IV KK 99/24 · Sąd Najwyższy

IV KK 99/24 POSTANOWIENIE Dnia 8 listopada 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Antoni Bojańczyk po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2024 r. w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 k.p.k.), sprawy C. O. , skazanego z art. 148 § 1 k.k., z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. II AKa 201/23, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 22 grudnia 2022 r., sygn. XXI K 121/22, p o s t a n o w i ł:

1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;

2. zwolnić skazanego C. O. od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych postępowania kasacyjnego. [J.J.]

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 22 grudnia 2022 r., sygn. XXI K 121/22, oskarżony C.O. został uznany winnym popełnienia czynu wyczerpującego znamiona przestępstwa z art. 148 § 1 k.k., za co wymierzono mu karę 9 lat pozbawienia wolności. Ponadto Sąd rozstrzygnął w przedmiocie zaliczenia okresu rzeczywistego pozbawienia wolności na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności (art. 63 § 1 k.k.), przepadku (art. 44 § 2 k.k.) i zwrotu (art. 230 § 2 k.p.k.) dowodów rzeczowych, obowiązku zapłaty na rzecz A. S. zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w kwocie 50.000,00 zł (art. 46 § 1 k.k.) oraz kosztów postępowania.

Orzeczenie to zostało poddane kontroli odwoławczej na skutek wniesienia apelacji przez obrońcę C. O. .Po rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. II AKa 201/23 utrzymał w mocy zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji. Od tego rozstrzygnięcia kasację wywiódł obrońca skazanego C. O. . Zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach w całości na korzyść oskarżonego zarzucił mu:1.rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, która mogła mieć istotny wpływ na treść wyroku, tj.: art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez nierozważenie w należyty i rzetelny sposób wszystkich zarzutów i wniosków zawartych w apelacji mimo, iż zgodnie z art. 433 § 2 k.p.k. kompleksowe rozważenie zarzutów doprowadziłoby Sąd drugiej instancji do prawidłowego, tj. odmiennego wniosku, iż skazany wskazał w realny sposób naruszenia art. 7 k.p.k. i art. 4 k.p.k., skutkujące końcowo przyjęciem błędnej kwalifikacji czynu zaś kontrola odwoławcza w przedmiotowej sprawie była niepełna, w szczególności w zakresie:1.braku należytego rozpoznania zarzutu rażącej obrazy przepisów postępowania, mającej wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. poprzez przekroczenie zasady obiektywizmu oraz dokonania dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, interpretując je tylko i wyłącznie na niekorzyść oskarżonego, w szczególności w zakresie:- odmowy uwzględnienia wyjaśnień oskarżonego z postępowania sądowego w zakresie w jakim wskazywał on na brak umyślności swojego działania w zakresie w jakim doszło do pozbawienia życia pokrzywdzonego oraz nieuwzględnienie okoliczności, że oboje podczas spożywania alkoholu pokłócili się co skutkowało wywiązaniem się bójki, gdzie obie strony były aktywnymi uczestnikami, a pokrzywdzony jako pierwszy uniósł taboret chcąc uderzyć nim C.

