IV KKN 16/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KKN 16/97

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 czerwca 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN

- Mieczysław Młodzik

Sędziowie: SSN

- Józef Medyk

SSN

- Ewa Strużyna (spraw.)

Protokolant: Elżbieta Brejniak

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Stefana Szustakiewicza

po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2001 r.

sprawy B. B.

skazanego za popełnienie przestępstw określonych w art. 199 § 1 w zb. z art.

265 § 1 w zw. z art. 10 § 2 kk z 1969 r. oraz w art. 265 § 1 w zw. z art. 58 kk z

1969 r.

z powodu kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P.

z dnia 10 maja 1996 r., sygn. II Kr […]

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w J.

z dnia 12 stycznia 1996 r., sygn. II K […]

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu

w P. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w J. wyrokiem z dnia 19 kwietnia 1993 r. (sygn. akt

II K […]) skazał B. B. za to, że w dniu 7 stycznia 1993 r. w J. wyłudził kwotę

70 000 000,- złotych na szkodę Banku […] w L. Oddział w J., to jest

za popełnienie przestępstwa określonego w art. 199 §1 k.k. z 1969 r., na karę

roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania

na okres 3 lat oraz grzywnę w kwocie 5 000 000,- złotych.

Sąd Wojewódzki w P., po rozpoznaniu sprawy z powodu rewizji

wniesionej przez oskarżonego, wyrokiem z dnia 30 czerwca 1993 r. (sygn. akt

II Kr […]), uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu

w J. do ponownego rozpoznania.

Sąd Rejonowy w J., po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia

23 lutego 1994 r. (sygn. akt II K […]) ponownie skazał oskarżonego

za przestępstwo wyłudzenia mienia społecznego w kwocie 70 000 000,- złotych

na identyczną jak poprzednio karę pozbawienia wolności i grzywnę, z tym, że

wykonanie kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres lat 2.

Sąd Wojewódzki w P., po rozpoznaniu rewizji wniesionej przez obrońcę

oskarżonego, wyrokiem z dnia 6 maja 1994 r. (sygn. akt II Kr […]) utrzymał

w mocy zaskarżony wyrok.

Sąd Apelacyjny w […], po rozpoznaniu wniosku obrońcy B. B.

o wznowienie

postępowania,

wyrokiem

z

dnia

grudnia

1994

r.

(sygn. akt II AKo […]) wznowił, na korzyść oskarżonego, postępowanie

w sprawie, uchylił wyroki: Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 30 czerwca 1993 r.

(sygn. akt II Kr […]), oraz Sądu Rejonowego w J. z dnia 23 lutego 1994 r.

(sygn. akt II K […]), i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w J.

do ponownego rozpoznania.

Sąd Rejonowy w J., postanowieniem wydanym na posiedzeniu w dniu

30 stycznia 1995 r. (sygn. akt II K […]), na podstawie art. 299 §1 pkt. 2 k.p.k.

zwrócił sprawę Prokuratorowi Rejonowemu w J. w celu usunięcia istotnych

braków postępowania przygotowawczego.

W toku postępowania uzupełniającego dołączono do akt przedmiotowej

sprawy akta, oznaczone jako akta dochodzenia w sprawie „sfałszowania

dokumentu bankowego przez W. O. podejrz. o przestępstwo z art. 265 § k.k.

i art. 247 §1 k.k.” (nr rep prok. 1 Ds. […]), obejmujące czynności dokonane

przez prokuratora po złożeniu przez B. B. (pismem z dnia 10 czerwca 1994 r.),

doniesienia o popełnieniu przypisywanego mu przestępstwa przez dyrektora

Oddziału Banku w J., zakończonej postanowieniem o odmowie wszczęcia

postępowania przygotowawczego.

Uzupełniające postępowanie przygotowawcze toczące się przeciwko B. B.

zakończone

zostało

wniesieniem

przeciwko

niemu

aktu

oskarżenia,

zawierającego zarzuty popełnienia:

1. przestępstwa określonego w art. 199 §1 w zb. z art. 265 §1 w zw. z art.10 §2

k.k. z 1969 r., polegającego na wyłudzeniu kwoty 7 000 złotych

po uprzednim

przerobieniu

dowodu

likwidacji

lokaty,

polegającego

na dopisaniu przed kwotą przewidzianą do wypłaty cyfry „7” i przedłożeniu

przerobionego dokumentu w kasie Banku, oraz

2. przestępstwa określonego w art. 265 §1 w zw. z art. 58 k.k. z 1969 r.,

polegającego na tym, że „w okresie od 10 czerwca 1994 r. do 12 lipca 1994 r.

w J. woj. […] działając w warunkach przestępstwa ciągłego użył jako

autentyczny przerobiony dokument w postaci dowodu likwidacji numer […]

przedkładając go do akt postępowania Prokuratury Rejonowej w J. sygn. 1

Ds. […]”.

