IV KS 40/24 · Sąd Najwyższy

IV KS 40/24 POSTANOWIENIE Dnia 3 grudnia 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński w sprawie oskarżonych: G.W., J.W., K.L., M.K. po rozpoznaniu na posiedzeniu w Izbie Karnej w dniu 3 grudnia 2024 r. wniosku obrońcy G.W. o wyłączenie od rozpoznania skargi na wyrok sądu odwoławczego SSN Igora Zgolińskiego i SSN Antoniego Bojańczyka na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. i art. 6 ust.1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, p o s t a n o w i ł: wyłączyć sędziów Sądu Najwyższego Igora Zgolińskiego i Antoniego Bojańczyka od rozpoznania skargi na wyrok sądu odwoławczego IV KS 40/24.

UZASADNIENIE

W postępowaniu skargowym obrońca oskarżonej G.W. wniósł o wyłączenie od rozpoznania skargi SSN Igora Zggolińskiego i SSN Antoniego Bojańczyka, odwołując się do wadliwego konstytucyjnie sposobu ich powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego, który uniemożliwia utworzenie z ich udziałem sądu gwarantującego rozpoznanie skargi w sposób niezawisły i bezstronny. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek jest zasadny.Pole ochrony przewidzianej przepisem art. 41 k.p.k. ustanawiającym instytucję iudex suspectus jest szerokie, co oznacza, że regulacja ta stanowi również instrument zapewnienia stronie postępowania karnego prawa do niezależnego i bezstronnego sądu.

Wskazany przepis przewiduje, że sędzia podlega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. W tej sprawie mamy jednak do czynienia ze szczególnym aspektem gwarancyjnym tej instytucji. Jej zastosowanie nie było uzależnione, jak to bywa najczęściej, obawami o stronniczość sędziego, ale koniecznością zapewnienia stronie sądu, co do którego nie istnieją żadne wątpliwości w zakresie spełnienia wymogów niezależności i bezstronności.

Taka wykładnia tego przepisu może przewidywać kontrolę sądową tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do naruszenia w omawianym zakresie standardów gwarantowanych przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC. Sąd Najwyższy w tej sprawie nie znajduje podstaw do zakwestionowania poglądu wyrażonego w uchwale trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r. BSA I – 4110 – 1/20 OSNK 2020, z.2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że „ nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw ( Dz.

U. z 2018 r. poz. 3). Na wymowę uchwały trzech Izb Sądu Najwyższego w płaszczyźnie „ niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC zwrócił uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce ( skarga nr 43447/19). Trybunał wskazał – przywołując swoje wcześniejsze poglądy, że z uwagi na udział w procesie powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. ( w efekcie czego organ ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) - osoba powołana na urząd sędziego, orzekając w konkretnej sprawie nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust.

EKPC. Także standardy prawa Unii Europejskiej wyrażają zasadę, zgodnie z którą „ gwarancje dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio ustawą,a w szczególności gwarancje określające pojęcia, jak również skład tego sądu, stanowią podstawę prawa do rzetelnego procesu ( por. wyrok z dnia 1 lipca 2008 r., Chronopost i La Poste/UFEX i in., C-341/06 P i C-342/06, EU:C:2008:375, wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Simpson/Rada i HG/Komisja, C – 542/18 RX-II i C-543/18 RX-II, EU:C:2020:232).Rozpoznając ten wniosek Sąd Najwyższy nie mógł pozostać na te argumenty obojętny.

Niedopuszczalne bowiem w świetle jakichkolwiek standardów – czy to konwencyjnych, czy konstytucyjnych – jest doprowadzenie do sytuacji, w której przed sądem rozpoznającym skargę miałoby dojść do naruszenia jednej z elementarnych gwarancji procesowych, którą jest gwarancja strony, że jej sprawę rozpozna niezależny i bezstronny sąd ustanowiony ustawą. Bezsporne jest, że SSN Igor Zgoliński i SSN Antoni Bojańczyk wyznaczeni do rozpoznania skargi zostali powołani na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego na skutek rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa, której kształt został określony ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., co do której test niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej ma wynik negatywny.

Okoliczność ta rzutuje na sytuację osób wyżej wskazanych - które uzyskały powołania sędziowskie po uprzednim otrzymaniu rekomendacji od tak ukształtowanej KRS, nie tylko w płaszczyźnie organizacyjnej, tj. w aspekcie ich formalnego statusu, co orzeczniczej, powodując, że orzeczenie wydane z ich udziałem nie spełnia kryteriów określonych w art. 6 ust. EKPC.W świetle przytoczonej argumentacji należało uwzględnić wywody wnioskodawcy i uznać, że skład orzekający Sądu Najwyższego z udziałem wskazanych sędziów nie spełnia kryteriów „ niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą”.Jedyną możliwością usunięcia uzasadnionych wątpliwości natury konwencyjnej i konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie postępowania składu Sądu Najwyższego, w którym nie uczestniczą sędziowie, wobec których formułowane są w orzecznictwie sądów krajowych i europejskich rzeczowe, silnie uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej organu nie spełniającego wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy wykonawczej i ustawodawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłącznie wskazanych sędziów od rozpoznania skargi na wyrok sądu odwoławczego.Z tych względów orzeczono jak na wstępie. [WB][ał] ‎