IV KO 104/23 · Sąd Najwyższy

IV KO 104/23 POSTANOWIENIE Dnia 28 marca 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Kołodziejski w sprawie R. C. skazanego z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 28 marca 2024 r., osobistego wniosku skazanego o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II AKa 472/19, utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 3 czerwca 2019 r., sygn. akt III K 115/15, na podstawie art. 545 § 3 zd. pierwsze k.p.k. oraz art. 542 § 3 k.p.k. a contrario, p o s t a n o w i ł:

1. odmówić przyjęcia wniosku R. C. o wznowienie postępowania wobec jego oczywistej bezzasadności;

2. stwierdzić brak podstaw do wznowienia postępowania z urzędu.

UZASADNIENIE

W dniu 27 listopada 2023 r. do Sądu Najwyższego wpłynął osobisty wniosek skazanego R.C. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II AKa 472/19, utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 3 czerwca 2019 r., sygn. akt III K 115/15. Według skazanego w sprawie ujawniły się nowe fakty i dowody wskazujące na to, że został skazany za przestępstwo, którego nie popełnił. Okoliczności potwierdzające powyższe twierdzenie miały zaś zostać szczegółowo opisane w zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa złożonym do prokuratury, które miało stanowić załącznik do przedmiotowego wniosku.

Nowym dowodem w sprawie, nieznanym wcześniej sądowi ma być także okoliczność, że ze względów zdrowotnych skazany nie może odbywać kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi to zagrożenie utraty jego zdrowia i życia. Ponadto, skazany nowego dowodu uzasadniającego wznowienie upatruje również w wydanej opinii lekarskiej dotyczącej stanu jego zdrowia. Jak można wnioskować z treści uzasadnienia była to opinia sporządzona na potrzeby postępowania wykonawczego, gdyż decydowała o możliwości odbycia kary pozbawienia wolności przez R.

C. Zdaniem skazanego opinia ta jest niezgodna ze stanem faktycznym sprawy i nie była znana dotychczas sądom orzekającym w sprawie. Wobec lekarza, który wydał „przestępczą opinię” prowadzone jest postępowanie przez Prokuraturę Regionalną w Szczecinie o sygn. akt […]. R. C. wniósł także o wyznaczanie obrońcy z urzędu oraz wstrzymanie wykonania kary, które uzasadniać mają okoliczności wskazane w zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa, świadczące o tym, że nie popełnił czynu, za który został skazany. Skazany zwrócił się także z prośbą o przeprowadzenie czynności procesowych w miejscu pobytu, nie wskazując przy tym o jakie czynności chodzi.

W dniach 13, 19 oraz 26 lutego 2024 r. wpłynęły do Sądu Najwyższego kolejne pisma skazanego, w których wskazywał, że wznowienie postępowania uzasadnia także fakt, iż w jego sprawie sąd był nienależycie obsadzony zarówno w postępowaniu w pierwszej jak i drugiej instancji, gdyż zasiadali w nim sędziowie powołani „niezgodnie z prawem i KRS”. Każde ze złożonych pism zawierało także wniosek o wstrzymanie wykonania kary.Do akt przedmiotowej sprawy dołączono także pismo skazanego z dnia 8 stycznia 2024 r. wraz z załącznikami nadesłane do Sądu Najwyższego przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w dniu 25 marca 2024 r.

Przedmiotowe pismo wraz z załącznikami stanowi korespondencję skazanego kierowaną do Prokuratury Okręgowej w Poznaniu, w której opisuje na działania podjęte celem wznowienia wyżej wymienionego postępowania. Załącznik stanowi m.in. wniosek o wznowienie postępowania o treści niemal tożsamej z rozpoznawanym w przedmiotowej sprawie (skazany powołuje te same okoliczności), jak i pismo skierowane do Ministra Sprawiedliwości z prośbą nadzór nad inicjowanymi przez skazanego postępowaniami oraz wstrzymanie wykonania kary pozbawienia wolności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Treść osobistego wniosku skazanego (przywołanej powyżej korespondencji) wskazuje na jego oczywistą bezzasadność, co w świetle art. 545 § 3 zd. pierwsze k.p.k. skutkowało odmową jego przyjęcia. Jednocześnie Sąd Najwyższy nie dopatrzył się sygnalizowanej bezwzględnej przyczyny odwoławczej, stąd też w tym zakresie stwierdził brak podstaw do wznowienia postępowania z urzędu.W pierwszej kolejności wyjaśniając powody, które legły u podstaw odmowy przyjęcia wniosku z uwagi na jego oczywistą bezzasadność należy zauważyć, że zgodnie z art. 545 § 3 k.p.k., sąd odmawia przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania nierespektującego obowiązującego w postępowaniu wznowieniowym rygoru przymusu adwokacko-radcowskiego (bez wzywania do uzupełniania tego braku) w sytuacji, gdy „z treści wniosku (…) wynika jego oczywista bezzasadność”.

