IV KKN 545/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KKN 545/97

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 grudnia 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN

Feliks Tarnowski

Sędziowie SN:

Mieczysław Młodzik (spr.)

SSA del. do SN

Rafał Malarski

Protokolant: Jolanta Grabowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Aleksandra Herzoga

po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2001 r.

sprawy Z. C.

uniewinnionego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 266 § 1 kk z 1969 r.

z powodu kasacji, wniesionej przez Prokuratora Wojewódzkiego

od wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 1 lipca 1997 r., sygn. IV Ka […]

utrzymującego w mocy wyrok Rejonowego w K.

z dnia 25 marca 1997 r., sygn. II K […]

uchyla zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu

Rejonowego w K. i sprawę przekazuje temu ostatniemu Sądowi

do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 1 lipca 1997 r. utrzymał w mocy

wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 25 marca 1997 r., którym uniewinniono

Z. C. od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 266 § 1 kk z 1969 r. mającego

polegać na tym, że 7 października 1993 r. w K., będąc – z racji wpisania na listę

biegłych Wojewody […] z zakresu szacowania nieruchomości oraz zlecenia

otrzymanego od spółki cywilnej „W.” – osobą upoważnioną do wykonania

oszacowania nieruchomości, w sporządzonej przez siebie wycenie wartości

nieruchomości położonej w miejscowości G., gmina M., objętej księgą

wieczystą nr Kw […], poświadczył nieprawdę co do okoliczności mających

znaczenie prawne poprzez to, iż określając wartość tej nieruchomości na kwotę

23.356.000.000 starych złotych zawyżył ją o co najmniej 21.529.000.000

starych złotych w wyniku:

- nieuzasadnionego

przyjęcia

zawyżonych

cen

wskaźnikowych

dla

poszczególnych składników szacowanej nieruchomości,

- zawyżenia

rozmiarów

obiektów

budowlanych

zlokalizowanych

na

nieruchomości,

- zawyżenia rozmiarów części budowlanej wycenianej działki,

- wliczenie do ogólnej wartości ceny obiektów nieistniejących na szacowanej

nieruchomości a także

- wliczenie do ogólnej wartości ceny 3 (trzech) źródeł wody mineralnej w

rzeczywistości nieistniejących.

Od tego wyroku wniesiona została kasacja przez Prokuratora Wojewódzkiego

w K. w której – wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania – podniesiono następujące zarzuty:

„1) rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na treść

orzeczenia, a to art. 266 § 1 kk poprzez przyjęcie, iż sporządzona metodą

dochodową przez oskarżonego Z. C. wycena szacunkowa nieruchomości

należącej do osób reprezentujących spółkę cywilną „W.” nie została

wystawiona przez osobę upoważnioną w rozumieniu art. 266 § 1 kk i nie jest

dokumentem w rozumieniu art. 120 § 13 kk, albowiem miała charakter

prywatny,

podczas gdy

oskarżony Z. C. był upoważniony w rozumieniu art. 266 § 1 kk

do sporządzenia opinii dotyczących nieruchomości ze względu na fakt

posiadania uprawnień biegłego i rzeczoznawcy w zakresie szacowania

nieruchomości, zaś opinie i wyceny szacunkowe nieruchomości sporządzone

przez biegłego są niewątpliwie dokumentem w rozumieniu art. 120 § 13 kk,

wystawionym przez osobę, z której działalnością wiąże się społeczne

zaufanie, a nie są oświadczeniami złożonymi we własnym imieniu i we

własnej sprawie,

2) rażące naruszenie przepisów prawa procesowego mające wpływ na treść

orzeczenia, a to art. 3 § 1 kpk w zw. z art. 176 kpk

poprzez

zaniechanie uzyskania opinii biegłych z Politechniki […] J. K. i L. G.,

bądź innych biegłych w odniesieniu do wskazanych w wycenie Z. C.

właściwości nieruchomości, warunkujących wprost określenie ich wartości

podczas gdy

opinia wskazanych biegłych, na której sąd odwoławczy oparł ustalenia

faktyczne, odnosi się jedynie do metody szacowania nieruchomości przyjętej

przez oskarżonego w wycenie szacunkowej, pomijając w szczególności

kwestie zawartych w wycenie i objętych zarzutem aktu oskarżenia -

właściwości nieruchomości, co do których jak to wynika z opinii

uzyskanych

w

toku

postępowania

przygotowawczego,

oskarżony

poświadczył nieprawdę.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W ocenie Sądu Najwyższego zaistniały podstawy do uchylenia wyroku

Sądu Okręgowego ale także wyroku Sądu Rejonowego i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Zasadny

bowiem okazał się zarzut obrazy prawa procesowego, a to art. 3 § 1 w związku z

art. 176 kpk z 1969 r. (według obecnie obowiązującego kodeksu postępowania

karnego z 1997 r. art. 4 w zw. z art. 193).

Rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji o braku podstaw do skazania

wyprowadzone zostało z ustalenia, iż sporządzony przez oskarżonego operat

szacunkowy, będący w istocie rzeczy opinią, nie zawierał nieprawdziwych

faktów odnoszących się do charakteru opiniowanej nieruchomości oraz do

istnienia (nieistnienia) a także obmiarów jej części składowych (chodzi tu o

obiekty budowlane i źródła wody mineralnej). Ustalenie to rozstrzygało wprost

o oddalenie oskarżenia o „poświadczeniu nieprawdy” i czyniło zbędnym szersze

rozważania na temat podstaw odpowiedzialności z art. 266 § 1 kk z 1969 r.

(obecnie art. 271 § 1 kk z 1967. r.) zarówno co do „innej osoby upoważnionej

do wystawienia dokumentu”, a więc podmiotu przestępstwa jak i co do

charakteru dokumentu podlegającego ochronie z tego przepisu, a więc

przedmiotu przestępstwa. Stąd też sąd pierwszej instancji, jak to wynika z

uzasadnienia wyroku, podkreślił jedynie, że cechy operatu szacunkowego

(sporządzenie go dla użytku wewnętrznego spółki – zleceniodawcy, brak oznak

pozwalających na jego honorowanie w obrocie prawnym) nie czyniły zeń

dokumentu podlegającego ochronie z art. 266 § 1 kk. Operat ten bowiem

niczego nie stwierdzał, a jedynie szacował czyli oceniał wartość jakiej należy się

spodziewać w przyszłości przy zastosowaniu odpowiedniej metody ustalania

wartości, a więc nie mógł stanowić dowodu na istnienie prawa, stosunku

prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne. Rozważaniami tego sądu

nie został objęty jeden z podmiotów przestępstwa z art. 266 § 1 kk w postaci

„innej osoby upoważnionej do wystawiania dokumentu”, któremu wiele uwagi

natomiast poświęca skarga kasacyjna. Rozważania te mają jednakże charakter

teoretyczny, a ściślej mówiąc wtórny bo sprawą pierwotną jest prawdziwość lub

nieprawdziwość operatu szacunkowego. Już sąd pierwszej instancji, bazując na

opinii sporządzonej przez pracowników Politechniki […] dr. inż. L. G.

i dr. inż. J. K. dla potrzeb postępowania sądowego, dostrzegł różnicę między

rzeczywistym stanem charakteryzującym przedmiotową nieruchomość i jej

części składowe, a stanem przyjętym do opiniowania jednakże uznał, iż

„ewentualne uchybienia popełnione przez biegłego nie miały wpływu

na wartość szacowanej nieruchomości i nie można ich poczytać jako

poświadczenie nieprawdy”.

Zawarta w apelacji – w ramach zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych –

krytyka cyt. wyżej stanowiska wskazywała na wady cyt. wyżej opinii polegające

na zawyżeniu

rozmiarów

obiektów budowlanych zlokalizowanych na

przedmiotowej działce, zawyżeniu rozmiarów części budowlanej działki i

wliczeniu do ogólnej wartości ceny obiektów nieistniejących. Nie trzeba

dowodzić, że istotą tej krytyki było wykazanie naruszenia przez sąd pierwszej

instancji przepisów prawa dowodowego (art. 182 kpk z 1969 r.), które

doprowadziło do wydania opinii niepełnej, czyli takiej, w której do wyceny

przyjęto obiekty budowlane o zawyżonych obmiarach, bądź nieistniejące a także

nieruchomość o wadliwie określonych właściwościach.

Krytyka ta została oddalona przez sąd odwoławczy przy użyciu argumentu, że

„materiały na których oparł się oskarżony w swoim operacie był w 80-90%

wystarczające”. Stanowisko to nie zostało szerzej umotywowane mimo istnienia

takiej potrzeby.

