IV KKN 462/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KKN 462/97

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 lutego 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN – Jacek Sobczak

Sędziowie:

SSN – Przemysław Kalinowski

SSN – Lidia Misiurkiewicz (spr.)

Protokolant – Jolanta Grabowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej – Krzysztofa Parchimowicza

po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2001 r.

sprawy T. S. i E. S.

skazanych z art. 265 § 1 dkk i in.

z powodu kasacji, wniesionych przez obrońcę skazanych T. S. i E. S.

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w N.

z dnia 3 kwietnia 1997 r., sygn. II Ka […]

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w N.

z dnia 29 listopada 1996 r., sygn. II K […]

1. uchyla zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w N. i utrzymany

nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego w N. – w stosunku do T. S.

i E. S. a także na podstawie art. 536 kpk w zw. z art. 435 kpk

uchyla wyrok Sądu Rejonowego w N. z dnia 29 listopada 1996 r.

sygn. II K […] – w odniesieniu do J. B. i S. S. i przekazuje sprawę

wyżej wymienionych oskarżonych do ponownego rozpoznania

Sądowi Rejonowemu w N.,

2. zarządza zwrot opłat od kasacji – T. S. i E. S..

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego w N. z dnia 29 listopada 1996 r. uznani

zostali za winnych:

1. T. S. tego, że „w okresie od maja 1994 r. do listopada 1994 r. w N.

będąc zatrudniony jako administrator cmentarza komunalnego w N. wydał

zgodę S. S. na budowę grobowca po uiszczeniu opłat, w miejsce grobu R. L.

mimo, iż od czasu jej pochowania nie upłynęło 20 lat, po czym na zlecenie

dokonał budowy tego grobowca dopuszczając się znieważenia prochów

w miejscu spoczynku zmarłej R. L., a następnie namówił E. i S. S.

do sporządzenia podrobionych dokumentów w postaci oświadczenia J. B. –

w celu stworzenia pozorów legalności swego,

działania, działając tym

na szkodę A. i J. L. i za to skazany na podstawie art. 197 § 1 dkk i art. 18

§ 1 dkk w zw. z art. 265 § 1 dkk w zw. z art. 10 § 2 kk, przy czym

na podstawie art. 265 § 1 dkk w zw. z art. 10 § 3 dkk Sąd wymierzył

oskarżonemu

miesięcy

pozbawienia

wolności

z

warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby. W oparciu o przepis art. 75

§ 1 dkk wymierzono oskarżonemu 500 złotych grzywny, a na podstawie art.

42 § 1 dkk orzeczono karę dodatkową zakazu sprawowania funkcji

administratora cmentarza na okres 2 lat;

2. E. S. tego, że w listopadzie 1994 r. w Ś. działając wspólnie i w porozumieniu

z J. B. i S. S. dokonała podrobienia dokumentów w postaci oświadczenia

J. B. i umowy kupna sprzedaży grobu R. L. przez wpisanie wcześniejszej

daty sporządzenia tych dokumentów tj. 25 maja 1994 r. w celu stworzenia

pozorów ich autentyczności i użyciu ich jako autentycznych w Urzędzie

Gminy w C. czym działała na szkodę A. i J. L. i za to na podstawie art. 265

§ 1 w zw. z art. 54 dkk skazana na karę 500 złotych grzywny.

Nadto powyższym wyrokiem uznani zostali za winnych:

3. J. B. tego, że w listopadzie 1994 r. w Ś. rejonu n. działając wspólnie

i w porozumieniu ze S. i E. S. dokonał podrobienia dokumentów w postaci

oświadczenia i umowy kupna – sprzedaży grobu ziemnego poprzez ich

antydatowanie w celu użycia ich jako autentycznych w Urzędzie Gminy

w C., a zawierając w tych dokumentach nieprawdziwe dane wprowadził

w błąd pracowników w/w Urzędu w zakresie przysługujących mu uprawnień

do grobu ziemnego R. L. i w ten sposób wyłudził poświadczenie nieprawdy

w przedmiocie scedowania praw do tego grobu na rzecz S. S. umożliwiając

jej wybudowanie w miejscu wymienionego grobu, grobowca rodzinnego

pomimo, iż od czasu pochowania wymienionej nie upłynęło 20 lat czym

działał na szkodę A. i J. L. i za to skazany na podstawie art. 265 § 1 dkk

i art. 267 dkk w zw. z art. 10 § 2 dkk i na podstawie art. 265 § 1 dkk w zw. z

art. 10 § 2 dkk przy zastosowaniu art. 73 § 1 oraz art. 74 § 1 dkk oraz art.

