IV KKN 427/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KKN 427/97

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 maja 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN

- Andrzej Deptuła

Sędziowie: SN

- Tomasz Grzegorczyk (spr.)

SN

- Wiesław Kozieleiwcz

Protokolant: Jolanta Grabowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Józefa Gemry

po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2001 r.

sprawy A. Ś.

skazanego z art. 87 § 1 i 121 § 2 k.w.

z powodu kasacji, wniesionej przez Prokuratora Wojewódzkiego w K.

na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K.

z dnia 2 lipca 1997 r., sygn. IX Ka […]

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w K.

z dnia 14 stycznia 1997 r., sygn. II Kws […]

uchyla zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego i na podstawie art. 17

§ 1 pkt 7 w zw. z art. 537 § 2 kpk umarza postępowanie odwoławcze

wszczęte w wyniku apelacji Prokuratora Rejonowego od wyroku

Sądu Rejonowego w K. z dnia 14 stycznia 1997 r.

UZASADNIENIE

A. Ś. został, orzeczeniem Kolegium d/s Wykroczeń przy Sądzie

Rejonowym w K. z dnia 29 listopada 1996r., ukarany grzywną w wysokości

80 złotych za przypisane mu wykroczenie z art.121 § 2 k.w., popełnione w dniu

4 października 1996r. i uniewiniony od zarzutu popełnienia w tej samej dacie

wykroczenia z art. 87 § 1 k.w. W wyniku złożenia przez Policję, jako

oskarżyciela pulicznego, żądania skierowania sprawy do sądu, Sąd Rejonowy

w K. po rozpoznaniu tej sprawy z udziałem prokuratora, wyrokiem z dnia

14 stycznia 1997r. (II Kws […]), uznał oskarżonego winnym obu zarzucanych

mu czynów i orzekł wobec niego, w oparciu o art. 9 § 2 k.w., karę grzywny

w wysokości 250 złotych i zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych

na okres roku. Od orzeczenia tego wystąpił jeszcze z apelacją na niekorzyść

oskarżonego Prokurator Rejonowy, a Sąd Wojewódzki w K., po jej rozpoznaniu,

wyrokiem z dnia 2 lipca 1997r. (IX Ka […]), zaostrzył oskarżonemu kary,

orzekając karę grzywny w wysokości 500 złotych i zakaz prowadzenia

pojazdów mechanicznych na okres 2 lat.

Od tego ostatniego orzeczenia wywiódł kasację na korzyść skazanego

Prokurator Wojewódzki w K. podnosząc zarzut obrazy prawa procesowego,

a to art.461 oraz art. 6 i 379 k.p.k. z 1969r. przez wadliwą interpretację tego

pierwszego przepisu i przyjęcie oraz rozpoznanie apelacji prokuratora

na niekorzyść oskarżonego, podczas gdy była ona niedopuszczalna; sąd zatem

orzekał mimo braku skargi uprawnionego oskarżyciela. W kasacji wskazano, że

art.461 d.k.p.k. zakładał, iż wyrok sądu wydany po rozpoznaniu tzw. żądania

skierowania sprawy do sądu jest prawomocny, a z faktu wyjątkowej możliwości

zaskarżenia go, gdy „sąd orzekł na niekorzyść obwinionego” wynikało, że

zaskarżenie takie było dopuszczalne tylko na korzyść ukaranego, a nie na jego

niekorzyść, jak w niniejszej sprawie. W związku z powyższym skarżący wnosił

o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego i pozostawienie apelacji prokuratora

bez rozpoznania. Kasację tę poparł na rozprawie przed Sądem Najwyższym

prokurator Prokuratury Krajowej.

Rozpoznając tę skargę Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna. W stanie prawnym obowiązującym w czasie

orzekania przez Sąd Rejonowy w K. i Sąd Wojewódzki w K. (1997r.)

funkcjonowała instytucja tzw. żądania skierowania sprawy

na drogę

postępowania

kolegiów

sądowego,

jako

środka

zaskarżenia

orzeczeń

ds. wykroczeń (art.86 k.p.w. w brzmieniu ustalonym przez ustawę nowelizującą

z dnia 8 czerwca 1990r. - Dz.U. Nr 43, poz.251). Rozpatrując ten środek sąd

rejonowy rozpoznawał sprawę od początku, rolę aktu oskarżenia pełnił wniosek

o ukaranie złożony ongiś w kolegium, sąd nie był związany orzeczeniem

kolegium i mógł odczytywać akta sprawy mu przekazanej (art.457-460 k.p.k.

z 1969r. w brzmieniu ustalonym przez wskazaną wyżej nowelę z 1990r.).

Stosownie zaś do art.461 k.p.k. z 1969r. wyrok wydany po rozpoznaniu żądania

nie podlegał już zaskarżeniu, z tym że nie dotyczyło to wypadku, „gdy sąd

orzekł na niekorzyść obwinionego”.

