IV KKN 359/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KKN 359/97

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 listopada 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN – Feliks Tarnowski

Sędziowie:

SN – Dorota Rysińska

SA del. do SN – Rafał Malarski (spr.)

Protokolant – Kamila Różańska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej – Aleksandra Herzoga

po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2001 r.

sprawy J. P. N.

oskarżonej z art. 178 § 2 kk z 1969 r.

z powodu kasacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonej

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w T.

z dnia 17 marca 1997 r., sygn. II Ka […]

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w T.

z dnia 30 września 1996 r., sygn. II K […]

I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w T. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym;

II. zarządza zwrot uiszczonej opłaty od kasacji w wysokości 300 zł

na rzecz oskarżonej.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w T. wyrokiem z dnia 30 września 1996 r. uznał J. P. N.

za winną tego, że: „w liście otwartym opublikowanym w dzienniku „[…]”

nr […] ([…]) z 9 maja 1996 r. ukazującym się na terenie kilku województw,

w tym także na terenie województwa […], rozgłosiła nieprawdziwe zarzuty

w ten sposób, że publicznie pomówiła oskarżyciela prywatnego Z. N. jako

pierwszego trenera autonomicznej sekcji tenisa stołowego klubu sportowego

„C.” T. o właściwości w

postaci powszechnie znanych skłonności

nie związanych ze sportem, a rzutujących na ocenę moralną i autorytet

człowieka oraz postępowanie w postaci stawiania jej jako zawodniczce

tenisa stołowego wymienionej sekcji, wymagań i warunków nie związanych

ze sportem, które to właściwości i postępowanie w kontekście wymienionych

w liście otwartym innych okoliczności, dotyczących w szczególności:

rażąco krytycznej oceny metod i wyników pracy trenerskiej oskarżyciela

prywatnego oraz poniżania przez niego godności osobistej i umyślnego

komplikowania kariery sportowej innych osób – poniżyły Z. N. w opinii

publicznej i naraziły go na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania

zawodu i pełnienia funkcji trenera tenisa stołowego”, to jest przestępstwa

określonego w art. 178 § 2 kk z 1969 r., i za to na podstawie tego przepisu

oraz art. 54 kk z 1969 r. skazał ją na karę 2000 zł grzywny, a na zasadzie

art. 49 kk z 1969 r. zarządził podanie wyroku do publicznej wiadomości.

Po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonej w dniu 17 marca 1997 r. Sąd

Wojewódzki w T. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.

Od tego wyroku wywiedziona została kasacja obrońcy oskarżonej, który

podniósł zarzuty rażącego naruszenia prawa procesowego: 1) art. 152 kpk w zw.

z art. 313 kpk z 1969 r. poprzez nie odniesienie się przez sąd odwoławczy do

zgłoszonego

w

apelacji

zarzutu

bezpodstawnego

oddalenia

w

toku

pierwszoinstancyjnego postępowania wniosku dowodowego; 2) art. 382 kpk z

1969 r. poprzez przekroczenie granic środka odwoławczego i uznanie za

oszczercze tych fragmentów wystąpienia oskarżonej, które nie zostały przez sąd

rejonowy zakwalifikowane jako takowe. W konsekwencji obrońca wniósł o

uchylenie wyroków sądów obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi

Rejonowemu w T. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się zasadne.

Lektura uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji nie pozostawia cienia

wątpliwości, że sąd ten jaskrawo obraził przepis art. 382 (ob. 433 § 1) kpk z

1969 r. Obrońca wyraźnie określił w złożonej apelacji, że zaskarża wyrok sądu a

quo na korzyść oskarżonej (nie mógł zresztą inaczej – art. 77 § 1 dkpk) i w

całości. Jasno też sformułował zarzuty odwoławcze, a więc stwierdzenia co do

uchybień, którymi – według jego przekonania – obarczony był wyrok Sądu

Rejonowego w T.. Autor skargi apelacyjnej wyraził, między innymi, pogląd, że

ani jeden fragment listu otwartego opublikowanego w „[…]” nr […] z 9 maja

1996 r. nie miał charakteru przestępnego. Atakując tylko ustalenia, że cechy

oszczerstwa nosiły wypowiedzi oskarżonej przytoczone w opisie przypisanego

jej przez sąd rejonowy czynu, obrońca, zgodnie z regułą dyspozycyjności

będącą poniekąd odbiciem zasady skargowości na etapie postępowania

odwoławczego, określił sferę, która winna podlegać kontroli instancyjnej.

