IV KKN 283/96 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KKN 283/96

POSTANOWIENIE

Dnia 23 listopada 2000 r.

Sąd Najwyższy - Izba Karna w Warszawie

na posiedzeniu w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia SN – Jerzy Bratoszewski (spraw.)

Sędziowie:

SN – Dorota Rysińska

SN – Józef Skwierawski

w sprawie K. C.

o wznowienie postępowania

po rozpoznaniu kasacji obrońcy skazanego

od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 16 listopada 1995 r., sygn. akt II AKo […]

utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Wojewódzkiego w C.

z dnia 9 maja 1995 r. o odmowie wznowienia postępowania sygn. II Ko […]

p o s t a n o w i ł:

I. uchylić zaskarżone postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 16 listopada 1995 r. i utrzymane nim w mocy

postanowienie Sądu Wojewódzkiego w C. z dnia 9 maja 1995 r.

o odmowie wznowienia postępowania,

II. wznowić postępowanie zakończone prawomocnym wyrokiem

Sądu Rejonowego w C. z dnia 10 marca 1994 r. w sprawie

III K […] i przekazać ją temuż Sądowi do ponownego

rozpoznania,

III. obciążyć kosztami postępowania kasacyjnego Skarb Państwa,

zarządzając zwrot opłaty kasacyjnej skazanemu.

UZASADNIENIE

Kasacja jest oczywiście zasadna. Wniosek o wznowienie postępowania

oraz rozstrzygnięcia obu sądów w przedmiocie tego wniosku zapadły pod

rządem poprzednio obowiązującego kodeksu postępowania karnego. Ten zaś

kodeks przewidywał w art. 474 § 2 kpk obligatoryjność wznowienia

postępowania w razie „ujawnienia się” jednego z uchybień wymienionych w art.

388 kpk. W rozpatrywanym obecnie na skutek złożenia kasacji stanie sprawy

sytuacja taka właśnie zachodziła. Oskarżony nie miał bowiem obrońcy w

postępowaniu głównym przez Sądem Rejonowym w C., mimo że zachodziła

uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności. Przez zaistnienie takich

wątpliwości rozumieć należy nie tylko taką sytuację gdy sąd (organ procesowy)

sam ją poweźmie na podstawie zachowania się oskarżonego, odpowiednich

dokumentów, czy wreszcie opinii biegłych psychiatrów, ale gdy istnieją one

obiektywnie, niezależnie od świadomości organu procesowego o ich istnieniu.

Przepis art. 70 § 1 pkt 2 dkpk nie uzależniał bowiem obowiązku posiadania

przez oskarżonego obrońcy od tego, czy organ procesowy powziął wątpliwość

co do poczytalności oskarżonego, lecz od tego czy one obiektywnie zachodzą.

Również z treści art. 474 § 2 dkpk, na który jako podstawę wznowienia

postępowania powoływał się obrońca skazanego, uzasadnia pogląd, że może

chodzi o okoliczności, stanowiące uchybienia wymienione w art. 388 dkpk,

które dopiero później „ujawnią się”, a więc mogły być uprzednio nieznane

sądowi.

Skoro w niniejszej sprawie bezsporne jest – co wynika także ze

stanowiska prokuratora zajętego zarówno w toku postępowania o wznowienie

jak i w odpowiedzi na kasację – że co do oskarżonego wątpliwości co do

poczytalności obiektywnie istniały (nauka w szkole specjalnej, zwolnienie ze

służby wojskowej z powodu defektów psychicznych, leczenie się od dzieciństwa

u psychiatry), to choć nie były znane sądowi w chwili orzekania o jego

odpowiedzialności karnej, nie mogą pozostać bez wpływu na ocenę, czy

zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania na podstawie art. 474 § 2 kpk

z tego powodu, że oskarżony nie miał w postępowaniu karnym obrońcy. W

ówczesnym stanie prawnym stanowiło to bowiem jedną z bezwzględnych

przyczyn odwoławczych przewidzianych w art. 388 dkpk, której nawet

późniejsze ujawnienie musiało spowodować wznowienie postępowania.

Zważywszy, że Sąd Apelacyjny utrzymując w mocy postanowienie Sądu

Wojewódzkiego o odmowie wznowienia postępowania wyszedł z założenia, iż

skoro wątpliwości co do poczytalności oskarżonego nie były znane sądowi

orzekającemu, to nie istniał obowiązek posiadania przezeń obrońcy, a tym

samym że brak było podstaw do wznowienia postępowania, taki zaś pogląd jest

błędny, Sąd Najwyższy uznał kasację obrońcy skazanego, kwestionującą ten

pogląd, za oczywiście zasadną. Konsekwencją tego było nie tylko uchylenie

zaskarżonego postanowienia Sądu Apelacyjnego i utrzymanego nim w mocy

postanowienia Sądu Wojewódzkiego, ale i wydanie orzeczenia następczego w

postaci wznowienia postępowania. Rozstrzygając w powyższy sposób Sąd

Najwyższy kierował się treścią art. 537 § 2 kpk, stosując ten przepis w drodze

analogii, gdyż nie miałoby sensu poprzestanie li tylko na uchyleniu

zaskarżonego orzeczenia i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania,

skoro przyczyny tego uchylenia sięgają dalej, uzasadniając wznowienie

postępowania już w orzeczeniu kasacyjnym Sądu Najwyższego.

Podkreślić przy tym należy, że wobec zmiany stanu prawnego, jaka

nastąpiła z dniem 1 września 1998 r., Sąd Najwyższy stosował już nowe

przepisy, a mianowicie art. 537 § 2 i 535 § 2 kpk (w brzmieniu noweli do kpk z

dnia 20 lipca 2000 r., Dz. U. Nr 62, poz. 717), aczkolwiek dla oceny zasadności

kasacji musiał uwzględnić stan prawny, jaki obowiązywał w czasie wydania

zaskarżonego kasacją orzeczenia.

Z uwagi na uwzględnienie kasacji należało kosztami sądowymi

postępowania kasacyjnego obciążyć Skarb Państwa (art. 632 § 2 kpk per

analogiam) z równoczesnym zarządzeniem zwrotu opłaty kasacyjnej skazanemu

(art. 527 § 4 kpk).

aw

f/es