W doktrynie wypowiedziano wprawdzie wówczas pogląd, iż przepis ten

nie ogranicza stron co do kierunku w zaskarżaniu takiego wyroku (M.Bojarski,

W. Radecki. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia z komentarzem,

Warszawa 1992, s. 159), przeważało jednak słusznie odmienne stanowisko, że

zaskarżenie na niekorzyść nie jest już możliwe i apelacja służy jedynie

podmiotom

mogącym

ją

złożyć

na

korzyść

obwinionego

(tak

np.

T.Grzegorczyk, A. Gubiński. Prawo wykroczeń, Warszawa 1995, s.356,

Warszawa 1996, s.398; T. Grzegorczyk. Sądowa kontrola nad orzecznictwem

w sprawach o wykroczenia, Państwo i Prawo 1993, nr 4, s. 27, tenże Komentarz

do kodeksów normujących rozstrzyganie w sprawach o wykroczenia,

Poznań 1994, s.355-356). Sąd Najwyższy w uchwale z 22 czerwca 1992r.

(I KZP 8/93, OSNKW 1993, nr 7-8, poz.40) wyraźnie stwierdził, iż nie jest

możliwe wystąpienie z apelacją przez Policję jako oskarżyciela publicznego,

zaś w uchwale z 22 czerwca 1995r. (I KZP 19/95, OSNKW 1995, nr 9-10,

poz. 61) wskazał, że zaskarżenie jest dopuszczalne jedynie, gdy wyrok sądu

wydany po rozpoznaniu żądania jest dla obwinionego bardziej niekorzystny

niż orzeczenie kolegium, podkreślając w jej uzasadnieniu, że przepisu art.461

„nie wolno interpretować w izolacji i oderwaniu od innych przepisów”.

Zauważyć w związku z tym trzeba, że konstrukcja żądania skierowania sprawy

do sądu znana też była w u.k.s. z 1971r., gdzie przysługiwało ono od orzeczeń

organów finansowych w sprawach o przestępstwa (a z czasem i o wykroczenia)

skarbowe (art.208 § 2 u.k.s.) i przyjmowano tam, że od orzeczenia sądu

„przysługują stronom środki odwoławcze na zasadach ogólnych” (art. 269 u.k.s.

sprzed nowelizacji z dnia 3 lipca 1998r. - Dz.U. Nr 108, poz. 682).

Sformułowania tego nie użyto w art.461 d.k.p.k. Ustawodawca chciał tu bowiem

ograniczyć

możliwości

zaskarżania

wyroków

sądowych

w

sprawach

o wykroczenia pospolite. Skoro przy tym sygnalizował od razu, że zaskarżeniu

może podlegać tylko wyrok sądu niekorzystny dla obwinionego - surowszy

dla niego w porównaniu z orzeczeniem kolegium - to wskazywał tym samym,

na możliwość zaskarżenia go jedynie dla zbadania poprawności owej surowości,

a więc tylko na korzyść obwinionego (oskarżonego).

W niniejszej sprawie wyrok Sądu Rejonowego był bez wątpienia

surowszy dla obwinionego niż orzeczenie kolegium, zatem nie mógł on być

skarżony raz jeszcze na jego niekorzyść. Uprawomocnił on się w istocie w

momencie upływu terminu do zaskarżenia go na korzyść oskarżonego, zatem w

dacie składania apelacji prokuratora na jego niekorzyść wyrok był już

prawomocny dla strony, która chciała wystąpić z tak ukierunkowanym środkiem

odwoławczym. Apelacja taka była więc niedopuszczalna, i jako skarga

instancyjna pochodziła od osoby nieuprawnionej, a jej przyjęcie i rozpoznanie

naruszało przesłankę rzeczy osądzonej, o jakiej mowa była w art.11 pkt 7 k.p.k.

z 1969r. Bezsprzecznie zatem doszło w sprawie niniejszej do rażącej obrazy

prawa procesowego mogącej mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Na

gruncie k.p.k. z 1969r. można byłoby potraktować to wręcz jako obrazę z

art.388 pkt 4 w zw. z art.11 pkt 7 d.k.p.k.. Obecnie jednak naruszenie przesłanki