Sąd Rejonowy w J., po rozpoznaniu sprawy po raz kolejny, wyrokiem

z dnia 12 stycznia 1996 r. (sygn. akt II K […]) uznał B. B. za winnego

zarzuconych mu czynów i skazał go:

1. za czyn opisany w pkt.1 na podstawie art. 199 §1 w zw. z art. 10 §3 k.k. z

1969 r. na karę roku pozbawienia wolności i 2 000,- złotych grzywny,

2. za czyn opisany w pkt.2 na podstawie art. 265 §1 k.k. z 1969 r. na karę 2 lat

pozbawienia wolności.

Sąd orzekł wobec oskarżonego karę łączną 2 lat pozbawienia wolności, której

wykonanie warunkowo zawiesił na okres 5 lat.

Sąd Wojewódzki w P., po rozpoznaniu sprawy z powodu apelacji wniesionej

przez obrońcę oskarżonego, wyrokiem z dnia 10 maja 1996 r. (sygn. akt II Kr

[…]) zmienił „pkt. II zaskarżonego wyroku” w ten sposób, że wymierzył

oskarżonemu karę grzywny w kwocie 500,- złotych, natomiast w pozostałej

części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. wniósł obrońca skazanego,

zaskarżając powyższy wyrok w całości.

Podnosząc zarzut rażącego naruszenia prawa, a mianowicie art. 3 §3

k.p.k. oraz art. 4 §1 k.p.k. przez przyjęcie, iż zebrany w przedmiotowej sprawie

materiał dowodowy nie pozostaje w sprzeczności z opinią biegłego, pomimo, że

opinia ta i pozostałe dowody wskazują, ze skazany nie mógł dokonać

sfałszowania dokumentów, a w szczególności dopisać cyfry „7”,

obrońca skazanego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Prokurator uczestniczący w rozprawie przed Sądem Najwyższym podzielił

podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut wydania zaskarżonego wyroku z

rażącym naruszeniem prawa procesowego i wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Na wstępie należy stwierdzić, że dla prawidłowego rozpoznania sprawy w

postępowaniu kasacyjnym, konieczne jest rozstrzygnięcie, czy kasacja

rzeczywiście dotyczy całości czy tylko części orzeczenia Sądu odwoławczego, a

więc ustalenie zakresu zaskarżenia. Aczkolwiek nie wynika to wyraźnie z

petitum skargi kasacyjnej, to uzasadnienie kasacji prowadzi do wniosku, że

wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżony został na korzyść skazanego w całości,

a więc również w zakresie orzeczenia o utrzymaniu w mocy wyroku Sądu I

instancji skazującego B. B. za przestępstwo zakwalifikowane jako sfałszowanie

dokumentu, określone w art. 265 §1 k.k. z 1969 r.

Kasacja wniesiona w przedmiotowej sprawie jest zasadna. Analiza dowodów

zebranych w sprawie uzasadnia bowiem zarzut, że zaskarżony wyrok wydany

został z rażącą obrazą norm prawa procesowego.

W tym miejscu konieczne jest podkreślenie, że treść lakonicznej w istocie

skargi kasacyjnej nie pozostawia wątpliwości co do tego, że skarga ta, chociaż

nie wymienia wyczerpująco wszystkich naruszonych w postępowaniu

odwoławczym przepisów prawa procesowego, to zasadnie kwestionuje

dokonaną

przez

Sąd

Wojewódzki

kontrolę

odwoławczą

wyroku

Sądu Rejonowego w J. z dnia 12 stycznia 1996 r.

Analiza uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia prowadzi do wniosku, że

kontrola odwoławcza zaskarżonego wyroku ma charakter pozorny .

Sąd Wojewódzki nie odniósł się bowiem w ogóle do podniesionego w

apelacji zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę

skazania B. B. za przestępstwo sfałszowania, i to czynem ciągłym, dokumentu

w postaci dowodu likwidacji lokaty (pkt. II wyroku Sądu Rejonowego).

