IV KO 25/26 · Sąd Najwyższy

IV KO 25/26 POSTANOWIENIE Dnia 8 kwietnia 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Kazimierz Klugiewicz w sprawie z zażalenia B. S. , po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w dniu 8 kwietnia 2026 r., wniosku Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 23 lutego 2026 r., sygn. akt III Kp 483/26, o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu, z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości, na podstawie art. 37 k.p.k. a contrario, p o s t a n o w i ł : wniosku nie uwzględnić.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Białymstoku postanowieniem z dnia 23 lutego 2026 r., sygn. akt III Kp 483/26, zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy z zażalenia B.S. , na postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w Strzyżowie o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. Uzasadniając swój wniosek wskazał, że sprawa dotyczy zażalenia na postanowienia prokuratora o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie o czyn, którego miałby się dopuścić sędzia Sądu Rejonowego w Białymstoku, a dodatkowo w zawiadomieniu wskazano także na innych sędziów jako potencjalnych sprawców ww. występku, w tym pełniących funkcję wiceprezesa tutejszego Sądu.

W przekonaniu Sądu Rejonowego, w świetle powyższych okoliczności, dobro wymiaru sprawiedliwości wymaga, aby dla zachowania warunków do bezstronnego i rzetelnego rozpoznania sprawy została ona przekazania innemu sądowi równorzędnemu.Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.Inicjatywa Sądu Rejonowego nie zasługuje na uwzględnienie.Należy podkreślić, że instytucja unormowana w art. 37 k.p.k. ma charakter wyjątku od zasady rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tego względu jej zastosowanie powinno mieć miejsce jedynie wówczas, gdy przemawiają za tym szczególne względy, związane z dobrem wymiaru sprawiedliwości.

Jednym z nich jest autorytet wymiaru sprawiedliwości, dla kształtowania którego należy unikać sytuacji, w których rozpoznanie danej sprawy przez sąd wiązałoby się z ograniczeniem swobody orzekania lub mogłoby – w odczuciu społecznym – prowadzić do uzasadnionego przekonania o braku warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2021 r., IV KO 4/21, LEX nr 3126169). W orzecznictwie wskazuje się jednak, że „autorytet i powaga wymiaru sprawiedliwości wymaga, aby sądy nie ulegały presji opinii publicznej, ani nie popadały w zwątpienie co do własnych kompetencji w zakresie przeprowadzenia rzetelnego procesu.

Racjonalna nieustępliwość w tym względzie sprzyja kształtowaniu się pozytywnego wizerunku organów trzeciej władzy, minimalizując tym samym wątpliwości co do obiektywizmu i niezawisłości w rozpoznawaniu przyszłych spraw, ograniczając tendencję do nadużywania stosowania właściwości delegacyjnej w związku z inicjatywami sądów na tle wątpliwości co do respektowania gwarancji sprawiedliwego procesu” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2011 r., III KO 72/11, LEX nr 1044040; por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2009 r., III KO 81/09, OSNKW 2010/2/20, LEX nr 551465).Aprobując powyższe poglądy, należy stwierdzić, że sama okoliczność, iż osobami których dotyczy sprawa z zażalenia B.

S. są sędziowie tamtejszego Sądu właściwego do rozpoznania zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa, nie może uzasadniać skorzystania przez Sąd Najwyższy z tzw. właściwości delegacyjnej, mającej charakter wyjątku od zasady rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy. Nie jest w tym zakresie obojętny charakter sprawy przed sądem, która dotyczy jedynie kontroli postanowienia prokuratora o odmowie wszczęcia śledztwa, nie zaś rozstrzygnięcia o odpowiedzialności karnej sędziego. Wprawdzie zagadnienie to może potencjalnie zaważyć o postawieniu go w stan oskarżenia, jednak jest to już tylko kontrola decyzji procesowej i to podjętej na wstępnym etapie postępowania karnego.

W tego typu sprawach wystarczającymi gwarancjami obiektywizmu sędziów orzekających w sprawie, które powinny znaleźć zastosowanie w pierwszej kolejności, są unormowania określone w art. 40-43 k.p.k. Dopiero, jeżeli z powodu wyłączenia sędziów rozpoznanie sprawy w danym sądzie nie byłoby możliwe, sąd wyższego rzędu zobligowany będzie do przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 43 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2021 r., III KO 78/21, LEX nr 3342056; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2022 r., V KO 53/22, LEX nr 3395020).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu. [J.J.][a.ł] ‎