rei iudicatae nie jest tzw. bezwzględną przyczyną odwoławczą (zob. art. 439 § 1

pkt 5 w zw. z art.17 § 1 k.p.k.) i stanowi podstawę nieważności orzeczenia

(art.101 § 1 pkt 3 k.p.k.), ale po pierwsze nie dotyczy to orzeczeń wydanych pod

rządem k.p.k. z 1969r. (a do takiego właśnie wyroku odnosi się niniejsza

kasacja), który nie znał instytucji nieważności, po wtóre powód nieważności

dotyczy tylko do prowadzenia „innego” postępowania w sprawie o ten sam czyn

tej samej osoby, co do którego już prawomocnie zakończono postępowanie

karne, w tym zaś wypadku mamy do czynienia z kontynuacją tego samego

postępowania, mimo że je prawomocnie już zakończono. Bez wątpienia przy

tym owa przeszkoda procesowa w skutkach swych idzie dalej niż brak skargi

(instancyjnej) uprawnionego podmiotu. W konsekwencji w ocenie Sądu

Najwyższego zachodzi tu inna obraza prawa w rozumieniu obecnego art. 523 §

1 k.p.k., polegająca na naruszeniu przesłanki rzeczy osądzonej w rozumieniu

art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. (art.11 pkt 7 d.k.p.k.), ale nie w ujęciu art.101 § 1 pkt 3

k.p.k. Zatem z pewnością zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego ostać się nie

może.

Nie można jednak podzielić wniosku skarżącego, iżby Sąd Najwyższy w

trybie kasacji, jako stosujący odpowiednio przepisy o postępowaniu

odwoławczym (art. 519 k.p.k., art.462 d.k.p.k.), mógł - uchylając zaskarżony

wyrok sądu odwoławczego - jednocześnie pozostawić apelację, która

doprowadziła do niedopuszczalnego ponownego (drugiego) postępowania

odwoławczego na niekorzyść oskarżonego, bez rozpoznania (art. 430 k.p.k.,

art.379 d.k.p.k.). Te uprawnienia miał i ma bowiem - stosownie do powołanych

wyżej przepisów - jedynie sąd odwoławczy, a zgodnie z art. 519 k.p.k. przepisy

o

postępowaniu

odwoławczym

Sąd

Najwyższy

rzeczywiście

stosuje

odpowiednio ale tylko „do postępowania w trybie kasacji”, a więc do

procedowania w przedmiocie kasacji. Sugerowałoby to przekazanie sprawy, po

uchyleniu zaskarżonego wyroku, sądowi odwoławczemu do rozstrzygnięcia w

przedmiocie dopuszczalności wniesionej ongiś apelacji prokuratora na

niekorzyść oskarżonego, z możliwością zaskarżenia owej decyzji przez strony

(art.537 w zw. z art.430 k.p.k.). Skoro jednak, stosownie do art.537 § 2 k.p.k.,

po rozpoznaniu kasacji Sąd Najwyższy uchylając zaskarżony wyrok może

umorzyć postępowanie - jak należy rozumieć karne - to a maiori ad minus może

też umorzyć to postępowanie jedynie w tym jego stadium, które było już

niedopuszczalne. Jak bowiem wskazuje się zarówno w orzecznictwie SN, jak i

w doktrynie, przepis art.537 k.p.k., regulując kwestię rodzaju rozstrzygnięć sądu

kasacyjnego, nie zawiera zamkniętego ich katalogu (zob. wyrok SN z 10

kwietnia 1999r., III KKN 323/97, OSNKW 1999, nr 9-10, poz. 61 oraz np.

P.Hofmański, E.Sadzik, K.Zgryzek. Kodeks postępowania karnego. Komentarz,

Warszawa 1999, t. II, s.836; S.Zabłocki - w - J.Bratoszewsk i inni. Kodeks

postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 1998, t.II, s.714-715). Stąd też

dopuszcza się m.in. przekazanie sprawy, po uchyleniu wyroku, prokuratorowi

do uzupełnienia postępowania przygotowawczego, jak i umorzenie jedynie

postępowania kasacyjnego w razie ujawnieniu się w jego toku przeszkód

prawnych z art.17 § 1 k.p.k., np. w razie śmierci oskarżonego w postępowaniu

kasacyjnym prowadzonym w wyniku kasacji na jego niekorzyść czy

przedawnienia karalności (zob. jak wyżej oraz np. Z.Gostyński. Postępowanie

sądowe w sprawach o wykroczenia, Kraków 2000, s.112; T. Grzegorczyk.

Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Kraków 2001,s.1223-1224). W

świetle powyższego możliwe jest zatem po uchyleniu zaskarżonego kasacją

wyroku sądu odwoławczego, umorzenie jedynie postępowania odwoławczego,

gdy to ono i tylko ono było niedopuszczalne. W ten sposób doprowadza się

szybko do tego, że funkcjonuje w świetle prawa jako prawomocny jedynie

poprzedni, niezaskarżony apelacją, wyrok sądu.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, uznając kasację za

zasadną, uchylił zaskarżony nią wyrok Sądu Wojewódzkiego w K. i umorzył

postępowanie odwoławcze wywołane niedopuszczalną apelacją prokuratora

od wyroku Sądu Rejonowego w K..

Przewodniczący SSN: (Andrzej Deptuła)

Sędziowie SN: (Tomasz Grzegorczyk)

aw

f/jw

(Wiesław Kozielewicz)