IV KO 29/22 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KO 29/22 POSTANOWIENIE Dnia 23 marca 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Kazimierz Klugiewicz w sprawie z zażalenia R. A., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w dniu 23 marca 2022 r., wniosku Sądu Rejonowego w O.z dnia 3 marca 2022 r., sygn. akt II Kp (…), o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu, z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości, na podstawie art. 37 k.p.k. a contrari, p o s t a n o w i ł: wniosku nie uwzględnić.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w O. postanowieniem z dnia 3 marca 2022 r., zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie innemu sądowi równorzędnemu, z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości, sprawy z zażalenia R. A. na zarządzenie prokuratora delegowanego do Prokuratury Krajowej z dnia ‎14 października 2021 r. o odmowie przyjęcia zażalenia na zarządzenie z dnia ‎6 września 2021 r. o odmowie udostępnienia akt sprawy PK XIV Ds.(…) w sprawie przekroczenia uprawnień, którego miałby się dopuścić Prezes Sądu Rejonowego w O. M. N.. Oznacza to, że sędzia referent musiałby orzekać w sprawie pośrednio dotyczącej odpowiedzialności karnej swojego bezpośredniego przełożonego.

W przekonaniu Sądu Rejonowego okoliczność ta wywołuje uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów tamtejszego Sądu przy rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy, nawet uwzględniając jej incydentalny charakter. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.Inicjatywa Sądu Rejonowego w O. nie zasługuje na uwzględnienie.Na wstępie należy zauważyć, że instytucja unormowana w art. 37 k.p.k. ma charakter wyjątku od zasady rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tego względu jej zastosowanie powinno mieć miejsce jedynie wówczas, jeżeli przemawiają za tym istotne względy, związane z dobrem wymiaru sprawiedliwości.

Jednym z nich jest autorytet wymiaru sprawiedliwości, dla kształtowania którego należy unikać sytuacji, w których rozpoznanie danej sprawy przez sąd wiązałoby się z ograniczeniem swobody orzekania lub mogłoby – w odczuciu społecznym ‎– prowadzić do przekonania o braku warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że „zewnętrzny wizerunek funkcjonowania sądów wymaga, aby unikać wszelkich sytuacji mogących stwarzać zagrożenie formułowania racjonalnych opinii, że nie tylko względy merytoryczne decydują o sposobie rozstrzygnięcia sprawy.

Toteż należy uwzględnić wniosek złożony w trybie art. 37 k.p.k., jeżeli zachodzą uzasadnione podejrzenia, że postronny, ale i obiektywny obserwator określonego postępowania sądowego mógłby powziąć wątpliwości co do rozpoznania sprawy w sposób obiektywny i bezstronny w sądzie właściwym do rozpoznania sprawy” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2021 r., II KO 34/21, LEX nr 3181529; zob. też: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2019 r., V KO 71/19; LEX nr 2744156).Taka sytuacja może zachodzić w sytuacji, w której oskarżonym jest sędzia Sądu właściwego do rozpoznania sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2013 r., V KO 68/13, LEX nr 1375260; por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 marca 2014 r., IV KO 14/14, LEX nr 1494021).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego niejednokrotnie wskazywano także, że „dobro wymiaru sprawiedliwości, o którym mowa w art. 37 k.p.k., sprzeciwia się takim sytuacjom, aby o ewentualnej odpowiedzialności karnej osób najbliższych dla sędziów orzekających w sądzie właściwym rozstrzygali sędziowie tego sądu” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2013 r., II KO 23/13, LEX nr 1317927; zob. też: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 18 lipca 2019 r., IV KO 81/19, LEX nr 2714112; z 10 grudnia 2020 r., IV KO 120/20, LEX nr 3177822).

Należy jednak podkreślić, że zaprezentowane stanowisko Sądu Najwyższego dotyczy co do zasady spraw w ich zasadniczym nurcie. Jeśli chodzi natomiast o kwestie incydentalne, konieczne jest uwzględnienie ich doniosłości dla rozstrzygnięcia głównego przedmiotu procesu oraz znaczenia dla dobra wymiaru sprawiedliwości rozpoznania sprawy ubocznej przez sąd właściwy wg przepisów ogólnych. W tym kontekście stwierdzić należy, że sprawa, której dotyczy wniosek Sądu Rejonowego w O., wprawdzie związana jest z postępowaniem dotyczącym kwestii odpowiedzialności karnej Prezesa tego Sądu, jednak dotyczy kwestii najzupełniej ubocznej – wglądu do akt postępowania przygotowawczego przez osobę zawiadamiającą o przestępstwie (która przecież nie ma statusu strony postępowania) i to też jedynie pośrednio – kontroli instancyjnej zarządzenia o odmowie przyjęcia zażalenia na decyzję o odmowie zgody na udostępnienie akt.

Rozstrzygnięcie tej sprawy nie ma zatem przełożenia na rozstrzygnięcie w przedmiocie ewentualnej kwestii odpowiedzialności karnej prezesa Sądu. Wbrew zatem temu, co sugeruje Sąd Rejonowy, nie występuje obiektywne zagrożenie dla postrzegania, w odbiorze społecznym, że zagrożona jest bezstronność rozpoznania tej incydentalnej sprawy przez Sąd właściwy miejscowo wg przepisów ogólnych. Dobro wymiary sprawiedliwości przemawia zatem, aby sprawę rozpoznał ten Sąd, który z pewnością – szczegółowo wskazując podstawy wydanego orzeczenia – da wyraz temu, że kontrola instancyjna zaskarżonego zrządzenia została przeprowadzona rzetelnie, z poszanowaniem zasady obiektywizmu.Z tych względu orzeczono jak w postanowieniu.