Analizując w postępowaniu kasacyjnym uzasadnienie wyroku Sądu I

instancji, który ograniczył się w tym względzie do 4 zdań (por. str. 4 i str. 6v

uzasadnienia), trudno nie dostrzegać, że fakt popełnienia przez oskarżonego

przypisanego mu w pkt. II przestępstwa nie został wykazany. Nie wiadomo w

szczególności jaki przedmiot fizyczny Sąd Rejonowy zakwalifikował jako

przedmiot przypisanego oskarżonemu przestępstwa, a więc „dokument” w

rozumieniu art. 120 §13 k.k. z 1969 r., oraz na czym polegało fałszerstwo

materialne owego „dokumentu”. Ustalenie, że kopie dowodu likwidacji lokaty

przedłożone przez B. B. wraz z doniesieniem o popełnieniu przestępstwa przez

dyrektora Oddziału Banku nie zostały wykonane z oryginału tego dowodu, który

pozostał w banku, ani stwierdzenie, że kopia „została zmieniona przez retusz

zapisów” (por. str. 4 uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego), nie jest

oczywiście wystarczające do uznania, ze nastąpiło fałszerstwo materialne

dokumentu w ujęciu art. 265 §1 k.k. z 1969 r.

Tylko na marginesie można zauważyć, że ponieważ wątpliwości w tym

względzie nie usuwa także treść aktu oskarżenia, trudno się dziwić

stwierdzeniom obrońcy odnoszącym się do skazania oskarżonego za omawiane

przestępstwo, zawartym w apelacji, które są wyrazem całkowicie uzasadnionego

niezrozumienia za co w istocie B. B. został w pkt. II wyroku przez Sąd

Rejonowy skazany.

Nie do zaakceptowania jest więc uchylenie się przez Sąd Wojewódzki od

weryfikacji stanowiska Sądu Rejonowego w omawianym zakresie, zwłaszcza

przy całkowitym braku oceny prawnej czynu przypisanego oskarżonemu.

Odnosząc się natomiast do zarzutu kwestionującego ustalenia o wyłudzeniu

przez oskarżonego kwoty 70 000 000,- starych złotych, Sąd Wojewódzki

ograniczył się do bezkrytycznego wskazania, za Sądem I instancji, dowodów

świadczących rzekomo niezbicie o pobraniu przez oskarżonego takiej kwoty z

kasy Banku.

Nie można zgodzić się z konstatacją Sądu Wojewódzkiego, że zeznania

kasjerki o wypłaceniu oskarżonemu kwoty uwidocznionej w zapisie cyfrowym

na dowodzie likwidacji lokaty, znajdują potwierdzenie „w innych dowodach”.

W żadnym bowiem razie nie można do tych dowodów, rzekomo

potwierdzających zeznania kasjerki zaliczyć „kopii dowodu wpłaty (?!) na

której istnieją dwa podpisy oskarżonego” (str. 2 uzasadnienia wyroku Sądu

Wojewódzkiego), ani zeznań świadków A. T. i M. K.. Zeznania wymienionych

świadków wcale bowiem nie upoważniają do wniosku sformułowanego przez

Sąd Wojewódzki, aprobującego ustalenie Sądu I instancji, że oskarżonemu taką

właśnie kwotę wypłacono.

Sąd Wojewódzki natomiast nie dostrzegł, że nie tylko w świetle zeznań

wymienionych świadków, którzy podobno obserwowali oskarżonego, ale przede

wszystkim wobec zeznań M. K., dysponentki, która po wręczeniu oskarżonemu

dowodu likwidacji konta w dwóch egzemplarzach, tzn. oryginału wraz z

odcinkiem przeznaczonym dla klienta (i tu, być może,

należy szukać

wyjaśnienia postawienia oskarżonemu opisanego w pkt. II zarzutu dwukrotnego

sfałszowania „dokumentu” poprzez złożenie w prokuraturze kopii różniącej się

od oryginału dowodu przechowywanego w banku) cały czas obserwowała

oskarżonego (por. k. 15v), możliwość dopisania przez oskarżonego cyfry „7”

jest wysoce wątpliwa. Dodać należy, że zeznania dysponentki potwierdziła

E. K., której M. K. o obserwowaniu oskarżonego mówiła (k. 83v).

Wątpliwości dotyczące możliwości dopisania przez oskarżonego cyfry „7”

pogłębia fakt wystylizowania dopisanej cyfry w taki sposób, aby nie różniła się

od kształtu cyfr wydrukowanych na dowodzie likwidacji, a także użycie środka

pisarskiego naśladującego druk.

