IV KKN 303/96 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KKN 303/96

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 kwietnia 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: Sędzia SN – Przemysław Kalinowski

Sędziowie:

SN – Ewa Gaberle

SN – Tomasz Grzegorczyk (spr.)

Protokolant – Ewa Sokołowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej – Waldemara Smardzewskiego

po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2001 r.

sprawy K. S.

skazanego z art. 1 § 3 i 4 ustawy z 1994 r. o ochronie obrotu gospodarczego

(Dz. U. Nr 126, poz. 615) oraz z art. 77 ust. 2 ustawy o rachunkowości z 1994 r.

(Dz. U. Nr 121, poz. 591) a także z art. 265 § 2 kk i art. 246 kk z 1969 r.

z powodu kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P.

z dnia 21 maja 1996 r., sygn. II Kr […]

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w P.

z dnia 15 lutego 1996 r., sygn. II K […]

- uchyla zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego i zmieniony nim

wyrok Sądu Rejonowego w P. wobec K. S. i przekazuje sprawę

w tym

zakresie

temu

ostatniemu

sądowi

do

ponownego

rozpoznania,

- nakazuje zwrócić K. S. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem

uiszczonej opłaty od kasacji.

UZASADNIENIE

K. S. został, wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 15 lutego 1996 r.,

uznany winnym czterech przestępstw, a to z art.1 § 3 i 4 ustawy z 1994 r.

o ochronie obrotu gospodarczego, z art. 77 ust.2 ustawy z 1994 r.

o rachunkowości oraz z art. 246 § 1 i art. 265 § 2 k.k. z 1969 r. i skazany:

za czyn pierwszy na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres próby 3 lat, a za pozostałe czyny

na karę grzywny, którą jako łączną wymierzono w wysokości 1000 złotych,

nadto zaś orzeczono wobec niego łączny zakaz zajmowania stanowisk

w bankowości i spółkach prawa handlowego na okres 2 lat. W wyniku apelacji

obrońcy oskarżonego, Sąd Wojewódzki w P. wyrokiem z dnia 21 maja 1996 r.

zmienił zaskarżone orzeczenie w ten tylko sposób, że ustalił, iż kara dodatkowa

zakazu

zajmowania

kierowniczych

i

stanowisk

oznacza

zakaz

związanych

z

materialną

piastowania

stanowisk

odpowiedzialnością.

Od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kasację wywiódł obrońca

skazanego podnosząc zarzut rażącej obrazy prawa procesowego, a to art. 406 § 2

d.k.p.k. przez nieustosunkowanie się sądu do wszystkich zarzutów apelacji, art.

386 § 2 d.k.p.k. przez niezwrócenie sprawy do uzupełnienia postępowania

przygotowawczego, mimo iż - wedle obrony - oskarżonemu wadliwie

przedstawiono zarzuty, a także przez naruszenie prawa do obrony w wyniku

niepowiadomienia o terminie rozprawy odwoławczej drugiego obrońcy

oskarżonego i pominięcia faktu, że sąd I instancji nie wypowiedział się odnośnie

wniosku dowodowego oskarżonego, złożonego tam między terminami

poszczególnych rozpraw. W odpowiedzi na tę kasację Prokurator Wojewódzki

w P. wniósł o jej oddalenie, natomiast na rozprawie kasacyjnej przedstawiciel

Prokuratury Krajowej wystąpił o uchylenie wyroków sądu II i I instancji

z uwagi na tzw. bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia z art. 388

pkt 2 d.k.p.k.

Rozpatrując powyższą skargę kasacyjną Sąd Najwyższy zważył, co

następuje.

Zarzuty zawarte w tej skardze są częściowo zasadne, zwłaszcza gdy chodzi o

nieustosunkowanie się sądu odwoławczego do wszystkich zarzutów apelacji,

gdyż sąd ten skupił się w istocie na aspekcie materialnoprawnym i niektórych

aspektach faktycznych, pomijając podnoszone w apelacji np. kwestie obrazy

przepisów postępowania (por. k. 480-482 i k. 495-495v), a także odnośnie

niedostrzeżenia w postępowaniu odwoławczym braku decyzji sądu I instancji w

przedmiocie wniosku dowodowego oskarżonego, zawartego na k. 410 (por. k.

412 i 417v). Rozważanie tych zarzutów, ich rangi oraz możliwości wpływu na

treść orzeczenia jest jednak bezprzedmiotowe, jako że w postępowaniu

dopuszczono się uchybienia, o którym mowa w art. 388 pkt 2 in fine d.k.p.k.

(art. 439 § 1 pkt 2 in fine k.p.k.).

