o rozprawie, choć wymieniało listę przepisów (w tym art. 422 § 1-4 k.p.k.), było niewystarczające, gdyż nie zawierało informacji o kluczowych w sprawach lustracyjnych przepisach, tj. art. 523 k.p.k., 524 § 1 k.p.k. oraz art. 21b ust. 6 ustawy lustracyjnej w kontekście Wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2007 r., który przyznał osobie lustrowanej prawo do kasacji.

Brak tej wiedzy uniemożliwił Lustrowanemu świadome podjęcie kroków w celu dalszego zaskarżenia. W związku z tym, skarżący uznał za rażąco dowolne twierdzenie Sądu a quo, iż miał samodzielnie wyinterpretować konieczność złożenia wniosku o uzasadnienie orzeczenia na podstawie art. 422 § 1 k.p.k., którego treścią został jedynie powierzchownie objęty. Wskazał, że o braku zamiaru doręczenia mu uzasadnienia dowiedział się dopiero we wrześniu 2025 r., co prowadziło do konkluzji, że nie ponosi żadnej winy w niezachowaniu terminu.Uznać należy, że argumentacja zawarta w uzasadnieniu postanowienia Sądu Apelacyjnego jest zasadna i jako taka zasługuje na aprobatę.

Z kolei skarżący nie wykazał w żaden sposób niezawinionego niedotrzymania terminu zawitego. W orzecznictwie konsekwentnie wskazuje się, że w art. 126 k.p.k. chodzi o przyczynę, której strona nie mogła usunąć i przez to stało się niemożliwie dokonanie czynności w terminie. Przedmiotem oceny winno być to, czy strona dochowała należytej staranności, by dokonać czynności w terminie (tak m.in. SN w postanowieniu z dnia 18 września 2013 r., V KZ 66/13). Podobnie Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że nie są niezależną od strony przyczyną usprawiedliwiającą brak złożenia stosownego wniosku w terminie takie okoliczności jak niski stan świadomości prawnej lub nieznajomość prawa (post.

SN z 19 grudnia 2006 r., II KZ 27/06, OSNwSK 2006, Nr 1, poz. 2495; post. SN z 9 marca 2007 r., V KZ 9/07, OSNwSK 2007, Nr 1, poz. 596), czy też upośledzenie umysłowe strony (post. SN z 25 lutego 2009 r., I KZP 36/08, Biul. PK 2009, Nr 3, s. 7-8). Jak sam przyznaje skarżący jego mandant otrzymał pouczenie o jego prawach i obowiązkach, lecz przepisy tam zawarte nie były przytoczone in extenso. W obecnych czasach nie nastręcza większych trudności uzyskanie treści przepisów kodeksu postępowania karnego. Oprócz oczywistego narzędzia jakim jest Internet, w razie wątpliwości co do treści pouczenia można stosowne informacje uzyskać w Sądzie.

Stanowi to minimum dbałości o własne interesy. Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji. [WB] ‎