IV KKN 324/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KKN 324/97

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 października 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN

- Wiesław Kozielewicz (spr.)

Sędziowie: SN

- Halina Gordon – Krakowska

SO del. do SN

- Marek Pietruszyński

Protokolant: Kamila Różańska

po rozpoznaniu w dniu 17 października 2001 r.

sprawy B. B.

oskarżonego z art. 178 § 1 kk z 1969 r.

z powodu kasacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonego

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w C.

z dnia 28 października 1996 r., sygn. II Ka […]

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w O.

z dnia 29 lipca 1996 r., sygn. II K […]

I. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego B. B.

przekazuje

Sądowi

Okręgowemu

w

C. rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;

do

ponownego

II. zasądza zwrot na rzecz oskarżonego B. B. kwoty 300 (trzysta)

złotych wniesionej przez niego opłaty od kasacji.

UZASADNIENIE

Oskarżyciel prywatny J. C. w akcie oskarżenia z dnia 23 grudnia 1995 r.

oskarżył B. B. o to że, w grudniu 1995 r. w Ż., woj. […], zniesławił go,

twierdząc na piśmie, że wykorzystywał on i wyłudzał bezlitośnie swoich

teściów, że jest człowiekiem zagrażającym swoim teściom i społeczeństwu,

że żyje z ludzkiej krzywdy, tj. o występek z art. 178 § 1 kk z 1969 r.

Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z dnia 29 lipca 1996 r., sygn. akt II K […]

warunkowo umorzył postępowanie karne wobec B. B. określając okres próby

na rok oraz zobowiązał go do uiszczenia na rzecz Państwowego Domu

Dziecka w S. świadczenia w kwocie 300 złotych w terminie jednego miesiąca

od uprawomocnienia się orzeczenia, a także zasądził od niego opłatę sądową i

obciążył go kosztami postępowania oraz zasądził na rzecz oskarżyciela

prywatnego zwrot kosztów zastępstwa procesowego w sprawie (k. 108 –

108v).

Powyższe orzeczenie zaskarżył oskarżony. B. B. zarzucił naruszenie

przepisów prawa materialnego, gdyż bezzasadnie umorzono postępowanie

karne nie biorąc pod uwagę faktu, że oskarżyciel J. C. popełnił przestępstwo z

art. 172 § 1 kk z 1969 r. i wniósł o zmianę wyroku, uchylenie zobowiązania

do uiszczenia na rzecz Państwowego Domu Dziecka w S. świadczenia

w kwocie 300 złotych, obciążenie oskarżyciela prywatnego kosztami

postępowania i zasądzenie od oskarżyciela prywatnego kwoty 600 złotych

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w sprawie.

Sąd Wojewódzki w C. wyrokiem z dnia 28 października 1996 r. ,

sygn. akt II Ka […] utrzymał w mocy zaskarżony wyrok (k. 133).

Od powyższego wyroku kasację złożył obrońca oskarżonego. Skarżący

zarzucił rażące naruszenie przepisów art. 3 kpk z 1969 r. w zw. z art. 9 kpk z

1969 r. i art. 10 § 2 kpk z 1969 r. przez naruszenie prawa oskarżonego do

obrony, na skutek rozpoznania apelacji pod nieobecność oskarżonego,

pomimo, że przed terminem rozprawy apelacyjnej powiadomił on pisemnie

Sąd Wojewódzki w C. o swojej chorobie i niemożności stawiennictwa.

W oparciu o tak sformułowany zarzut Autor kasacji wniósł o uchylenie

obydwu wyroków i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w O.

do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Kasacja, o ile wnosi o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego w C.,

zasługuje na uwzględnienie.

Wśród norm prawa karnego procesowego znajdują się takie, które mają

naczelne, podstawowe znaczenie dla całego systemu postępowania karnego i

tym samym spełniają nadrzędną rolę w stosunku do pozostałych norm.

Niewątpliwie normą taką jest zasada prawa oskarżonego do obrony. W

doktrynie podnosi się, że zasada ta winna być rozpatrywana w dwóch

aspektach: obrony formalnej – jako działalność obrońcy oskarżonego w

procesie, i obrony materialnej – jako działalność obrończą samego

oskarżonego, który może realizować swoje prawa w toku całego procesu, we

wszystkich jego fazach, a zatem również przed sądem odwoławczym.