O. , który odpierając atak wyrwał ww. taboret i zadał pokrzywdzonemu ciosy, jednak nie z zamiarem pozbawienia życia oraz nie przewidując takiej możliwości, co wyklucza przypisanie mu czynu z art. 148 § 1 k.k.,- nieprawidłowej oceny dowodu z opinii biegłego, pisemnej jak i ustnej w sytuacji, gdy biegły przesłuchany na rozprawie w dnu 8 listopada 2021 r. wskazał, że nie stwierdził innych obrażeń niż złamanie kości nosowej, które mogłyby skutkować masywnym dużym krwawieniem do światła dróg oddechowych i do przewodu pokarmowego oraz, że to złamanie spowodowało krwotok do dróg oddechowych oraz, że wraz z innymi obrażeniami spowodowało to jedynie ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci choroby realnie zagrażającej życiu nadto wskazał, że krwawienie do dróg oddechowych u osoby zdrowej, trzeźwej, najpewniej nie doprowadziłoby do zgonu i taki stan nie byłby chorobą realnie zagrażającą życiu, co wskazuje na to, że obrażenia spowodowane przez oskarżonego nie stanowiły przyczyny śmierci, a na konsekwencje w postaci uduszenia na skutek aspiracji krwi do płuc miał znaczący wpływ stan nietrzeźwości pokrzywdzonego, a nie zadane przez oskarżonego ciosy;2.nieustosunkowanie się, w sposób spełniający minimalny standard procesowy w uzasadnieniu wyroku sądu odwoławczego do zarzutu apelacyjnego dotyczącego rażącej niewspółmierności kary w związku z błędną kwalifikacją czynu, co skutkowało wymierzeniem oskarżonemu surowej, bezwzględnej kary pozbawienia wolności w sytuacji, gdy kara stanowi dolegliwość nieadekwatną do wszystkich okoliczności zdarzenia w szczególności faktu, iż oboje uczestnicy zdarzenia byli pod znacznym wpływem alkoholu, oskarżony pierwszy raz popełnił przestępstwo, był osobą dotychczas nigdy niekaraną, a także do jego właściwości i warunków osobistych, w szczególności podeszłego już wieku, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że kara nie tylko eliminuje oskarżonego z życia, ale może doprowadzić do tego, że z racji wieku nigdy nie wyjdzie na wolność;3.rażące naruszenie prawa materialnego w zakresie przyjętej kwalifikacji prawnej i błędne uznanie, że czyn oskarżonego wypełnia znamiona przestępstwa stypizowanego w treści art. 148 § 1 k.k. przy przyjęciu działania z zamiarem ewentualnym podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, iż oskarżony działał z zamiarem ewentualnym pozbawienia pokrzywdzonego życia, a jego czyn można zakwalifikować jako spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, którego następstwem była śmierć człowieka, tj. czyn z art. 156 § 3 k.k..Autorka kasacji wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uznanie, iż czyn oskarżonego wyczerpał co najwyżej znamiona czynu opisanego w art. 156 § 3 k.k. i obniżenie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności do dolnej granicy zagrożenia za ten czyn ewentualnie uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania bądź uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na kasację Zastępca Prokuratora Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach wniosła o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja obrońcy skazanego C. O. okazała się bezzasadna  i to w stopniu oczywistym. Zarzuty oznaczone jako pkt. I lit. a i b-II nadzwyczajnego środka zaskarżenia nawiązują do niewłaściwego wywiązania się przez sąd odwoławczy z obowiązków kontroli odwoławczej w aspekcie rozpoznania zarzutów postawionych w apelacji (art. 433 § 2 k.p.k.) oraz sposobu uzasadnienia, dlaczego sąd drugiej instancji uznał zarzuty podniesione w środku odwoławczym za zasadne lub bezzasadne (art. 457 § 3 k.p.k.).

Tytułem uwagi ogólnej należy przypomnieć, że ewentualne wadliwości w zakresie szczegółowości czy zakresu wątków analizowanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia sądu odwoławczego nie mogą mieć żadnego waloru kasacyjnego w tym sensie, że  z mocy ustawy procesowej  nie mogą one spowodować uchylenia zaskarżonego orzeczenia sądu odwoławczego (art. 537a k.p.k.).Przechodząc do analizy zarzutu z pkt. I lit. a i b petitum kasacji zauważyć należy, że zgodnie z treścią art. 433 § 2 k.p.k. sąd odwoławczy jest obowiązany rozważyć wszystkie wnioski i zarzuty wskazane w środku odwoławczym, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Z kolei art. 457 § 3 k.p.k. stanowi, że w uzasadnieniu należy podać, czym kierował się sąd wydając wyrok oraz dlaczego zarzuty i wnioski apelacji sąd uznał za zasadne albo niezasadne. W tym zakresie w bogatym orzecznictwie Sądu Najwyższego sygnalizuje się, że „kwestionowanie spełnienia przez sąd odwoławczy standardu kontroli rzetelnej obarczone jest dodatkowym wymogiem, precyzyjnego wykazania, które z zarzutów apelacyjnych nie zostały w ogóle rozpoznane (art. 433 § 2 k.p.k.) i że uchybienie takie mogło mieć istotny wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia.

W przypadku podniesienia zaś naruszenia art. 457 § 3 k.p.k., należy mieć dodatkowo na uwadze, że sporządzenie uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego, następuje już po wydaniu orzeczenia, co w świetle brzmienia art. 537a k.p.k., nie może powodować uchylenia wyroku tylko z tego powodu, że nie spełnia ono wymogów art. 457 § 3 k.p.k.” (por. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2020 r., sygn. IV KK 442/20, SIP «Legalis» nr 2505038). Zestawienie uzasadnienia sporządzonego przez sąd drugiej instancji oraz zarzutów odwoławczych przekonuje o rzetelności postępowania odwoławczego, a dokładna analiza uzasadnienia sądu ad quem, pozwala na poznanie motywów, które legły u podstaw podjętej przez ten sąd decyzji i argumentacji, która doprowadziła ten organ do określonej oceny zarzutów odwoławczych.

Sąd odwoławczy, jak słusznie zauważyła prokurator w odpowiedzi na kasację – nie tylko rozważył wszystkie zarzuty i wnioski apelacji, ale i uczynił to w sposób pełny i rzetelny. Jedynie nie podzielił argumentacji w niej zawartej, stanowiącej w istocie polemikę z przeprowadzoną przez sąd meriti oceną zgromadzonych w sprawie dowodów. Autorka kasacji uzasadniając wskazany zarzut kasacyjny właściwie powtarza argumentację, która podlegała zwyczajnej kontroli odwoławczej, a do której nie przychylił się ostatecznie Sąd Apelacyjny w Katowicach.

