IV KO 35/20 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KO 35/20 POSTANOWIENIE Dnia 19 sierpnia 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący)‎SSN Jerzy Grubba‎SSN Zbigniew Puszkarski (sprawozdawca) w sprawie S. D. ‎skazanego z art. 286 § 1 k.k. i in.,‎po rozważeniu w Izbie Karnej na posiedzeniu‎w dniu 19 sierpnia 2020 r.,‎kwestii wznowienia z urzędu postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 14 lutego 2020 r., sygn. akt II AKa (…), utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w C. ‎z dnia 11 września 2019 r., sygn. akt II K (…), na podstawie art. 544 § 2 k.p.k. postanowił: stwierdzić brak podstaw do wznowienia z urzędu postępowania w sprawie S. D. , zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 14 lutego 2020 r., sygn. akt II AKa (…).

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Okręgowego w C. z dnia 11 września 2019 r., sygn. akt II K (...), S. D. został uznany za winnego popełnienia 4 przestępstw, a to: z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., z art. 586 k.s.h., z art. 296 § 2 k.k. w zw. z art. 296 § 1 k.k. i art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k. oraz z art. 299 § 1 k.k., za które wymierzono mu stosowne kary jednostkowe, a po połączeniu tych kar orzeczono kary łączne 2 lat pozbawienia wolności i 250 stawek dziennych grzywny po 50 zł każda.

Orzeczono też na podstawie art. 41 § 1 k.k. i art. 43 § 1 k.k. środek karny w postaci zakazu zajmowania stanowisk członka zarządu i prokurenta w spółkach kapitałowych na okres 3 lat. Wyrok ten, zaskarżony apelacją obrońcy oskarżonego S. D. , został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 14 lutego 2020 r., sygn. akt II AKa (…). Po wydaniu wyroku przez Sąd odwoławczy obrońca skazanego S. D. złożył pismo określone jako „wniosek o wznowienie z urzędu postępowania sądowego ze względu na ujawnienie się uchybienia wskazanego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. z uwagi na fakt, iż w składzie sędziowskim brał udział sędzia powołany przez Prezydenta na wniosek nowej KRS SSA M.

C. ”. Powołując się na art. 542 § 3 k.p.k. oraz art. 542 § 1 k.p.k. wniósł o: „1. wznowienie z urzędu postępowania zakończonego prawomocnym (wyrokiem – uzup. SN) Sądu Apelacyjnego w (…)z dnia 14.92. (tak w oryginale – uw. SN) 2020 r. (II Aka (…) w sprawie S. D. skazanego z art. 286 § 1 k.k. 274 § 1 k.k., 586 k.s.h., 296 § 1 k.k. 284 § 2 k.k. 294 i 299 § 1 k.k.) 2. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie (sprawy – uzup. SN) Sądowi Apelacyjnemu w (…)”. W uzasadnieniu autor pisma nadmienił, że „jak ustalił oskarżony po rozprawie w składzie trzy osobowym sędziów jeden z nich był powołany do Sądu Apelacyjnego” oraz że „zgodnie z uchwałą składu połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I - 4110-1/20 nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.” Zdaniem obrońcy, „w świetle powyższej uchwały jednoznacznie wynika, iż skład Sądu Apelacyjnego nie był prawidłowo obsadzony i w związku z tym niniejszy wniosek jest zasadny”.

Kolejnym pismem obrońca ponownie zakomunikował, że zwraca się „z wnioskiem o wznowienie postępowania sądowego z uwagi na fakt, iż w składzie orzekającym przed drugą instancją orzekał sędzia nieuprawniony”, nadto wystąpił o „wstrzymanie wykonania kary” (mający odpowiednie zastosowanie w postępowaniu wznowieniowym art. 532 § 1 k.p.k. mówi o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego orzeczenia). Celowe będzie odnotować, że inny obrońca skazanego S. D. wniósł do Sądu Najwyższego kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 14 lutego 2020 r., sygn. akt II AKa (…), w której podniósł m.in. zarzut zaistnienia uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., mającego wynikać z faktu zasiadania w składzie orzekającym sędziego M.

C. . Z uwagi na treść art. 542 § 4 k.p.k. należy zaznaczyć, że kasacja ta (sygn. akt sprawy IV KK (…)) nie została dotąd rozpoznana. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.W pierwszej kolejności, pomijając usterki natury redakcyjnej pisma obrońcy skazanego S. D. (oprócz błędów pisarskich np. nie jest jasne, dlaczego jest w nim mowa, że jeden z członków składu orzekającego był powołany do Sądu Apelacyjnego, gdy w składzie tym zasiadało dwóch sędziów Sądu Apelacyjnego w (…) oraz sędzia delegowany do tego Sądu), należy zwrócić uwagę, że pismo wadliwie zostało określone jako „wniosek o wznowienie z urzędu postępowania”.

Skoro bowiem wznowienie postępowania na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w związku z ujawnieniem się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. może nastąpić tylko z urzędu, nie zaś na wniosek strony (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05, OSNKW 2005, z. 6, poz. 48), to obrońca powinien określić wspomniane pismo jako wystąpienie w trybie art. 9 § 2 k.p.k., sygnalizujące potrzebę rozważenia przez Sąd Najwyższy zasadności wznowienia postępowania z urzędu (zob. uzasadnienie powołanej uchwały SN, także postanowienie SN z dnia 12 kwietnia 2011 r., II KZ 10/11).