O precyzyjnym i przemyślanym podrobieniu dowodu likwidacji lokaty,

wymagającym czasu i dogodnych warunków (np. zajęcia pozycji siedzącej),

oraz dysponowania dobranym kolorystycznie ołówkiem, świadczy fakt, że do

czasu wydania opinii, która legła u podstaw wznowienia na korzyść

oskarżonego postępowania w sprawie, skutecznie podtrzymywano tezę, że cyfra

„7” pojawiła się przypadkowo, jako efekt błędu (awarii) drukarki, drukującej

prawidłowy zapis komputerowy. Teza ta stanowiła zresztą podstawę

dwukrotnego skazania oskarżonego za wyłudzenie kwoty 7 000 000,- starych

złotych.

O dowolności stanowiska Sądu Wojewódzkiego zajętego w postępowaniu

odwoławczym dobitnie świadczy fakt, że oba orzekające w sprawie Sądy

całkowicie pominęły w swoich rozważaniach (o ile w stosunku do uzasadnienia

Sądu Wojewódzkiego można tego określenia użyć) powyższą okoliczność.

Naruszenie przez Sąd Wojewódzki zasad rzetelnej kontroli odwoławczej jest

tym bardziej rażące, że Sąd ten nie tylko nie zajął stanowiska w przedmiocie

wniosku dowodowego zawartego zarówno w apelacji jak i w piśmie

oskarżonego (por. k. 409 –410), uzasadnianego m.in. faktem załączenia do

wniosku oskarżonego, a także innego jego pisma procesowego (k.419-426)

dwukrotnie kopii opinii pozasądowej (k. 411-415 i 427-431), zawierającej bez

wątpienia informacje mające istotne znaczenie w sprawie, wskazujące na

konieczność rozważenia zasadności dopuszczenia dowodu z opinii wykonanej

na zlecenie oskarżonego, względnie zasięgnięcia opinii innego biegłego.

Treść protokołu rozprawy odwoławczej wskazuje, że Sąd Wojewódzki

wnioski i wyjaśnienia oskarżonego, wbrew nakazowi wynikającemu z art. 403

§2 k.p.k. z 1969 r., całkowicie zignorował. Natomiast treść uzasadnienia

wyroku, a zwłaszcza stwierdzenie zawarte w zdaniu zaczynającym od słów

„jeżeli chodzi o opinię biegłego”... dowodzi kompletnej niewiedzy Sądu

Wojewódzkiego jakiej opinii dotyczy zawarty w apelacji wniosek dowodowy,

dowodzącej naruszenia art. 382 k.p.k. z 1969 r. i całkowicie dyskwalifikującej

zaskarżone w trybie kasacji orzeczenie tego Sądu. Opinia wydana przez M. G. w

dniu 12 lutego 1996 r. nie była bowiem dowodem, który „podlegał ocenie Sądu”

jakoby z zachowaniem „zasad określonych w art. 3 i 4 k.p.k.” (por. str. 3

uzasadnienia Sadu Wojewódzkiego), skoro przedmiotem kontroli odwoławczej,

której, jak wynika to z przytoczonych okoliczności faktycznie nie dokonano, był

wyrok wydany w dniu 12 stycznia 1996 r.

Dopełnieniem uchybień Sądu Wojewódzkiego jest sprzeczność pomiędzy

treścią wyroku i uzasadnienia w jakim zakresie Sąd ten dokonał korekty wyroku

Sadu Rejonowego, a mianowicie czy zmiana dotyczy pkt. II czy I tego wyroku,

a ponadto nie dostrzeżenie faktu naruszenia przez Sąd Rejonowy zakazu

reformationis in peius i orzeczenie wobec oskarżonego kary surowszej, co

wyrażało się w oznaczeniu 5-letniego okresu próby, w stosunku do 2-letniego

okresu

próby

oznaczonego

w

wyroku

poprzedzającym

wznowienie

postępowania na korzyść oskarżonego.

W świetle przytoczonych okoliczności nie ulega żadnej wątpliwości, że

zaskarżony kasacją wyrok Sądu Wojewódzkiego wydany został z rażącą obrazą

przepisów postępowania karnego regulujących postępowanie odwoławcze, a

zwłaszcza art. 382 i 389 oraz art. 403 §2 i art. 406 §2 k.p.k. z 1969 r.,

równoznaczną

z

pogwałceniem

elementarnych

zasad

praworządności,

obiektywizmu, swobodnej oceny dowodów i sprawiedliwości.

Z tych względów Sąd Najwyższy, orzekając na podstawie art. 536 i art. 537

§2 k.p.k., uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Przewodniczący SSN: (Mieczysław Młodzik)

Sędziowie SN: (Józef Medyk)

aw

f/jw

(Ewa Strużyna)