IV KKN 211/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KKN 211/97

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 października 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN Feliks Tarnowski

Sędzia:

SN

SSO del. do SN

Jacek Sobczak

Marek Pietruszyński (spr.)

Protokolant: Jolanta Grabowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Stefana Szustakiewicza

po rozpoznaniu w dniu 9 października 2001 r.

sprawy A. K.

oskarżonej z art. 25 f ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności

gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324 ze zm.) w zw. z art. 58 d.kk

z powodu kasacji, wniesionej przez obrońców oskarżonej

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K.

z dnia 23 grudnia 1996 r., sygn. IV Ka […]

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w K.

z dnia 16 września 1996 r., sygn. II K […]

1) uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok

Sądu Rejonowego w K. z dnia 16 września 1996 r. i oskarżoną

A. K. uniewinnia od popełnienia zarzucanego jej czynu,

2) koszty

procesu

w

sprawie

przejmuje

na

rachunek

Skarbu Państwa,

3) zarządza zwrot na rzecz A. K. uiszczonej opłaty kasacyjnej

w kwocie 300 zł.

UZASADNIENIE

A. K. została oskarżona o to, ze w okresie od dnia 28 lutego 1994 r.

do 30 czerwca 1994 r. w K., działając w warunkach przestępstwa ciągłego,

jako Prezes Zarządu Spółki z o.o. H. […] przeprowadzając transakcje

gotówkowe na łączną kwotę 71.360 zł przekroczyła wbrew przepisom ustawy

kwotę 3.000 ECU w obrocie handlowym z […] „K.” Spółka Cywilna,

a w szczególności:

- realizując fakturę VAT Nr […] z dnia 28 lutego 1994 r. opiewającą na kwotę

10.980 zł poprzez zapłatę gotówką w dwóch ratach, a to dnia 18 marca

1994 r. kwoty 5.000 zł i w dniu 29 kwietnia 1994 r. kwoty 5.980 zł

spowodowała przekroczenie kwoty 7.140 zł, będącej równowartością

3.000 ECU,

- realizując fakturę VAT Nr […] z dnia 24 kwietnia 1994 r. opiewającą

na kwotę 12.200 zł poprzez zapłacenie gotówką w dwóch ratach, a to w dniu

25 kwietnia 1994r. kwoty 6.200 zł i w dniu 13 maja 1994 r. kwoty 6.000 zł

spowodowała przekroczenie kwoty 7.464 zł, 30 gr będącej równowartością

3.000 ECU,

- realizując fakturę VAT Nr […] z dnia 30 kwietnia 1994 r. opiewającą

na kwotę 15.860 zł poprzez zapłatę gotówką w trzech ratach, a to, w dniu

23 maja 1994r. kwoty 6.000 zł, w dniu 30 maja 1994 r. kwoty 5.500 zł,

i w dniu 16 czerwca 1994 r. kwoty 4.360 zł, przekroczyła w obrocie

gotówkowym kwotę 7.464 zł, 30 gr będącą równowartością 3.000 ECU,

- realizując fakturę VAT Nr […] z dnia 5 maja 1994 r. opiewającą na kwotę

9.140 zł poprzez zapłatę w dwóch ratach, a to w dniu 16 czerwca 1994 r.

kwoty 4.640 zł i w dniu 29 czerwca 1994 r. kwoty 4.500 zł przekroczyła

w obrocie gotówkowym 7.598 zł, 40 gr będącą równowartością 3.000 ECU

- realizując fakturę VAT Nr […] z dnia 30 czerwca 1994 r. opiewająca

na kwotę 23.180 zł poprzez zapłatę gotówką w czterech ratach, a to w dniu

2 lipca 1994 r. kwoty 2.300 zł, w dniu 11 lipca 1994 r. kwoty 6.600 zł,

w dniu 18 lipca 1994 r. kwoty 8.600 zł, oraz w dniu 23 lipca 1994 r.

kwoty 5.680 zł przekroczyła w obrocie gotówkowym kwotę 7.758 zł, 30 gr

będącą równowartością 3.000 ECU- to jest o czyn z ar. 25 f ustawy z dnia

23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41 poz. 324

ze zm.).

Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 16 września 1996 r. (sygn. akt

II K […]) oskarżona została uznana za winną popełnienia czynu opisanego

w akcie oskarżenia tj. występku z art. 25 f ustawy o działalności gospodarczej

i wymierzono jej 15.000 zł grzywny.

Od tego wyroku apelację wniósł obrońca oskarżonej zarzucając wyrokowi

obrazę prawa materialnego w szczególności niewłaściwą interpretację przepisu

art. 25 f ustawy o działalności gospodarczej poprzez nie wskazanie różnicy

między zobowiązaniami wynikającymi z umowy o dzieło, a rachunkami

(fakturami) za te umowy i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez

uniewinnienie oskarżonej od popełnienia zarzucanego jej aktem oskarżenia

czynu.

Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 23 grudnia 1996 r. (sygn. akt

IV Ka […]) utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Od tego wyroku sądu odwoławczego kasację wnieśli obrońcy oskarżonej. W

kasacji zarzucono po pierwsze naruszenie konstytucyjnej zasady równości

wobec prawa poprzez uregulowanie w ustawie odmiennych sankcji za ten sam

czyn dla osób prawnych i podmiotów gospodarczych osobowości takiej nie

posiadających. W konkluzji tego zarzutu wnieśli o przyjęcie, że oskarżona nie

popełniła czynu zabronionego skoro popełnienie takiego samego czynu przez

inny podmiot nie stanowi przestępstwa. Po drugie zarzucono w kasacji rażące

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 25 f ustawy o

działalności gospodarczej oraz błędną wykładnię pojęć „rachunek” oraz

„zobowiązanie” w rozumieniu kodeksu cywilnego. Nadto, po trzecie zarzucono

rażące naruszenie prawa polegające na skazaniu oskarżonej za czyn nie objęty

aktem oskarżenia oraz rażące naruszenie przepisu art. 406 § 2 k.p.k. przez nie

rozważenie wszystkich zarzutów apelacji. W konkluzji tych kolejnych zarzutów

kasacji obrońcy oskarżonej wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest zasadna tylko w zakresie kwestionującym odpowiedzialność

karną oskarżonej za czyn określony w art. 25 f ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r.

o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324 z późn. zm.). Co prawda

autorzy kasacji w kontekście tego zarzutu odwołali się do naruszenia

postanowienia Konstytucji RP dotyczącego zasady równości wobec prawa,

która nie znajduje zastosowania w tej sprawie, to jednak istota przytoczonego na

wstępie zarzutu, nawiązywała wprost do zasad odpowiedzialności karnej

określonych w art. 1 k.k. z 1969 r. Wobec tego należało stwierdzić, że

rozważenie tego zagadnienia na gruncie przepisu prawa karnego, pomimo nie

wskazania tego przepisu w kasacji nie stanowiło

przekroczenia jej

przedmiotowych granic. Uwzględnienie wskazanego wyżej zarzutu eliminowało

potrzebę rozważenia pozostałych zarzutów kasacji. Wracając do zasadniczego

zarzutu kasacji wskazać należało, że w okresie objętym aktem oskarżenia

obowiązek

dokonywania

rozliczeń

w

drodze

bankowego

obrotu

bezgotówkowego nałożony został na podmioty gospodarcze, które nie zostały

określone w ustawie, a w przepisach pozaustawowych. Ustawa o działalności

gospodarczej, znowelizowana została ustawą z dnia 16 grudnia 1993 r. (Dz. U.