Użyty przez ustawodawcę zwrot „odmawia” oznacza, że Sąd Najwyższy jest zobligowany do przeprowadzenia kontroli osobistego wniosku strony, który wbrew art. 545 § 2 k.p.k. nie został sporządzony i podpisany przez profesjonalnego przedstawiciela procesowego, pod kątem okoliczności, na których go oparto. Kontrola ta ma charakter quasi formalny, co oznacza, że w jej toku nie dochodzi do merytorycznego rozpoznania wniosku ani do badania jego zasadności pod kątem ewentualnych podstaw wznowienia, ale do wstępnego przeanalizowania treści wniosku, w celu ustalenia możliwości jego skutecznego złożenia (por. postanowienie SN z dnia 14 czerwca 2023 r., II KO 51/23).

Oczywista bezzasadność wniosku o wznowienie jest rozumiana na gruncie orzecznictwa Sądu Najwyższego jako taka, która jest widoczna na pierwszy rzut oka, niewątpliwa, a sam wniosek obiektywnie nie może doprowadzić do wzruszenia orzeczenia (por. postanowienie SN z dnia 25 września 2015 r., II KO 49/15; postanowienie SN z dnia 21 grudnia 2022 r., I KO 107/22).Analiza korespondencji R. C. jednoznacznie wskazuje, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Jeżeli bowiem wnioskodawca uważa, iż w toku prowadzonego postępowania doszło do popełnienia przestępstwa, to aby skutecznie powołać się na tę okoliczność w postępowaniu wznowieniowym musiałby wskazać potwierdzający ją prawomocny wyrok skazujący.

Propter falsa jako podstawa wznowieniowa może być skuteczna tylko wówczas, gdy czyn o jakim mowa we wniosku zostanie ustalony prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że orzeczenie takie nie może zapaść z powodu przyczyn wymienionych w art. 17 § 1 pkt 3-11 k.p.k. lub w art. 22 k.p.k. Wniosek o wznowienie postępowania powinien zatem wskazywać wyrok skazujący lub orzeczenie zapadłe w postępowaniu karnym, stwierdzające niemożność wydania wyroku skazującego (art. 541 § 1 i § 2 k.p.k.), czego R.C. nie uczynił. Samo powołanie się na fakt popełnienia przestępstwa, złożenia w tym zakresie zawiadomienia, czy nawet toczącego się postępowania karnego, nie jest więc wystarczające dla wznowienia postępowania w oparciu o przesłankę z art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k.

Tego rodzaju okoliczności nie mogą także być uznane za nowy dowód w sprawie w rozumieniu art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.Pozostałe okoliczności wskazywane we wniosku również nie wpisują się w żadną z podstaw wznowienia określoną w rozdziale 56 k.p.k. Odnosząc się do kwestii dotyczącej wydania przez lekarza „przestępczej opinii”, w następstwie której R. C. został osadzony w zakładzie karnym, to dostrzec należy, że z wniosku skazanego wynika wprost, iż opinia odnosi się do etapu postępowania wykonawczego. Tym samym nie ma i nie może mieć ona żadnego z związku z kwestią ustalenia odpowiedzialności karnej skazanego.

Za nowy dowód w sprawie w kontekście brzmienia art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. nie może również zostać uznany obecny stan zdrowia skazanego. Powoływana przez niego okoliczność nie wpisuje się w żadną z podstaw wznowieniowych. Eksponowane okoliczności dotyczące obecnego stanu zdrowia mogłyby co najwyżej stanowić podstawę do skorzystania przez skazanego z instytucji prawa karnego wykonawczego jak odroczenie wykonania kary czy przerwa w jej wykonaniu.Z powyższych względów wniosek skazanego został oceniony jako oczywiście bezzasadny, co w świetle art. 545 § 3 zd. pierwsze k.p.k. implikowało odmowę jego przyjęcia.