Tak też po myśli art. 118 § 1 i 2 k.p.k. przedmiotowy „wniosek” został potraktowany. Z kolei przejawem braku dbałości autora pisma o należyte zaprezentowanie sygnalizowanej okoliczności jest gołosłowne, niewsparte konkretnych danymi twierdzenie, że sędzia M. C. na stanowisko sędziego Sądu Apelacyjnego w (…) został powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. Z urzędu ustalono, że tak faktycznie było, bowiem powołanie to nastąpiło postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 października 2019 r., nr 1130.49.2019 (M.P. z 2020 r., poz. 19), na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa zawarty w uchwale z dnia 11 grudnia 2018 r., nr (…) Wyjaśniając zaś powody niestwierdzenia w niniejszej sprawie podstaw do wznowienia z urzędu postępowania należy podkreślić, że stawiając tezę o nienależytej obsadzie sądu orzekającego w sprawie S. D. , obrońca powołał uchwałę trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.

– tezę ujętą w pkt 2. – jednak w sposób nieoddający pełnej jej treści. Mianowicie pominął fragment wskazujący, że nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) nie zachodzi wyłącznie dlatego, że w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., ale dopiero wtedy, kiedy „wadliwość procesu powołania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności”.

Myśl ta została rozwinięta w pkt VII uzasadnienia uchwały, w szczególności Sąd Najwyższy wyjaśnił, że mechanizm ustalania przesłanek stosowania art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (także art. 379 pkt 4 k.p.c.) powinien polegać na ocenie zarówno stopnia wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych (np. czy wskazano w niej do nominacji osobę o oczywiście mniejszych kompetencjach w stosunku do innych osób startujących w konkursie), jak też okoliczności odnoszących się do samych sędziów biorących w nich udział (np. czy w grę wchodzi powołanie po raz pierwszy na urząd sędziego, czy też sędzia wcześniej był powołany do sądu niższego rzędu w niebudzących wątpliwości procedurach i tym samym przeszedł określony, prawidłowy proces weryfikacji, czy w grę wchodzi awans sędziego z pominięciem pośredniego szczebla sądu, czy sędzia bezpośrednio przed powołaniem na urząd był zaangażowany w jednostkach podległych władzy wykonawczej lub Krajowej Radzie Sądownictwa) oraz charakteru spraw, w których orzekają lub orzekały sądy z ich udziałem (np. czy są one istotne z punktu widzenia władzy politycznej).

Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy stwierdził, iż „nie jest wykluczone, że mimo powstania zasadniczych wątpliwości co do tego, czy dochowany zostaje standard niezawisłości i bezstronności danego sędziego uczestniczącego w składzie sądu ze względu na objęcie przez niego urzędu w postępowaniu konkursowym przeprowadzonym w sposób ustalony ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, to w konkretnych okolicznościach wątpliwości te nie zostaną potwierdzone, co będzie równoznaczne z koniecznością przyjęcia, że skład sądu z jego udziałem spełnia minimalne wymagania dla zachowania niezawisłości i bezstronności”.

Wypada zatem uznać, że sygnalizując konieczność wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego z uwagi na zaistnienie uchybienia wymienionego art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (nienależyta obsada sądu) i powołując się w tym względzie na uchwałę składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., zainteresowana osoba nie może poprzestać na wskazaniu, jak uczynił to obrońca S. D. że sędzia uczestniczący w składzie orzekającym został powołany do pełnienia urzędu w postępowaniu konkursowym przeprowadzonym w sposób ustalony ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, ale powinna przedstawić dodatkowo wyżej wymienione okoliczności podające w wątpliwość niezawisłość i bezstronność sądu, który orzekał w danej sprawie.

W przeciwnym razie nie jest podważone domniemanie, że sprawa ta została rozpoznana przez sąd niezawisły i bezstronny. Na marginesie można wspomnieć, mając w polu widzenia wspomniane w uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego kryteria oceny, czy w danej sprawie wchodzi w grę bezwzględna przyczyna odwoławcza wymieniona w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., że z uzasadnienia uchwały nr (…) Krajowej Rady Sądownictwa wynika, iż sędzia M. C. przed powołaniem do pełnienia urzędu sędziego Sądu Apelacyjnego w (…): - był sędzią Sądu Rejonowego w Ż. , następnie Sądu Okręgowego w B. - jako sędzia delegowany dłuższy czas orzekał w Sądzie Apelacyjnym w (…), - był opiniowany przez sędziego wizytatora Sądu Apelacyjnego w (…), który określił go jako osobę posiadającą rozległą, ugruntowaną wiedzę prawniczą (wykazaną też tytułem doktora nauk prawnych i publikacjami prawniczymi), niezbędne doświadczenie życiowe i zawodowe, wykazującą ponadprzeciętną pracowitość oraz zaangażowanie w wykonywaniu czynności służbowych i tym samym spełniającą wszystkie wymogi, by ubiegać się o powołanie na stanowisko sędziego apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w (…).

Nadto nie ma powodów by uznać, że sprawa S. D. była istotna z punktu widzenia władzy politycznej. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. Wyrażone w postanowieniu stanowisko czyniło zbędnym wypowiadanie się w przedmiocie wstrzymania wykonania orzeczenia wydanego w sprawie S. D. .