IV KKN 309/00 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KKN 309/2000

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lipca 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN

- Marek Sokołowski (spr.)

Sędziowie: SN

- Przemysław Kalinowski

- Dorota Rysińska

Protokolant: Wanda Ciszewska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Franciszka Pasturczaka

po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2001 r.

sprawy wniosku J. Ł.

w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia

z powodu kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich

od postanowienia Sądu Apelacyjnego w R.

z dnia 26 lutego 1998 r., sygn. II AKz …/98

zmieniającego postanowienie Sądu Wojewódzkiego w P.

z dnia 27 stycznia 1998 r., sygn. II Ko …/97

uchyla zaskarżone postanowienie oraz zmienione nim postanowienie

Sądu Wojewódzkiego i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w K.

do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

J. Ł. złożyła w dniu 4 grudnia 1997 r. wniosek o zasądzenie na jej rzecz

odszkodowania i zadośćuczynienia za represjonowanie jej zmarłego męża Ja. Ł.

przez władze b. ZSRR w okresie od lutego 1945 r. z powodu jego działalności

w szeregach AK na terenie Wileńszczyzny. Sąd Wojewódzki w P.

postanowieniem z dnia 27 stycznia 1998 r. sygn. akt II Ko …/97 umorzył

postępowanie w tej sprawie albowiem uwzględnił podniesiony przez

prokuratora zarzut przedawnienia.

Sad Apelacyjny w R. – po rozpoznaniu zażalenia wnioskodawczyni –

postanowieniem z dnia 26 lutego 1998 r. sygn. akt II AKz …/98 zmienił

zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że oddalił wniosek o odszkodowanie i

zadośćuczynienie przyjmując, iż roszczenie uległo przedawnieniu, zarzut

przedawnienia został skutecznie podniesiony przez prokuratora, a w takim

stanie wniosek należało oddalić.

Kasacja pełnomocnika wnioskodawczyni zarzucająca, że zastosowanie

przedawnienia w tej sprawie było sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego, została oddalona wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 7 maja

1999 r.

Rzecznik Praw Obywatelskich zaskarżył kasacją powyższe postanowienie

Sądu Apelacyjnego w R. zarzucając rażącą obrazę art. 386 § 1 kpk z 1969 r.,

która wyraziła się jedynie w formalnej zmianie postanowienia Sądu

Wojewódzkiego w P. z dnia 27 stycznia 1998 r., chociaż zachodziła

uzasadniona podstawa do przyjęcia, że zostało ono wydane z rażącą obrazą art.

8 ust. 2a ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń

wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego

bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34 poz. 149 ze zm.) oraz art. 117 § 2 i art. 5

kc, polegającą na umorzeniu postępowania z wniosku J. Ł. z powodu

przedawnienia roszczenia w warunkach gdy zgłoszenie tego roszczenia w

terminie do 20 maja 1994 r. było – z mocy ustawy – niedopuszczalne, a

zgłoszenie w dniu 4 grudnia 1997 r. było przedwczesne. W konkluzji Rzecznik

Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i

zmienionego nim postanowienia Sądu Wojewódzkiego w P. i przekazanie

sprawy Sądowi I-szej Instancji do ponownego rozpoznania.

Rozstrzygając sprawę Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest zasadna. Jest rzeczą oczywistą, że roszczenie majątkowe nie

może ulec przedawnieniu przed jego wymagalnością. Obowiązujący w chwili

orzekania w tej sprawie przepis art. 8 ust. 2a ustawy o uznaniu za nieważne ...

(wprowadzony w art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 1993 r. Dz. U. Nr 36 poz.

159)

nie

dawał

podstawy do

dochodzenia

przez

wnioskodawczynię

odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu represjonowania jej męża. Zgodnie

z wykładnią przyjętą w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 21 czerwca 1995 r. (sygn. akt I KZP 5/95 OSNKW 1995 z. 9-10 poz. 53),

którą Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni

podziela, przepis ten dawał podstawę do dochodzenia roszczeń z tytułu

represjonowania przez władze b. ZSRR osób prowadzących działalność na

rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego na ziemiach położonych po

zachodniej granicy tzw. linii Curzona. Mąż wnioskodawczyni J. Ł. prowadził

działalność w szeregach Armii Krajowej na terenie Wileńszczyzny, a zatem po

wschodniej granicy linii Curzona.

Tak więc omawiany przepis art. 8 ust. 2a nie dawał podstawy do

dochodzenia roszczeń przez wnioskodawczynię i tym samym roszczeń tych nie

dotyczył przewidziany w art. 2 ustawy z dnia 20 lutego 1993 r. roczny termin

przedawnienia. Oddalenie zatem roszczeń wnioskodawczyni na tej podstawie,

że uległy przedawnieniu nastąpiło z obrazą omawianych przepisów (taką

wykładnię przyjął także Sąd Najwyższy w niepublikowanym postanowieniu z

dnia 11 października 2000 r. sygn. akt IV KKN 279/00).

Uzasadnia to uchylenie wydanych w tej sprawie orzeczeń i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I-szej instancji, którym aktualnie

jest Sąd Okręgowy w K. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy

uwzględnić zmianę stanu prawnego w tym zakresie wynikającą z nowelizacji

omawianego art. 8 ust. 2a przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. o

zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób

represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa

Polskiego (Dz. U. Nr 97 poz. 604).

Oddalenie przez Sąd Najwyższy kasacji wniesionej przez pełnomocnika

wnioskodawczyni nie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu kasacji wniesionej

przez Rzecznika Praw Obywatelskich (art. 522 kpk).

Zauważyć nadto należy, że prawomocne umorzenie postępowania w

sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w P. (sygn. akt II Ko …/99) z

wniosku J. Ł. dochodzącej tych samych roszczeń, których dochodzi ona w

niniejszej sprawie, nie tworzy powagi rzeczy osądzonej. Umorzenie

postępowania nastąpiło w tej sprawie nie z powodu merytorycznej

bezzasadności żądań wnioskodawczyni (bo wówczas należało by wniosek

oddalić) lecz z powodu negatywnej przesłanki procesowej. Przeszkodę do

rozpoznania tej drugiej sprawy stanowiło prawomocne orzeczenie, które

obecnie w następstwie kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich zostało

uchylone. Skoro przeszkoda ta nie istnieje, to nie ma podstaw do odmowy

merytorycznego

rozpoznania

żądań

J. Ł.

stosownie

do

aktualnie

obowiązujących przepisów.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

Przewodniczący SSN: (Marek Sokołowski)

Sędziowie SN: (Przemysław Kalinowski)

f/jw

(Dorota Rysińska)