Tymczasem Sąd Wojewódzki w T., łamiąc kierunek zaskarżenia, wykroczył

poza zarzuty apelacyjne, stwierdzając jednoznacznie w motywacyjnej części

wydanego wyroku, że charakter oszczerczy miały wszystkie twierdzenia

oskarżonej zamieszczone we wspomnianym wyżej numerze dziennika „[…]”,

a więc również i te, które sąd pierwszej instancji uznał za obojętne z punktu

widzenia prawa karnego.

Przekraczając tak wyraźnie granice środka odwoławczego, sąd ad quem

naruszył zdefiniowany w art. 383 § 1 z 1969 r. zakaz reformationis in peius, a

więc zakaz orzekania przez drugą instancję na niekorzyść oskarżonego, gdy nie

wniesiono tak ukierunkowanego środka odwoławczego. Jeszcze pod rządami

dawnej ustawy karnoprocesowej nie było wątpliwości, że wspomniany zakaz

obejmował nie tylko karę, ale również ustalenia faktyczne. Wychodząc z

założenia, że każdy wyrok, a więc i wyrok sądu odwoławczego, oraz jego

uzasadnienie, o ile jest sporządzane, stanowią w jakimś sensie nierozerwalną

całość, nie sposób aprobować taką oto sytuację – pozostając jednocześnie w

zgodzie z omawianą regułą procesową – aby bez środka odwoławczego na

niekorzyść oskarżonego można było dokonywać w motywach orzeczenia zmian,

które wpływałyby na bardziej ujemną ocenę czynu. W świetle uzasadnienia

wyroku Sądu Wojewódzkiego w T. zakres winy oskarżonej J. N. jest

zdecydowanie szerszy od tego, który ustalony został przez sąd pierwszej

instancji.

Rację należało przyznać także autorowi kasacji, iż sąd odwoławczy

uchybił obowiązkowi ustosunkowania się do zarzutu obrazy art. 155 dkpk, który

podniesiony został w apelacji i któremu autor tego środka odwoławczego

przydał zgoła pierwszorzędną rangę. Obrońca oskarżonej przywiązywał do tego

zarzutu tak dużą wagę, iż na rozprawie apelacyjnej przedłożył oświadczenia

dwóch osób, których przesłuchania w charakterze świadków domagał się

jeszcze w fazie postępowania pierwszoinstancyjnego. Trzeba podkreślić, że sąd

odwoławczy poprzez całkowite przemilczenie w uzasadnieniu swego wyroku

tak istotnego zarzutu apelacyjnego uchybił przepisowi art. 406 § 2 (ob. 457 § 2)

dkpk, który obligował go do podania, dlaczego ów zarzut uznał za niezasadny.

Zdaniem Sądu Najwyższego, naruszenie przez sąd drugiej instancji wyżej

wymienionych przepisów miało charakter rażący w rozumieniu art. 523 § 1 kpk

i mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Nie ulega wszak

wątpliwości, że stwierdzone uchybienia z jednej strony godziły w reguły o

doniosłym

znaczeniu

gwarancyjnym

(chodzi

o

przekroczenie

granic

rozpoznania i zakazu reformationis in peius), a z drugiej były wyrazem mało

dociekliwego podejścia do konkretnej sprawy, a nawet w jakiejś mierze braku

zainteresowania dla wyjaśnienia dość ważnych kwestii (chodzi o nie odniesienie

się w ogóle do podniesionego w apelacji zarzutu obrazy art. 155 dkpk).

W tym stanie rzeczy zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w T.

należało uchylić i przy braku potrzeby ponawiania postępowania przed sądem

pierwszej instancji – czego zupełnie nietrafnie domagał się w petitum kasacji

skarżący – przekazać sprawę Sądowi Okręgowemu w T. do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym (art. 537 § 2 kpk).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd odwoławczy będzie miał na

uwadze zamieszczone wyżej zapatrywania prawne i wskazówki, wykazujące

konieczność respektowania na tym etapie procesu ważnych reguł postępowania

– chodzi w szczególności w obecnym stanie prawnym o art. 433 § 1, 434 § 1 i

457 § 2 kpk.

O zwrocie oskarżonej opłaty od wniesionej kasacji orzeczono w myśl art.

527 § 4 kpk.

Przewodniczący: SSN (Feliks Tarnowski)

Sędziowie: SN (Dorota Rysińska)

SA del. do SN (Rafał Malarski)

aw

f/es