IV KKN 427/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KKN 427/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 maja 2002 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Szewczyk (przewodniczący)

SSN Józef Musioł

SA del. do SN Jacek Kubiak (spr.)

Protokolant: Wanda Ciszewska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Krzysztofa Parchimowicza

w sprawie J. G.

oskarżonego z art. 98 § 1 u.k.s. w związku z art. 58 dkk i art. 25 § 1 pkt 3 u.k.s.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 16 maja 2002 r.

kasacji, wniesionej przez prokuratora

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K.

z dnia 27 lutego 1998 r., sygn. akt VII Ka […]

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w G.

z dnia 4 grudnia 1997 r., sygn. akt III K […]

uchyla zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu

Rejonowego w G. i sprawę przekazuje temu Sądowi Rejonowemu

do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

J. G. został oskarżony o to, że jako płatnik zobowiązany do naliczania,

pobierania i przekazywania na rachunek urzędu skarbowego zaliczek na podatek

dochodowy, w okresie od marca do grudnia 1994 r., działając czynem ciągłym

nie wpłacał na konto organu podatkowego naliczonych i pobranych zaliczek

na poczet podatku od wynagrodzeń pracowników i zleceniobiorców firmy

„D.” […] sp. z o.o. w G. w łącznej kwocie 11. 118, 38 zł, tj. o przestępstwo

z art. 98§1 u.k.s. w związku z art. 58 k.k. i art. 25§1 pkt 3 u.k.s.

Sąd Rejonowy w G. wyrokiem z dnia 4 grudnia 1997 r. uniewinnił J. G.

od dokonania zarzucanego mu czynu.

Wyrok ten zaskarżył prokurator podnosząc zarzut błędu w ustaleniach

faktycznych przyjętych za podstawę wyroku a polegający na wyrażeniu

błędnego poglądu, że nawet ustalenie, że płatnik naliczył i pobrał zaliczki

na poczet podatku dochodowego i nie odprowadził ich do Urzędu Skarbowego

nie może jeszcze przesądzać o odpowiedzialności karnej tegoż płatnika

z art. 98§1 u.k.s. bowiem ustawa karna skarbowa wymaga, aby płatnik takiego

podatku pobrane zaliczki przywłaszczył sobie zamiast wpłacić je na konto

Urzędu Skarbowego, który to błąd skutkował uniewinnieniem oskarżonego

podczas, gdy właściwa wykładnia przepisu art. 98 §1 u.k.s. i materiał

dowodowy zebrany w sprawie prowadzą do wniosku przeciwnego. W konkluzji

prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 27 lutego 1998 r. utrzymał

w mocy zaskarżony wyrok.

Rozstrzygnięcie to zaskarżył skargą kasacyjną Prokurator Wojewódzki

w K. zarzucając rażące naruszenie prawa materialnego, a to art. 98§ u.k.s.

poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż realizacja znamienia

cytowanego przepisu „pobranie kwoty od podatnika z tytułu zobowiązania

podatkowego” wymaga, aby płatnik środki stanowiące zaliczki na poczet

podatku dochodowego faktycznie, tj. „fizycznie” pobrał, a następnie

przywłaszczył z pokrzywdzeniem fiskusa, podczas gdy prawidłowa wykładnia

tego przepisu prowadzi do wniosku, iż „pobranie” kwoty należnej na poczet

podatku

dochodowego

wynagrodzenia

za

następuje

pracę

w

chwili

pomniejszonego

wypłacenia

o

pracownikowi

podatek

dochodowy

(tzw. wynagrodzenie netto). Podnosząc ten zarzut skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w G.

do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Kasacja zasługuje na uwzględnienie.

Przepis art. 98 §1 u.k.s. (którego zmodyfikowanym odpowiednikiem

w kodeksie

karnym skarbowym

jest

przepis

art.

77§1

)

penalizuje

m.in. zachowanie płatnika polegające na niewpłaceniu na rachunek organu

podatkowego kwoty pobranej od podatnika z tytułu zobowiązania podatkowego.

Penalizacja ta jest następstwem wprowadzonego przez przepisy art. 31 i 38

ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

(Dz. U. Nr 80, poz. 350 z późn. zm.) obowiązku obliczania przez płatników

i pobierania w ciągu roku zaliczki na podatek dochodowy od osób, które

uzyskują

od

zakładów

pracy

m.in.

przychody

ze

stosunku

pracy

oraz przekazywania kwoty pobranych zaliczek w terminie do dnia 20 miesiąca

następującego po miesiącu, w którym pobrano zaliczki, na rachunek urzędu

skarbowego wraz z deklaracją zawierającą łączną sumę wypłat dokonanych

w danym miesiącu, kwotę potrąconego podatku dochodowego oraz kwotę

podatku wpłaconego na rachunek urzędu skarbowego.

Sądy obu instancji uznały,

iż przestępstwo z art. 98 u.k.s. zachodzi

dopiero wtedy, gdy płatnik nie wpłaci kwoty fizycznie (a nie hipotetycznie)

pobranej od podatnika z tytułu zobowiązania podatkowego oraz, gdy kwotę tę

przywłaszczy sobie. W konkluzji Sąd Wojewódzki podzielił ocenę Sądu I

instancji, iż w czynie oskarżonego brak jest znamion przestępstwa.

Taka interpretacja jest błędna i rażąco narusza prawo materialne.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ( zob. uzasadnienie postanowienia

z 25 października 1995 r., I KZP 30/95, OSP nr 4 z 1996 poz. 68; wyrok SN

z 4 lutego 1997 r., III KKN 204/96, niepubl.; wyrok z 19 sierpnia 1999 r.,

III KKN 434/97, niepubl.) i w literaturze prawa karnego skarbowego

( zob. M. Michna: Odpowiedzialność karna skarbowa płatnika i inkasenta,

Monitor Podatkowy 1996 nr 9 s. 265) utrwalony jest pogląd, że przewidziane

w art. 98 u.k.s. „pobranie” przez płatnika od podatnika kwot zobowiązania

podatkowego nie musi polegać na fizycznym przejęciu od podatnika określonej

kwoty stanowiącej część tzw. wynagrodzenia brutto podatnika, gdyż

pracodawca (jako płatnik zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych)

nie dokonuje wypłaty pracownikowi (płatnikowi) kwoty wynagrodzenia brutto,

i nie odbiera mu następnie kwoty stanowiącej zaliczkę na podatek dochodowy

od osób fizycznych. Przez „pobranie kwot zobowiązania podatkowego”

w rozumieniu art. 98 u.k.s. należy więc rozumieć czynność techniczną

polegającą na potrąceniu, czyli wypłaceniu pracownikowi wynagrodzenia

po odliczeniu uprzednio obliczonej zaliczki (tzw. wynagrodzenie netto).

Bez znaczenia dla odpowiedzialności karnej płatnika jest natomiast, czy posiada

on środki finansowe na odprowadzenie pobranego podatku dochodowego,

na bieżącą produkcję, wypłatę wynagrodzenia dla pracowników, czy też spłatę

zobowiązań wobec kontrahentów.

W świetle takiej wykładni przepisów trafny jest więc zawarty w kasacji

zarzut. Skoro naruszenie prawa przez Sąd odwoławczy miało istotny wpływ

na treść wyroku, gdyż doprowadziło do uniewinnienia oskarżonego, należało

uchylić zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego

w G. i sprawę przekazać temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej

wyroku.

Przewodniczący: SSN (Józef Szewczyk)

Sędziowie: SSN (Józef Musioł)

SSA del. do SN (Jacek Kubiak)

aw

f/ak