Nr 134, poz. 646), która rozszerzyła obowiązki podmiotów obrotu

gospodarczego do posiadania rachunku bankowego i dokonywania transakcji

określonych w art. 3 ust. 3 pkt 1, za pośrednictwem tego rachunku. Ustawa ta

wprowadziła również sankcje karne dla osób naruszających powyżej wskazane

obowiązki nie określając jednak samodzielnie i w sposób wyczerpujący kręgu

podmiotów zobowiązanych (art. 3 ustawy). Krąg podmiotów gospodarczych

zobowiązanych do prowadzenia ksiąg rachunkowych i gromadzenia oraz

wydatkowania środków pieniężnych za pośrednictwem rachunku bankowego

został w sposób pełny określony w ustawie z dnia 28 września 1994 r. o

rachunkowości (Dz. U. Nr 212, poz. 91), która weszła w życie z dniem 1

stycznia 1995 r. Ustawa wprowadziła obowiązek prowadzenia ksiąg

rachunkowych dla podmiotów prawa handlowego (min. spółek z ograniczoną

odpowiedzialnością). Przed wejściem w życie tej ustawy w przypadku spółek z

ograniczoną odpowiedzialnością a takim podmiotem handlowym była spółka

kierowana przez oskarżoną obowiązek prowadzenia ksiąg handlowych

regulowały przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 czerwca 1989

r. w sprawie prowadzenia ksiąg handlowych przez niektóre grupy podatników

(Dz. U. Nr 43, poz. 238, Nr 72, poz. 429 i z 1990 r. Nr 40, poz. 231), które

zostały uchylone rozporządzeniem Ministra Finansów z 15 stycznia 1991 r. w

sprawie zasad prowadzenia rachunkowości (Dz. U. Nr 10, poz. 35), a zatem

przepisy zamieszczone w akcie o podustawowym charakterze (por. Tadeusz

Sojka-Kodeks Handlowy, Komentarz według Maurycego Allerhanda i

orzecznictwo Sądu Najwyższego, Zielona Góra 1994 str. 170). Do czasu

określonego w akcie oskarżenia zakres podmiotowy tego obowiązku nie został

ustawowo określony. Z kolei w przypadku podmiotów gospodarczych

zobowiązanych do prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów,

zakres podmiotowy tego obowiązku został określony w rozporządzeniu Ministra

Finansów z dnia 15 grudnia 1992 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi

przychodów i rozchodów (Dz. U. Nr 99, poz. 496). Do tej grupy podmiotów

gospodarczych co do zakresu ich odpowiedzialności karnej w trybie przepisów

karnych (art. 25 e-h) omawianej ustawy o działalności gospodarczej odniósł się

w swoim orzeczeniu z dnia 26 kwietnia 1995 r., sygn. K 11/94 Trybunał

Konstytucyjny podnosząc, że przepisy te naruszają bezwzględną wyłączność

ustawy w określaniu znamion czynów karalnych. Zdaniem składu orzekającego

w tej sprawie odniesienie toku rozumowania Trybunału Konstytucyjnego

zawartego w powyżej wskazanym orzeczeniu, w zakresie wykładni przepisów

karnych (art. 25 e-h) zamieszczonych w ustawie o działalności gospodarczej, do

podmiotów prawa handlowego, spółek z ograniczoną odpowiedzialnością,

których obowiązek prowadzenia ksiąg handlowych przed 1 stycznia 1995 r.

znajdował podstawę w przepisach o podustawowym charakterze, implikowało

twierdzenie o naruszeniu również w przypadku tych podmiotów gospodarczych

zasady określoności czynu karalnego w ustawie. Tak więc oskarżona A. K. nie

podlegała odpowiedzialności karnej na podstawie art. 25 f ustawy o działalności

gospodarczej i w tej sytuacji skazanie jej nastąpiło z rażącym naruszeniem

zasady- nullum crimen sine lege- określonej w art. 1 k.k. z 1969 r.

Podzielając zasadność zarzutu kasacji należało uchylić orzeczenia obu sądów i

uniewinnić oskarżoną od popełnienia przypisanego jej czynu.

Orzeczenie o kosztach znajduje podstawę w art. 632 pkt 2 k.p.k.

Przewodniczący: SSN (Feliks Tarnowski)

Sędziowie: SSN (Jacek Sobczak)

SO del. do SN

aw

f/ak

(Marek Pietruszyński)