IV KKN 78/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KKN 78/97

POSTANOWIENIE

Dnia 9 października 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN – Feliks Tarnowski

Sędziowie:

SSN – Jacek Sobczak (spr.)

SSO del. do SN – Marek Pietruszyński

Protokolant – Jolanta Grabowska

po rozpoznaniu w dniu 9 października 2001 r.

sprawy S. C.

oskarżonego z art. 178 § 2 kk z 1969 r.

z powodu kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela prywatnego

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K.

z dnia 11 października 1996 r., sygn. VI Ka […]

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w K.

z dnia 27 czerwca 1996 r., sygn. IV K […]

1. oddala kasację, jako oczywiście bezzasadną,

2. kosztami

sądowymi

oskarżyciela prywatnego.

postępowania

kasacyjnego

obciąża

UZASADNIENIE

S. C. jako redaktor naczelny Tygodnika „[…]” został oskarżony o to, że w

numerze […] tygodnika „[…]” z 30.11.1995 r. zamieścił notatkę o treści:

„Nazajutrz po ogłoszeniu wyników wyborów prezydenckich widziano posła

Ziemi […], który wraz z jednym z czołowych członków niegdyś jedynie

słusznej partii opuszczał sztab wyborczy. Poseł aż trzy razy z rozmachem padał

na ziemię, tkliwie ją całując. Zastanawiająca wylewność, aczkolwiek

uzasadniona radość z wygranej”, co miało na celu poniżenie K. M. w oczach

opinii publicznej, tj. przestępstwo z art. 178 § 2 kk. Wyrokiem z dnia

27 czerwca 1996 r., sygn. akt IV K […] Sąd Rejonowy w K. uniewinnił

oskarżonego S. C. od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 178 § 2 kk

z 1969 r. zarzucanego mu aktem oskarżenia. Od wyroku Sądu Rejonowego

apelację na niekorzyść wniósł pełnomocnik oskarżyciela prywatnego zarzucając

błąd w ustaleniach faktycznych. W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku przez uznanie oskarżonego winnym popełnienia przestępstwa z art. 178

§ 2 kk z 1969 r. i wymierzenie oskarżonemu surowej kary bądź ewentualnie

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej

instancji do ponownego rozpoznania. Wyrokiem z dnia 11 października 1996 r.,

sygn. akt IV Ka […] Sąd Wojewódzki w K. utrzymał w mocy zaskarżony

wyrok.

Od

powyższego

wyroku

Sądu

Wojewódzkiego

kasację

wniósł

pełnomocnik oskarżyciela prywatnego K. M. zarzucając błąd w ustaleniach

faktycznych, poprzez naruszenie art. 4 kpk wskutek przekroczenia granic

swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło do naruszenia art. 178 § 2 kk

w zw. z art. 4 kpk, poprzez uznanie, że zniesławienie mogło dotyczyć nie tylko

oskarżyciela prywatnego, co miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy.

W konkluzji pełnomocnik oskarżyciela prywatnego wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego i utrzymanego w nim wyroku

Sądu Rejonowego

i

przekazanie

sprawy

do

ponownego

rozpoznania

Sądowi Rejonowemu w K..

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja pełnomocnika oskarżyciela prywatnego okazała się oczywiście

bezzasadna i jako taka została oddalona, a skazany obciążony kosztami

sądowymi postępowania kasacyjnego.

Na wstępie należy zauważyć, że w treści art. 523 kpk zapisano ogólną

regułę, zgodnie z którą podstawą kasacji nie może być błąd w ustaleniach

faktycznych. Zarzut kasacyjny – mimo powołania się na art. 4 d.kpk – de facto

dotyczy błędu w ustaleniach faktycznych. Tymczasem w świetle art. 523 kpk

taki zarzut jest niedopuszczalny, albowiem podstaw kasacyjnych nie można

identyfikować z podstawami odwoławczymi z art. 438 kpk. Przewidziany w art.

