IV KKN 153/96 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KKN 153/96

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 marca 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: Sędzia SN Ewa Gaberle (spraw.)

Sędziowie SN:

Bogdan Rychlicki

SN

Feliks Tarnowski

Protokolant: Elżbieta Brejniak

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara Smardzewskiego

po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2001 r.

sprawy T. B.

skazanego za przestępstwo określone w art. 246 § 1 kk z 1969 r.

z powodu kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K.

z dnia 22 marca 1996 r., sygn. Kr […]

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w C.

z dnia 24 maja 1995 r., sygn. II K […]

1) uchyla zaskarżony wyrok oraz zmieniony nim wyrok Sądu

Rejonowego w C. i uniewinnia T. B. od popełnienia

przypisanego mu czynu, a kosztami procesu w sprawie obciąża

Skarb Państwa

2) zarządza zwrot opłaty

od kasacji w kwocie 300

(trzysta) złotych na rzecz T. B.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 maja 1995 r. (sygn. II K […]) Sąd Rejonowy w C.

rozstrzygnął sprawę pięciu oskarżonych, w tym także T. B., którego skazał

na karę roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania

na okres dwóch lat oraz na karę dodatkową w postaci zakazu zajmowania

stanowisk kierowniczych w służbie więziennej na okres roku, przypisując mu

popełnienie przez okres roku, przypisując mu popełnienie przestępstwa z art.

246 § 1 kk z 1969 r. polegającego na tym, że w dniu 29 września 1990 r. w B.,

po podjęciu decyzji o osadzeniu tymczasowo aresztowanego T. N. w celi

jednoosobowej, nie polecił przeprowadzenia konsultacji lekarskiej bądź

psychologicznej, jak również nie zabezpieczył sobie dopływu informacji o

przeprowadzeniu wymaganej przepisem § 6 pkt 2 regulaminu tymczasowego

aresztowania i niezbędnej dla tego rodzaju decyzji konsultacji lekarskiej bądź

psychologicznej w następstwie czego osadzony w tej celi T. N. nie został

poddany tym badaniom, przez co działał na jego szkodę.

Powyższy wyrok zaskarżył T. B. oraz jego obrońca i wyrokiem z dnia

22 marca 1996 r. (sygn. VII Kr […]) Sąd Wojewódzki w K. zmienił wyrok sądu

pierwszej instancji w ten sposób, że uchylił orzeczenie o karze dodatkowej

zakazu

zajmowania

stanowisk

kierowniczych

w

służbie

więziennej,

a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w C..

Kasację od wyroku sądu odwoławczego wniósł obrońca i domagając się

uniewinnienia T. B. zarzucił:

1) rażące naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na treść wyroku,

tj. art. 2 § 1 kk z 1969 r. przez oparcie orzeczenia na przepisie § 6 pkt 2

regulaminu

wykonywania

tymczasowego

aresztowania

w

brzmieniu ustalonym rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 2

maja 1989 r. mimo, że w dacie orzekania przez Sąd Wojewódzki przepis ten

już nie obowiązywał;

2) rażącą obrazę przepisów postępowania tj. art. 3 § 3 kpk z 1969 r. polegającą

na rozstrzygnięciu na niekorzyść oskarżonego wątpliwości prawnych

wynikających z treści § 6 pkt 2 regulaminu wykonywania tymczasowego

aresztowania (w jego poprzednim brzmieniu) co do tego, iż obowiązek

zapewnienia

konsultacji

lekarskiej

lub

psychologicznej

obciążał

oskarżonego.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Wojewódzkiej

w K. podzielił zasadność zarzutu obrazy art. 2 § 1 dkk (powołując się

m.in. na orzecznictwo

Sądu

Najwyższego)

i

wniósł

o

uniewinnienie

oskarżonego T. B. od popełnienia przypisanego mu czynu. Taki sam wniosek

złożył na rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej, również T. B.

domagał się uniewinnienia, a oskarżycielka posiłkowa H. K. wniosła

o oddalenie kasacji.

Rozstrzygając o kasacji Sąd Najwyższy miał na uwadze co następuje:

Podniesiony w kasacji problem wykładni art. 2 § 1 kk z 1969 r. (obecnie

art. 4 § 1 kk) istotnie w tej sprawie występował i wymagał rozstrzygnięcia.

Problem ten został dostrzeżony przez Sąd Wojewódzki w K. jedynie częściowo,

bowiem uchylając orzeczenie o karze dodatkowej zakazu zajmowania stanowisk

kierowniczych w służbie więziennej sąd ten powołał się na „aktualny stan

prawny” (a więc obowiązujący w dacie orzekania przez sąd drugiej instancji)

„który

nie

przewiduje

obowiązkowej

konsultacji

lekarskiej,

bądź

psychologicznej przed osadzeniem w celi jednoosobowej” (str. 6 uzasadnienia

wyroku k. 1036 verte t. IV). Skoro jednak postawiony T. B. zarzut popełnienia

przestępstwa określonego w art. 246 § 1 kk z 1969 r. został sformułowany

w taki

sposób,

że

odwołuje

się wyłącznie do naruszenia obowiązku

przewidzianego w § 6 ust. 2 Regulaminu wykonywania tymczasowego

aresztowania, to dla rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności karnej

oskarżonego za zarzucone mu przestępstwo istotne znaczenie musi mieć fakt

uchylenia tego obowiązku poprzez skreślenie przepisu § 6 ust. 2 w kolejnym

rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 grudnia 1995 r.

zmieniającym

rozporządzenie

w

sprawie

regulaminu

wykonywania

tymczasowego aresztowania (Dz. U. Nr 153, poz. 787), które weszło w życie z

dniem 29 grudnia 1995 r., a więc już po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej

instancji lecz przed zakończeniem sprawy prawomocnym wyrokiem sądu

odwoławczego z dnia 22 marca 1996 r. Przepis art. 246 § 1 kk z 1969 r.

