IV KS 21/23 · Sąd Najwyższy

IV KS 21/23 POSTANOWIENIE Dnia 17 stycznia 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Igor Zgoliński (przewodniczący)‎SSN Adam Roch (sprawozdawca)‎SSN Ryszard Witkowski w sprawie R. B. oskarżonego o czyny z art. 207 § 1 k.k., art. 284 § 1 k.k. i inne po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 17 stycznia 2024 r., skargi wniesionej przez obrońcę na wyrok kasatoryjny Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 20 stycznia 2023 r., sygn. akt VII Ka 910/22, uchylający w całości wyrok Sądu Rejonowego w Bartoszycach z dnia 27 września 2022 r., sygn. akt II K 398/21 na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. postanowił:

1. oddalić skargę;

2. obciążyć oskarżonego R.B. kosztami postępowania skargowego. UZASADNIENIESąd Okręgowy w Olsztynie, wyrokiem z dnia 20 stycznia 2023 r., sygn. akt VII Ka 910/22, po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez prokuratora, pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej oraz obrońcę R. B. uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Bartoszycach z dnia 27 września 2022 r., sygn. akt II K 398/21 w całości i przekazał sprawę sądowi meriti do ponownego rozpoznania. Ze skargą na wyrok kasatoryjny w zakresie czynów zarzucanych oskarżonemu R. B. w pkt I, IV i V aktu oskarżenia wystąpił obrońca, zarzucając naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, pomimo że taka podstawa uchylenia orzeczenia w sprawie nie nastąpiła.

Podnosząc powyższy zarzut, obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania.W odpowiedzi na skargę zarówno prokurator, jak i pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej wnieśli o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Skarga obrońcy okazała się niezasadna i jako taka podlegała oddaleniu. Tytułem wstępu wskazać należy, że zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. nadzwyczajny środek zaskarżenia w postaci skargi na wyrok sądu odwoławczego można wnieść wówczas, gdy wydanie na etapie postępowania apelacyjnego orzeczenia o charakterze kasatoryjnym narusza treść art. 437 k.p.k. lub też gdy przy wydaniu tego orzeczenia wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k.

Jednoznaczne brzmienie przepisu art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że sąd odwoławczy może uchylić wyrok sądu I instancji jedynie, gdy wykaże, iż w sprawie istnieje jeden z trzech wypadków: 1.dotychczasowe rozstrzygnięcie jest dotknięte jedną z wad określonych w art. 439 § 1 k.p.k.; 2.na przeszkodzie dokonania korekty orzeczenia pierwszoinstancyjnego stoi dyrektywa wynikająca z treści art. 454 k.p.k., co wymaga dokonania analizy istniejącego materiału i wykazania wad w rozumowaniu sądu meriti; 3.konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego w całości na nowo.

Sąd odwoławczy jest bezwzględnie zobowiązany do wskazania, która z okoliczności wymienionych w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. stanowiła in concreto podstawę uchylenia wyroku sądu I instancji oraz przedstawić argumenty, które doprowadziły go do takiego wniosku (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2019 roku, sygn. IV KS 3/19, Lex 2616241). To te okoliczności jednoznacznie wyznaczają więc zakres badania skargi przez Sąd Najwyższy, ograniczając przedmiot sprawy po myśli art. 539a § 1 k.p.k. do weryfikacji czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego.

Formułując zarzut skargowy, obrońca w sposób niebudzący wątpliwości zakwestionował konieczność przeprowadzenia postępowania na nowo w całości, odnosząc to uchybienie do czynów, od popełnienia których R. B. został uniewinniony. Określając w taki sposób zakres zaskarżenia, analogicznie jak wniosek, obrońca zarzut ten odniósł wyłącznie do czynów I, IV i V aktu oskarżenia. Skarżący nie zaakceptował rozstrzygnięcia sądu odwoławczego odnoszącego się do tych właśnie czynów, co wprost wynika także z punktu I uzasadnienia skargi.Podkreślić przy tym należy, iż na podst. art. 536 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k. rozpoznający skargę Sąd Najwyższy związany jest granicami podniesionych w skardze zarzutów (por. postanowienie SN z dnia 4 listopada 2021 r., IV KZ 43/21, LEX nr 3333551).

Co prawda w judykaturze zaznacza się możliwość odczytywania faktycznej treści zarzutu kasacyjnego oraz zakresu kasacji przez analizę uzasadnienia tego nadzwyczajnego środka, przyznając w razie sprzeczności sformułowanego w petitum zakresu zaskarżenia z zarzutem pierwszeństwo zarzutowi (por. wyrok SN z dnia 20 lutego 2018 r., V KK 498/17, LEX nr 2446840), to jednak możliwość ta nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. O ile bowiem poszukiwanie faktycznej treści nadzwyczajnego środka odwoławczego ostatecznie kończącego postępowanie karne na korzyść prawomocnie skazanego może znajdować swoje uzasadnienie aksjologiczne, o tyle w przypadku złożenia skargi na uchylenie wyroku sądu I instancji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania nie sposób znaleźć dostatecznych argumentów uzasadniających odstąpienie od obowiązku przewidzianego w art. art. 536 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.