438 kpk zarzut błędu w ustaleniach faktycznych dotyczy wyłącznie

postępowania apelacyjnego. Należy zauważyć, iż w apelacji podniesiono zarzut

błędu w ustaleniach faktycznych. Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu wyroku

w pełni ustosunkował się do zarzutów apelacji stwierdzając, że określenie

„poseł Ziemi […]” zawartej w notatce tygodnika „[…]” z dnia 30 listopada 1995

r. nie wskazuje jednoznacznie na oskarżyciela prywatnego jako posła Ziemi

[…], który zachował się w sposób opisany w notatce. Zdaniem Sądu

Najwyższego brak jest ustawowych przesłanek, aby uznać, że doszło

do naruszenia art. 178 § 2 d.kk, albowiem przestępstwo zniesławienia polega

na rozgłaszaniu nieprawdziwego zarzutu o postępowaniu lub właściwościach

innej osoby, grupy osób lub instytucji w celu poniżenia ich w opinii publicznej

lub narażenia na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub

rodzaju działalności. Bezspornym jest, że przestępstwo zniesławienia jest

przestępstwem formalnym, tzn., że do zrealizowania znamion przestępstwa

nie jest potrzebne osiągnięcie przez sprawcę rezultatu w postaci poniżenia osoby

pomówionej w opinii publicznej lub utraty przez nią zaufania potrzebnego dla

danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Nieważne jest czy adresaci

pomawianej wypowiedzi uznali ją za prawdziwą i czy w jakikolwiek sposób

wpłynęła ona na opinię tych osób o osobie pomawianej. Przekazywana

informacja, aby mogła być uznana za pomówienie, musi być w stanie

obiektywnie poniżyć osobę pomawianą w opinii publicznej lub narazić ją na

utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju

działalności. Innymi słowy przekazywana informacja, aby wypełniała znamiona

przestępstwa z art. 178 § 2 kk z 1969 r., musi być obiektywnie uznana za

pomówienie, a nie uznaną za taką – wyłącznie w rozumieniu osoby, której

informacja ta dotyczy. Sąd Najwyższy w przytoczonej notatce z tygodnika

„[…]”, nie znalazł obiektywnych kryteriów, które pozwalałyby uznać powołaną

notatkę za pomówienie. Przepis art. 178 § 2 kk z 1969 r. wymaga aby

pomówienie odnosiło się do postępowania lub właściwości. Postępowanie lub

właściwości pokrzywdzonego muszą być uznane i przypisane danemu

podmiotowi jako ujemne. Zachowanie osoby opisanej w notatce słowami: „...

Poseł, aż trzy razy z rozmachem padał na ziemię, tkliwie ją całując ...” nie

zawiera sformułowań, które mogłyby być uznane za ujemne.

Podkreślić przy tym należy, że zniesławieniem może być pomówienie

tylko o takie postępowanie i właściwości, które mogą poniżyć określoną

osobę w opinii publicznej lub narazić ją na utratę zaufania potrzebnego dla

danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Ekspresyjne, wylewne

okazywanie radości nawet w tak wyszukanej i niezbyt często spotykanej

formie (jak opisano w notatce),

nie może być uznane za postępowanie

poniżające w opinii publicznej lub narażające na utratę zaufania. Wręcz

przeciwnie opisane zachowanie – niezależnie od tego czy dotyczyło

oskarżyciela, czy też nie – rysuje postać posła cieszącego się z sukcesu

sympatycznie, ukazując go jako człowieka spontanicznego, nie kryjącego uczuć

i umiejącego docenić wagę sukcesu.

Zauważyć na koniec wypada, iż bezspornym jest w świetle ustalonych

poglądów judykatury i doktryny, iż osoba, której dotyczy zarzut zniesławiający

nie musi być wskazana wprost. Wystarczy, że na podstawie przekazanej

informacji może ona być łatwo zidentyfikowana. W przedmiotowej sprawie

oskarżyciel nie został wskazany wprost a możliwość identyfikacji opisanego w

notatce zachowania – jak trafnie wykazał Sąd I instancji oraz Sąd odwoławczy

– z osobą oskarżyciela była wątpliwa.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy oddalił kasację pełnomocnika

oskarżyciela prywatnego jako oczywiście bezzasadną.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 632 pkt 1 kpk.

Przewodniczący: SSN (Feliks Tarnowski)

Sędziowie: SN (Jacek Sobczak)

SO del. do SN (Marek Pietruszyński)

aw

f/es