Powyższa okoliczność dezaktualizowała także rozpoznanie wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu oraz o wstrzymanie wykonania orzeczenia, albowiem celem art. 545 § 3 k.p.k. jest zredukowanie zbędnych przebiegów procesowych w postępowaniu wznowieniowym w sytuacji, gdy obiektywnie brak jest podstaw do wznowienia postępowania. Przechodząc do sygnalizowania przez skazanego bezwzględnej przyczyny odwoławczej podkreślić należy, że wznowienie postępowania z powodu uchybień, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., możliwe jest wyłącznie z urzędu (vide art. 542 § 3 k.p.k.).

Nie przekreśla to jednak możliwości wykorzystania inicjatywy strony w celu skorygowania rzeczywistych uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. Z tych też względów pełne zastosowanie znajduje tu instytucja przewidziana w art. 9 § 2 k.p.k., umożliwiająca stronie wystąpienie z wnioskiem (tj. sygnalizacją) o dokonanie czynności z urzędu. W taki też sposób zostały potraktowane pisma R. C. z 13, 19 oraz 26 lutego 2024 r.Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że awizowane przez skazanego uchybienie, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. nie zaistniało.

Zarówno wyrok sądu pierwszej, jak i drugiej instancji zapadły przed podjęciem uchwały składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I 4110 1/20 (OSNKW nr 2/2020, poz. 7), zgodnie z którą „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności”.

Tymczasem z uchwały tej wynika, że powyższa wykładnia art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. „nie ma zastosowania do orzeczeń wydanych przez sądy przed dniem jej podjęcia oraz do orzeczeń, które zostaną wydane w toczących się w tym dniu postępowaniach na podstawie Kodeksu postępowania karnego przed danym składem sądu”. Już tylko wskazana okoliczność wyklucza zaistnienie w przedmiotowej sprawie sygnalizowanej bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Niezależnie od powyższego godzi się przypomnieć, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20 (OTK-A 2020, nr 61) ww. uchwała uznana została za niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP; art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPCz.

W związku z powyższym, z dniem ogłoszenia rzeczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie wywiera ona skutków prawnych polegających na związaniu jej treścią składów orzekających Sądu Najwyższego. Zatem udział w składzie sądu powszechnego osoby powołanej na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie musi automatycznie zostać potraktowany jako bezwzględna przyczyna odwoławcza.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wykształciła się w tym zakresie również odmienna linia orzecznicza, zgodnie z którą powyższa okoliczność może być rozpatrywana co najwyżej w kategoriach innego naruszenia prawa (vide m.in. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2021 r., II KZ 46/21; postanowienie SN z dnia 12 lipca 2022 r., III KK 222/22; postanowienie SN z dnia 3 listopada 2022 r., V KK 660/21; postanowienie SN z dnia 30 listopada 2022 r., II KK 468/21; postanowienie SN z dnia 28 grudnia 2022 r., IV KK 477/22; postanowienie SN z dnia 28 grudnia 2022 r., III KS 73/22; zarządzenie SN z dnia 8 lutego 2023 r., II KO 119/22; zarządzenie SN z dnia 7 listopada 2023 r., II KO 65/23; postanowienie SN z dnia 7 lutego 2024 r., III KK 499/23).

Sąd Najwyższy orzekający w tym składzie w pełni podziela drugie z zaprezentowanych stanowisk, odsyłając szczegółowo do argumentacji zawartej w przywołanych judykatach. Na marginesie należy także wskazać, że nie jest to pierwszy wniosek skazanego o wznowienie przedmiotowego postępowania (uprzednie wnioski zarejestrowane zostały w Sądzie Najwyższym pod sygn. akt IV KO 54/22; IV KO 7/23; IV KO 81/23). Żaden z nich nie okazał się skuteczny. W Sądzie Najwyższym rozpoznawane także były kasacje obrońców R. C., które postanowieniem z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt IV KK 217/20 zostały oddalone jako oczywiście bezzasadne.

Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji postanowienia.[PGW][ał] ‎