75 § 1 dkk Sąd wymierzył oskarżonemu karę 6 miesięcy pozbawienia

wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby

oraz 300 złotych grzywny.

4. S. S. tego, że – w miesiącu listopadzie 1994 r. w Ś. działając wspólnie

i w porozumieniu z J. B. i E. S. dokonała podrobienia dokumentów w postaci

oświadczenia J. B. i umowy kupna – sprzedaży grobu R. L. poprzez wpisanie

wcześniejszej daty sporządzenia tych dokumentów, tj. 25.05.1994r. w celu

stworzenia pozorów ich autentyczności, użycia ich jako autentycznych w

Urzędzie Gminy w C., czym działała na szkodę A. i J. L. i za to na podstawie

art. 265 § 1 w zw. z art. 54 dkk skazana na karę 300 złotych grzywny.

Opisany wyżej wyrok Sądu Rejonowego zaskarżył apelacją obrońca

oskarżonych – E. S. i T. S. zarzucając obrazę prawa materialnego i przepisów

postępowania mające wpływ na treść orzeczenia oraz błąd w ustaleniach

faktycznych i wniósł o uniewinnienie wyżej wymienionych dwojga oskarżonych

od zarzucanych im czynów (k. 228).

Sąd Wojewódzki w N., wyrokiem z dnia 3 kwietnia 1997 r. sygn.

II Ka […], utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w stosunku

do T. S. i E. S..

Ten wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył w trybie kasacji obrońca

E. S. i T. S. i zarzucając

- „rażące naruszenie prawa materialnego przez uznanie, że czyny oskarżonych

wyczerpują ustawowe znamiona przestępstw określonych w przepisach art.

265 § 1 i 197 § 1 kk, ponadto przez uznanie, że przedmiotowa umowa oraz

oświadczenie są „dokumentami” w rozumieniu art. 120 § 13 kk,

- rażące naruszenie przepisów postępowania, w szczególności przepisu art. 4 §

1 kpk, przez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów i dokonanie

oceny w sposób dowolny, przy czym uchybienia powyższe skutkowały

bezpośrednio na wynik postępowania, albowiem zaskarżonym wyrokiem

utrzymano w mocy wyrok skazujący oboje oskarżonych”, wniósł

- „o zmianę zaskarżonego wyroku przez zmianę wyroku Sądu I instancji i

uniewinnienie oskarżonych od zarzucanych im czynów”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Niezależnie od treści całej kasacji, w której jednocześnie zarzuca się

obrazę prawa materialnego i procesowego – w rzeczy samej sprowadzającej się

do zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia

przez naruszenie – zdaniem autora kasacji – art. 4 § 1 dkpk, zarzut kasacji

obrazy art. 265 § 1 dkk przez uznanie, że czyny oskarżonych wyczerpują

znamiona tego przestępstwa jest zasadny. Co prawda rażące naruszenie

ustawowych znamion przestepstwa z art. 265 § 1 dkk kasacja upatruje przede

wszystkim w uznaniu, że będąca przedmiotem zarzutu umowa i oświadczenie są

„dokumentami” w rozumieniu przepisu art. 120 § 13 dkk, co jak słusznie

wykazał Sąd odwoławczy nie jest zarzutem trafnym, to nie sposób w ogóle nie

podzielić zarzutu rażącego naruszenia prawa materialnego przez przyjęcie, że

działanie skazanych E. S. i T. S. wyczerpywało ustawowe znamiona

przestepstwa określonego w art. 265 § 1 dkk (art. 270 § 1 kk).

Podkreślić przy tym należy, że sformułowane zarzuty w tym przedmiocie

mają taką formę, że nie wychodząc poza granice kasacji należało zarzut w tym

zakresie uwzględnić (rażące naruszenie prawa materialnego przez uznanie, że

czyny oskarżonych wyczerpują ustawowe znamiona przestępstw określonych w

przepisach art. 265 § 1 ...).

Jak wynika z ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego, w pełni

akceptowanych przez Sąd odwoławczy, umowa kupna – sprzedaży grobu R. L.

i oświadczenie J. B., mające charakter dokumentów, w rzeczy samej

sporządzone zostały przez E. i S. S. w porozumieniu z J. B. przy czym zawierały

nieprawdę przez wpisanie wcześniejszej daty ich sporządzenia „w celu

stworzenia pozorów ich autentyczności i użycia ich jako autentycznych ...” (k.

224 i k. 249).

Okoliczności tej nie sposób kwestionować. Ustalenia w tym przedmiocie,

wbrew twierdzeniom autora kasacji, nie naruszają reguł postępowania, zostały

dokładnie omówione i ocenione przez orzekające w sprawie Sądy – pierwszej

i odwoławczej instancji.