Zgodnie z treścią art. 403 § 2 kpk z 1969 r. (analogicznie art. 453 § 2 kpk

z 1997 r.) w rozprawie odwoławczej mają prawo wziąć udział strony i

realizować swoje uprawnienia poprzez składanie wyjaśnień, oświadczeń i

wniosków zarówno ustnie, jak i na piśmie. Korzystanie z tych uprawnień

przez oskarżonego jest właśnie jednym z przejawów omawianej zasady prawa

oskarżonego

do

obrony.

Ustawodawca

dla

zapewnienia

warunków

rzeczywistego wykorzystania tego prawa wprowadził odpowiednią regulację

w kpk (por. art. 102 § 2 kpk z 1969 r.). Z brzmienia powołanego przepisu

wynika, iż czynności procesowej nie przeprowadza się, jeżeli osoba

uprawniona do wzięcia w niej udziału nie stawiła się, a zachodzi uzasadnione

przypuszczenie,

że

niestawiennictwo

wynikło

z

powodu

przeszkód

żywiołowych lub innych wyjątkowych przyczyn. Rozumując a minori ad

maius należy przyjąć, że odstąpienie od przeprowadzenia czynności

procesowej staje się tym bardziej konieczne, jeżeli osoba uprawniona

usprawiedliwiła swoją nieobecność obiektywną niemożnością stawiennictwa

w czasie i miejscu wyznaczonym przez organ procesowy ( por. wyrok SN z

dnia 12 stycznia 2000r, V KKN 373/98, zam. Prok. i Pr. 2001, z. 5, poz. 9).

W niniejszej sprawie oskarżony B. B. działał w procesie bez obrońcy.

Przed terminem rozprawy apelacyjnej pismem z dnia 25 października 1996 r.

poinformował Sąd, że nie będzie mógł uczestniczyć w rozprawie w dniu

28 października 1996 r., gdyż jest na zwolnieniu lekarskim, i dołączył

stosowne zaświadczenie z poradni (k. 129). Rozprawa przed Sądem

Wojewódzkim w C. odbyła się mimo to zgodnie z wcześniejszym

zarządzeniem tj. 28 października 1996 r., czyli pod nieobecność oskarżonego.

Zdaniem Sądu Najwyższego przeprowadzenie rozprawy w zaistniałej

sytuacji stanowi rażące naruszenie prawa do obrony, a mianowicie art. 9 kpk

z 1969 r., skutkowało bowiem ograniczeniem prawa oskarżonego do obrony

co mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku (por. wyrok SN z dnia

10 czerwca 1998 r., II KKN 38/97, zam. Prok. i Pr. 1998, z.11-12, poz.13;

wyrok SN z dnia 1 grudnia 1997r., III KKN 168/97, zam. Prok. i Pr. 1998,

z.4, poz.7).

W ocenie Sądu Najwyższego skierowane do Sądu Wojewódzkiego w C.

pismo oskarżonego należało potraktować jako wniosek o odroczenie

rozprawy. Oskarżony w pisemnym oświadczeniu nie sygnalizował bowiem

wyłącznie swojej nieobecności, ale tłumaczył jej powody dołączając –

co najważniejsze – odpowiednie zaświadczenie. Zatem z całokształtu

okoliczności, w tym też biorąc pod uwagę, że B. B. działał bez udziału

obrońcy, trzeba było z tego faktu wyciągnąć wniosek, iż oskarżony chce być

obecny na rozprawie odwoławczej i w związku z tym celem umożliwienia mu

obecności odroczyć termin rozprawy odwoławczej.

Opisane uchybienie Sądu Wojewódzkiego w C. musiało skutkować

uchyleniem wydanego orzeczenia i przekazaniem temuż Sądowi sprawy

do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W niniejszej

sprawie, jak trafnie w kasacji podnosi obrońca oskarżonego, doszło bowiem

do naruszenia podstawowej zasady procesu karnego – prawa do obrony,

zasady zagwarantowanej zarówno w ustawie kodeks postępowania karnego

jak i w Konstytucji RP.

Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.

Przewodniczący SSN: (Wiesław Kozielewicz)

Sędziowie SN: (Halina Gordon - Krakowska)

aw

f/jw

(Marek Pietruszyński)