Obrońca w istocie wskazuje na okoliczności, które podlegały już dwukrotnej (pierwszo instancyjnej i odwoławczej) ocenie sądów orzekających w sprawie, próbując doprowadzić do ponownej oceny materiału dowodowego, czemu nie służy postępowanie kasacyjne (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2021 r., I KK 59/21, LEX nr 3248228). Sąd Najwyższy równocześnie zauważa przy tym, że ustawa postępowania karnego wymaga, by uzasadnienie sądu drugiej instancji było zwięzłe (art. 458 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 k.p.k.).

Dlatego zarzut naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. okazał się bezzasadny.Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut z pkt. II petitum kasacji, odnoszący się do naruszenia prawa materialnego „w zakresie przyjętej kwalifikacji prawnej”. Należy tu powiedzieć, że stanowi on w istocie polemikę z ustaleniami faktycznymi, poczynionymi przez sąd meriti, które zostały następnie zaaprobowane przez sąd odwoławczy. Skarżąca za błędne uznaje przyjęcie, że czyn, którego dopuścił się C. O. wypełnia znamiona przestępstwa stypizowanego w treści art. 148 § 1 k.k. popełnionego z zamiarem ewentualnym wskazując, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, iż ww. działał z zamiarem ewentualnym pozbawienia pokrzywdzonego życia, a li tylko przyjęcia, że jego czyn można zakwalifikować jako spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, którego następstwem była śmierć człowieka, tj. czyn z art. 156 § 3 k.k. Wprawdzie w uzasadnieniu kasacji dla wskazanego zarzut skarżąca nie przedstawiła szerszej argumentacji, jednak z jej treści można wywnioskować, że kwestionuje ona bezpośrednią przyczynę zgonu pokrzywdzonego jako następstwo działania skazanego.

Takie ustalenie, jak słusznie zauważa prokurator w odpowiedzi na kasację, odnosi się do sfery faktu, nie zaś sfery prawa. Jeśli zaś chodzi o sferę faktu, to wskazać tu należy na zarzut obrońcy podniesiony w apelacji dotyczący błędu w ustaleniach faktycznych, który został należycie rozpoznany przez sąd odwoławczy, który to w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał, że cyt.: „pierwotną przyczyną zgonu, która zapoczątkowała kaskadę zdarzeń prowadzącą do śmierci - były obrażenia ciała, zwłaszcza głowy, wraz z następstwami, które doprowadziły do głębokiej aspiracji krwi do płuc, a ostatecznie do ostrej niewydolności krążeniowo oddechowej (bezpośrednia przyczyna zgonu).

Kwestia zamiaru, z jakim działał sprawca właściwie została ustalona na podstawie wszystkich okoliczności towarzyszących zdarzeniu. Sąd czyniąc takie ustalenia miał na względzie stosunek oskarżonego do pokrzywdzonego w czasie zajścia, rozmiary i rodzaj użytego narzędzia, ilość, siłę zadanych ciosów, ich umiejscowienie. Oskarżony widząc, po zadaniu pokrzywdzonemu licznych ciosów, w jakim znajduje się stanie, widząc m. in. obrażenia twarzy i nosa, a także słysząc, że ma trudności z oddychaniem, nie uczynił nic, by mu pomóc.

Jak trafnie podkreślił to Sąd I instancji, wbrew forsowanej w postępowaniu tezie - nie wezwał pogotowania oraz starał się od tego odwieść wnuczkę pokrzywdzonego mówiąc, że „zostaw go, bo to trup”. Wszystkie te elementy jednoznacznie przemawiają, za prawidłowością dokonanych przez Sąd meriti ustaleń.” (zob. sekcja 3.2. uzasadnienia formularzowego). Bez wątpienia zatem działanie C. O. zapoczątkowało przyczynowo-skutkowy ciąg zdarzeń, który został należycie wykazany i umotywowany przez sądy orzekające w sprawie, a w świetle tych ustaleń nie ulega wątpliwości, że skazany dopuścił się czynu z art. 148 § 1 k.k., nie zaś - wbrew forsowanej w dalszym ciągu tezie - czynu z art. 156 § 3 k.k. Wobec tego nie sposób uznać, że Sąd Apelacyjny w Katowicach rażąco naruszył prawo materialne w zakresie przyjętej kwalifikacji prawnej czynu przypisanego skazanemu.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy oddalił kasację obrońcy skazanego C.

O. jako oczywiście bezzasadną, o kosztach sądowych postępowania kasacyjnego orzekając w oparciu o treść przepisów art. 637a k.p.k. w zw. z art. 624 § 1 k.p.k., biorąc pod uwagę trudną sytuację osobistą i materialną skazanego, a także wymierzenie mu bezwzględnej, długoterminowej kary pozbawienia wolności. [J.J.][a.ł] ‎