(podobnie jak i jego odpowiednik w art. 231 § 1 kk z 1997 r.) nie jest przepisem

stricte blankietowym, ale znamiona przewidzianego w nim przestępstwa są

niedokreślone. Chcąc bowiem rozstrzygnąć, czy funkcjonariusz publiczny

przekroczył swoje uprawnienia lub nie dopełnił ciążących na nim obowiązków

należy najpierw ustalić, jakie przysługiwały mu uprawnienia i jakie ciążyły

na nim obowiązki. Zakres obowiązków i uprawnień nie musi być określony

przepisami prawa, lecz może być szczegółowo opisany np. w umowie o pracę

lub nawet wynikać z samego charakteru pracy i pełnionej funkcji. Jeżeli jednak

obowiązki i uprawnienia, o których mowa w art. 246 § 1 dkk (art. 231 § 1 kk)

zostały określone w konkretnym akcie prawnym, to jego zmiana nie może mieć

znaczenia przy rozstrzyganiu kwestii odpowiedzialności karnej. Oczywiste jest

przy tym, ze jeżeli tym aktem będzie ustawa, to każdą jej zmianę należy

rozpatrywać zgodnie z regułą określoną w art. 4 § 1 kk (poprzednio art. 2

§ 1 dkk). Mniej oczywiste są przypadki, gdy zmianie ulega akt prawny niższego

rzędu. Problemem tym zajmował się kilkakrotnie Sąd Najwyższy wyrażając

jednolite stanowisko, iż przez użyte w art. 2 § 1 kk z 1969 r. określenie „ustawa”

należy rozumieć cały stan prawny obowiązujący zarówno w chwili popełnienia

przestępstwa, jak i w chwili orzekania, przy czym „cały stan prawny” to

zarówno ustawa, jak i każdy akt normatywny, czerpiący swą moc obowiązującą

z upoważnienia ustawy, wydany przez właściwy organ na podstawie i w

granicach określonych tym upoważnieniem (uchwały Sądu Najwyższego: z dnia

25.11.1971 r. sygn. VI KZP 42/71, OSNKW 1972, z. 2, poz. 30; z dnia

18.04.1973 r. sygn. VI KZP 5/73, OSNKW 1973, z.7-8, poz. 87; z dnia

15.02.1984 r. sygn. VI KZP 44/83, OSNKW 1984 z. 7-8, poz. 69;

z dnia 21.11.1986 r. sygn. VI KZP 23/86 OSNKW 1987, z. 3-4, poz. 23;

oraz wyrok SN z dnia 21.07.1988 r., sygn. II KR 154/88, OSNKW 1988, z. 1112, poz. 79 – przy czym z wyjątkiem stanowiska wyrażonego w powołanym

wyroku, odnoszącego się do czasowego zawieszenia mocy obowiązującej

określonych przepisów, wszystkie pozostałe poglądy Sądu Najwyższego

stanowiące odpowiedź na występujący w danej sprawie problem prawny,

zostały zaakceptowane w literaturze prawnokarnej, jako że powołano je,

bez uwag krytycznych, w najnowszym komentarzu do Kodeksu karnego

z 1997 r.: K.Buchała, A.Zoll, Zakamycze 1998 r., t. 1 str. 61-63).

Nie znajdując racjonalnych powodów do odstąpienia w tej sprawie od

powyższych poglądów stwierdzić trzeba, że choć określone w art. 246 § 1 dkk

znamiona przestępstwa nie uległy zmianie, to jednak uchylony został przepis,

którego naruszenie stanowiło – według opisu zarzucanego oskarżonemu czynu –

zrealizowanie znamienia „niedopełnienia obowiązku służbowego”. Zarówno

ustanowienie obowiązku określonego w § 6 ust. 2, jak i jego uchylenie zostało

przy tym dokonane odnośnymi rozporządzeniami Ministra Sprawiedliwości tj.

rozporządzeniem z dnia 2 maja 1989 r. i następnie z dnia 20 grudnia 1995 r.

Rozporządzenia te, jako wydane na podstawie art. 212 § 1 Kodeksu karnego

wykonawczego z 1969 r., czerpały swą moc obowiązującą z upoważnienia

ustawy, zostały wydane przez uprawniony do tego organ i w granicach

ustawowego umocowania. Tak więc w chwili orzekania przez Sąd Wojewódzki

w K. stan prawny uległ takiej zmianie, że wskutek skreślenia omawianego

przepisu § 6 ust, 2 przewidziany w nim obowiązek nie obciążał oskarżonego

T. B., a zatem postawiony mu zarzut nie dopełnienia tego obowiązku –

wobec treści art. 2 § 1 dkk – stracił rację bytu i nie powinien być utrzymany.

W konsekwencji powinno to prowadzić do wydania wyroku uniewinniającego,

gdyż w zachowaniu T. B., stanowiącym podstawę zarzutu popełnienia

przestępstwa z art. 246 § 1 dkk, brak było elementu niedopełnienia obowiązku,

który stanowi ustawowe znamię zarzuconego mu przestępstwa.

Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy uwzględnił wniosek o

uniewinnienie oskarżonego (postawiony w kasacji obrońcy oraz przez

prokuratora) i orzekł jak na wstępie, a o kosztach procesu rozstrzygnął

stosownie do treści art. 626 § 1 w zw. z art. 632 pkt 2 kpk.

Przewodniczący: SSN (Ewa Gaberle)

Sędziowie: SSN (Bogdan Rychlicki)

aw

f/ak

(Feliks Tarnowski)