Zawarta w kasacji krytyka takiego postąpienia przez sąd odwoławczy

postrzegana jako naruszenie art. 3 § 1, 176, 182 kpk z 1969 r., w ocenie Sądu

Najwyższego, jest zasadna. Zgodzić się bowiem należy z poglądem autora

kasacji, że omawiana opinia z uwagi na wykazane mankamenty była niepełna, a

przez to nie mogła stanowić pewnej podstawy do czynienia ustaleń w sprawie.

Opinia ta zawiera dalsze braki: w istocie rzeczy nie odpowiada na pytania, czy

oskarżony do opiniowania przyjął składniki majątkowe w zgodzie (niezgodzie)

z rzeczywistością w odniesieniu także do źródeł wody mineralnej. Jakkolwiek

omawiana pozycja majątkowa w ogólnej wycenie nieruchomości miała

znaczenie zasadnicze – stanowiła bowiem wartość ponad 8 miliardów starych

złotych, to jest 1/3 wartości całej nieruchomości – to autorzy omawianej opinii

nie zajęli stanowiska w tej kwestii z racji braku kompetencji. Tymczasem

kontrowersje co do charakterystyki (oceny) tego składnika majątkowego są

wyraźne, a nawet szokujące: według opinii dr. inż. A. G. i mgr inż. J. Ż. źródłem

wody była studnia o wydajności 190 litrów na godzinę (k. 113 i 114 tom I akt

sprawy Sądu Rejonowego), w opinii zaś oskarżonego C. przyjęto wydajność

tego źródła wody na 12.000 litrów na godzinę (k. 24 akt Sądu Rejonowego) zaś

w opinii biegłych z Politechniki […] uznano, iż są to nieprawidłowości ale bez

znaczenia dla wyceny.

Nie przeciążając szczegółami powyższego wywodu, stwierdzić należy, że

omawiania opinia bez jej uzupełnienia bądź zastąpienia jej inną opinią nie

mogła stanowić podstawy do orzekania o winie i niewinności oskarżonego. Była

ona niepełna skoro nie uwzględniała wszystkich okoliczności istotnych dla

rozstrzygnięcia sprawy.

Ten wzgląd zadecydował o potrzebie uchylenia zaskarżonego wyroku i

utrzymanego nim w mocy wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy

do ponownego rozpoznania.

Przedstawione wyżej wady omawianej opinii określają, co oczywiste, kierunek

dowodowy przyszłego postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Konieczne jest wyeliminowanie wad popełnionych przy opiniowaniu poprzez

uzyskanie opinii uzupełniającej od pracowników Politechniki […] L. G. i J. K.

bądź uzyskania nowej w przedmiocie (jak dotychczas) różnicy jaka istniała

w 1993 r. (data sporządzenia opinii) między rzeczywistym stanem ocenianej

(szacowanej) nieruchomości i jej części składowych a stanem przyjętym

w opinii do wyceny ze szczególnym uwzględnieniem źródeł wody mineralnej,

a także zastosowanych wskaźników przyjętych do wyceny. Inne fragmenty

postępowania dowodowego mogą być przeprowadzone w trybie art. 442

§ 2 kpk, oczywiście, o ile strony na to zezwolą i o ile nie zmienią się

realia procesowe sprawy. Stanowisko sądu orzekającego będzie w tej kwestii

rozstrzygające.

Sąd Najwyższy nie uznaje za konieczne odnoszenie się do problematyki

prawno-karnej

dotyczącej

warunków,

które

muszą

zaistnieć

dla

odpowiedzialności z art. 266 § 1 kk z 1969 r. (obecnie z art. 271 § 1 kk). Prawo

materialne bowiem w dotychczasowym postępowaniu nie przesądzało

rozstrzygnięcia i być może nie będzie decydowało o przyszłym rozstrzygnięciu.

Wskazać jedynie należy, iż ze wszech miar celowe będzie rozpoznanie

niniejszej sprawy ze sprawą oskarżonego inż. M. F., pozostającego także

pod zarzutami popełnienia przestępstw z art. 266 § 1 kk z 1969 r.

Sprawa tego ostatniego, wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia grudnia 2001 r.

sygn. IV KKN 563/97, została przekazana do ponownego rozpoznania

Sądowi Rejonowemu w K.. W motywach tego wyroku poruszona została

problematyka prawna odpowiedzialności karnej z art. 266 § 1 kk, która może

być odpowiednio wykorzystana także w stosunku do oskarżonego.

Przewodniczący: SSN (Feliks Tarnowski)

Sędziowie: SSN (Mieczysław Młodzik)

aw

f/ak

SSA del. do SN (Rafał Malarski)