Rzecz bowiem w tym, że sąd I instancji na rozprawie w dniach 6.XI,

29.XI, 18.XII i 21.XII 1995 r. orzekał w składzie B. H.-K., J. J. i M. W.,

po czym 11.I.1996 r. w miejsce ławnika M. W. wszedł do składu sądu ławnik

R. D., i wówczas to sąd za zgodą stron postanowił w oparciu o art.350

§ 2 d.k.p.k. prowadzić rozprawę w dalszym ciągu (k. 443), przeprowadzając

na tej rozprawie dowód z zeznań 3 świadków (k. 444-448v), przerywając ją

następnie do 29.I.1996 r. W tym ostatnim terminie skład uległ kolejnej

modyfikacji, gdyż powrócił do niego ławnik M. W. (k. 449). Przesłuchano

wówczas jednego świadka i dodatkowo oskarżonego oraz odroczono proces

dla głosów stron (k. 450-452), które nastąpiły przed tym składem 12 lutego 1996

r., a wyrok wydano w tymże składzie w dniu 15 lutego t.r. Na rozprawie w dniu

29 stycznia 1996 r. nie wydano w trybie art. 348 § 2 d. k.p.k. decyzji

o kontynuacji - za zgodą stron - rozprawy, mimo że skład sądu uległ tu zmianie

(vide k. 449). Fakt, iż do składu sądu powrócił ławnik ongiś w nim

uczestniczący

nie

oznaczał

by

zbędne

było

podejmowanie

decyzji

w przedmiocie kontynuacji rozprawy, modyfikacja taka pozostawała bowiem

także zmianą składu sądu. Zmianą składu sądu była i jest bowiem każda zmiana

osób wchodzących do tego składu, w tym także powrót doń osoby, która

uprzednio uczestniczyła w tym składzie, ale przez pewien czas nie brała w nim

udziału i nie była przez to obecna przy określonych czynnościach dowodowych

rozprawy. Nie dokonując w dniu 29 stycznia 1996 r., kiedy to do składu

powrócił ławnik M. W., czynności, o jakich mowa była w art. 348 § 2 d.k.p.k.

sąd doprowadził zatem do sytuacji, że jeden z członków składu sądzącego (tenże

M. W.) nie był obecny na całej rozprawie w rozumieniu art. 388 pkt 2 in fine

k.p.k. (art. 439 § 1 pkt 2 in fine k.p.k. ). Tylko bowiem wówczas, gdy przy

zmianie składu sądu w trakcie przerwy lub odroczenia rozprawy doszło

do wydania decyzji o jej kontynuacji, z uwzględnieniem wymagań art. 348 § 2

lub 350 § 2 d.k.p.k., przyjmowano zasadnie, iż nie ma zastosowania art. 388

pkt 2 in fine k.p.k. (zob. uchw. SN z 10 marca 1971 r., VI KZP 91/70,

OSNKW 6/1971, poz. 86; zob. też M. Cieślak, Z. Doda. Kierunki orzecznictwa

SN, Palestra 10/1984, s. 109). Uchybienia powyższego nie dostrzegł sąd

odwoławczy - a tym samym przeniknęło ono też do tego postępowania ani (nota bene) strony, ale w postępowaniu kasacyjnym uwzględnia się go także

poza granicami zaskarżenia i podniesionych zarzutów (art. 473a d.k.p.k.

po nowelizacji z 1995 r. i art. 536 k.p.k.). Uchybienie powyższe działa przy tym

bez względu na jego wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. W konsekwencji

niezbędne stało uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego,

jak i wyroku sądu I instancji w sprawie K. S., i przekazanie jej temu ostatniemu

sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy w związku z powyższym rozważał też kwestię uchylenia

prawomocnego wyroku sądu I instancji wobec dwu innych współoskarżonych,

które odpowiadały wraz ze skarżącym, a które to nie skarżyły w ogóle wyroku

sądu I instancji. Stosownie bowiem do art. 536 k.p.k. w postępowaniu

kasacyjnym ma zastosowanie także art. 435 k.p.k., zezwalający na uchylenie

orzeczenia na korzyść oskarżonych, którzy nie skarżyli wyroku, jeżeli te same

względy, które powodują uchylenie na rzecz skarżącego przemawiają za

uchyleniem na korzyść pozostałych. Gdy chodzi o te współoskarżone, to wobec

jednej z nich (X. S.) umorzono postępowanie o czyn z art. 265 § 2 d.k.k.

w oparciu o art. 26 d.k.k., wobec drugiej zaś (H. A.) warunkowo je umorzono

o czyn z ustawy z 1994 r,. o ochronie obrotu gospodarczego (k. 458), przy czym

okres próby i możliwość podjęcia postępowania minęły w 1998 r. (art. 29

§ 3 d.k.k.). In concreto zatem uchylenie wyroku byłoby dla obu tych osób wręcz

niekorzystne. Odżywała by bowiem kwestia ich odpowiedzialności, za czyny

pozostające i dziś przestępstwami, a fakt, że z uwagi na kierunek uchylenia

nie można byłoby orzekać surowiej niż uprzednio (art. 443 w zw. z art.

518 k.p.k.), nie ma większego znaczenia, jeżeli uwzględni się, że obecnie

orzeczenie ich dotyczące nie figuruje w ogóle w Krajowym rejestrze karnym,

a mogłoby doń na pewien okres trafić (zob. np. art.1 ust.1 pkt 2 ustawy z 2000 r.

o Krajowym Rejestrze Karnym, Dz. U. Nr 50, poz. 580). Nie ma więc, zdaniem

Sądu Najwyższego, powodów, które nakazywałyby zastosować do tych osób art.

435 k.p.k.

Mając to wszystko na względzie orzeczono jak w wyroku. Rozpoznając

ponownie, przekazaną do postępowania w pierwszej instancji, sprawę K. S., Sąd

Rejonowy powinien nie tylko procedować zgodnie z obowiązującymi

przepisami obecnego k.p.k. z 1997 r., ale winien też uwzględnić zmiany stanu

prawnego w sferze materialno-prawnej - w tym nowy Kodeks karny z 1997 r. –

i ich relacje z uwagi na treść art. 4 § 1 k.k. i art. 15 przepisów wprowadzających

k.k. z 1997 r., jak również orzecznictwo Sądu Najwyższego w tej materii,

zwłaszcza

odnośnie

mocy

obowiązującej

przepisów

karnych

ustawy

o rachunkowości z 1994r. (zob. w. SN z 25 marca 1995 r., V KKN 136/97,

OSN wyd. Prok. i Prawo 1999, nr 1, poz.11).

Przewodniczący: SSN (Przemysław Kalinowski)

Sędziowie: SN (Ewa Gaberle)

SN (Tomasz Grzegorczyk)

aw

f/es