Nie ulega wątpliwości, że gdyby w zakresie ustaleń faktycznych w tym

przedmiocie zostały naruszone przepisy postępowania, zarzut jednoczesnego

naruszenia prawa materialnego byłby zarzutem oczywiście bezzasadnym.

Chybiony jest również zarzut obrazy art. 197 dkk w odniesieniu do T. S..

Zarówno Sąd Rejonowy jak i Sąd odwoławczy w sposób prawidłowy (k. 222224 i k. 249v) przyjęły, że fakt postawienia grobowca na zlecenie S. S.

w oparciu o fikcyjne dane – w miejscu pochówku zmarłej R. L. stanowił

znieważenie miejsca spoczynku tej zmarłej.

Błędnie jednak – jak podniesiono na wstępie – Sądy obu instancji

przyjęły, nie dokonując w tym zakresie żadnych ustaleń, że sposób w jaki doszło

do sporządzenia umowy kupna – sprzedaży grobu R. L. i oświadczenia J. B.

realizował znamiona przestepstwa z art. 265 § 1 dkk (art. 270 § 1 kk).

Z niekwestionowanych ustaleń obu Sądów wynika, że oba wyżej

wymienione dokumenty były antydatowane, nie sporządzone w dacie na nich

uwidocznionej a dopiero po wybudowaniu grobowca w miejscu pochówku

R. L..

Art. 265 kk z 1969 r. (podobnie jak art. 270 § 1 kk) przewiduje dwie

postaci fałszowania dokumentów – podrobienie i przerobienie.

Dokument jest podrobiony wówczas, gdy nie pochodzi od tej osoby, w imieniu

której

został

sporządzony,

zaś

przerobiony

jest

wtedy,

gdy

osoba

nieupoważniona zmienia dokument autentyczny.

Przez podrobienie dokumentu należy więc rozumieć sporządzenie

dokumentu polegające na zachowaniu pozorów, że pochodzi on od innej osoby;

przerobienie dokumentu zachodzi wówczas, gdy nadano mu inną treść od

autentycznej. Stanowisko zarówno doktryny jak i orzecznictwa w tym

przedmiocie jest utrwalone i jednoznaczne.

Z treści zarzutów postawionych E. S. a także nie objętych kasacją – J. B.

i S. S. wynika, że podrobienie przez nich dokumentów w postaci oświadczenia

J. B. i umowy kupna – sprzedaży grobu R. L., do czego E. i S. S. namówił T. S.,

polegało na wpisaniu wcześniejszej daty sporządzenia tych dokumentów

(25 maja 1994 r.).

Oczywiście błędny jest pogląd, że dla bytu przestępstwa z art. 265 § 1 dkk

nie musi zaistnieć fakt fizycznego dokonania niezgodnych z prawdą poprawek

oraz, że fałszowanie dokumentu mające znaczenie prawne może polegać także

na

zawarciu

w

owym

dokumencie

danych,

czy

okoliczności

nie

odzwierciedlających rzeczywistego stanu rzeczy.

Dla realizacji znamion podrobienia (czy przerobienia) dokumentu nie ma

znaczenia czy jego treść odpowiada stwierdzanemu w nim stanowi

faktycznemu. Okoliczność ta ma znaczenie tylko w wypadku tzw. fałszu

intelektualnego, który przewiduje art. 266 § 1 dkk (art. 271 § 1 kk) a nie art. 265

kk z 1969 r.

Podniesiona kwestia nie była w ogóle przedmiotem jakichkolwiek ustaleń

i ocen zarówno Sądu Rejonowego jak i Sądu odwoławczego i dlatego

zachodziła potrzeba uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego w N.

jak i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w N. w stosunku do

T. S. i E. S. i jednocześnie potrzeba uchylenia wyroku Sądu Rejonowego (nie

zaskarżonego apelacją) – w oparciu o przepis art. 536 kpk w zw. z art. 435 kpk –

wobec J. B. i S. S. z powodu tych samych względów, które przemawiały za

uchyleniem wyroków w odniesieniu do T. S. i E. S. i przekazania sprawy wyżej

wymienionych oskarżonych do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w

N..

Należało bowiem wykazać w oparciu o jakie przesłanki orzekające w

sprawie Sądy uznały, że wyżej wymienieni oskarżeni realizowali ustawowe

znamiona przestępstwa z art. 265 § 1 dkk.

W związku z treścią wyroku opłata od kasacji wniesiona przez E. S.

i T. S. podlega zwrotowi (art. 527 § 4 kpk).

Przewodniczący: SSN (Jacek Sobczak)

Sędziowie: SN (Przemysław Kalinowski)

SN (Lidia Misiurkiewicz)

aw

f/es