Nadto, obrońca zdaje się mylić skargę na wyrok sądu odwoławczego z kolejnym zwyczajnym środkiem odwoławczym, domagając się totalnej kontroli całego orzeczenia sądu ad quem, i to nie przez pryzmat przyczyn określonych w art. 539a § 3 k.p.k., a w ramach kontroli totalnej, mającej w istocie stanowić rozpoznanie sprawy w trzeciej instancji. Wyraża bowiem w uzasadnieniu swoje niezadowolenie odnośnie do całości rozstrzygnięcia sądu okręgowego, łącznie z nieuwzględnieniem złożonej przez niego w sprawie apelacji, co w oczywisty sposób nie podlega weryfikacji Sądu Najwyższego w postępowaniu skarbowym.

Skarżący stara się przekonać o trafności korzystnych dla R. B. ustaleń i rozstrzygnięć sądu I instancji, odnosząc się również do sposobu oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Sąd Najwyższy w postępowaniu skargowym nie jest jednak uprawniony do kontroli przeprowadzonej w wyroku sądu odwoławczego oceny poszczególnych dowodów w aspekcie odpowiedzialności oskarżonego, gdyż skarga na wyrok sądu odwoławczego uchylający wyrok sądu I instancji nie jest środkiem służącym weryfikacji oceny dowodów dokonanej w II instancji (por. postanowienie SN z dnia 29 stycznia 2021 r., V KS 33/20, LEX nr 3160402; postanowienie SN z dnia 2 grudnia 2020 r., II KS 16/20, OSNK 2023, nr 11-12, poz. 47).

Takie postrzeganie nadzwyczajnego środka odwoławczego jakim jest skarga na wyrok sądu odwoławczego czyni poszukiwanie rzeczywistej, potencjalnie innej, niż wskazana w petitum przedmiotowej skargi, intencji obrońcy co do jej zakresu za niezasadne. W kontekście więc sformułowanego w skardze zarzutu dostrzec należy, iż lektura uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego wskazuje, iż powodem uchylenia wyroku wydanego przez sąd meriti było podzielenie argumentów zawartych w apelacji prokuratora i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego. Sąd odwoławczy w uzasadnieniu wskazał przy tym jako podstawy uchylenia wyroku zarówno art. 437 § 2 k.p.k. (pkt 2.1 uzasadnienia), jak i art. 454 k.p.k. (pkt 4.1 uzasadnienia).

Jednoznacznie przy tym określił, iż konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości nie była podstawą uchylenia czynów opisanych w akcie oskarżenia w punktach I, IV i V. Do nich odnosi się przywołany przez sąd ad quem art. 454 k.p.k., wprost bowiem w uzasadnieniu stwierdzono, iż „sąd okręgowy nie ma możliwości wydania orzeczenia innego niż kasatoryjne, bowiem na przeszkodzie temu stoi zakaz wynikający z art. 454 k.p.k. Powyższe tyczy się rzecz jasna tych czynów, co do których wydany został wyrok uniewinniający i umarzający”.

Odnosząc powyższe stwierdzenia do powiązanego zakresem skargi zarzutu, stwierdzić należy, iż był on niezasadny. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości była faktycznie podstawą uchylenia jedynie czynu opisanego w punkcie II akcie oskarżenia, ujętego w punkcie III wyroku Sądu Rejonowego w Bartoszycach, mocą którego R. B. został nieprawomocnie skazany. Tego zaś obrońca nie zaskarżył, a zatem pozostaje to poza zakresem badania przez Sąd Najwyższy (postanowienie SN z dnia 16 października 2018 r., IV KS 15/18, LEX nr 2574412).

Jak wskazano wcześniej, skuteczność skargi na wyrok sądu II instancji, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, jest uzależniona od udowodnienia przez skarżącego, że wydanie na etapie postępowania apelacyjnego orzeczenia kasatoryjnego naruszało art. 437 k.p.k. W świetle art. 539f w zw. z art. 536 k.p.k. to na skarżącym spoczywa ciężar wykazania uchybień sądu odwoławczego. W niniejszej sprawie obrońca oskarżonego R. B. nie sprostał tym wymogom, ograniczając się do twierdzeń o niewłaściwej kontroli instancyjnej dokonanej przez Sąd Okręgowy w Olsztynie (tak też postanowienie SN z dnia 29 marca 2023 r., IV KS 4/23, LEX nr 3562815).

Zgodnie z art. 539f k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k. Sąd Najwyższy poza granicami skargi zweryfikował jedynie, czy w sprawie nie zachodzą bezwzględne przyczyny odwoławcze, a ponieważ kontrola ta dała wynik negatywny, skutkowało to oddaleniem skargi. Taka decyzja, stosownie do treści art. 539f w zw. z art. 527 § 4 k.p.k. a contrario, spowodowała obciążenie oskarżonego R. B. kosztami sądowymi postępowania skargowego. [J.J.] [ał]