IV KK 96/24 · Sąd Najwyższy

IV KK 96/24 POSTANOWIENIE Dnia 20 maja 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Tomczyk w sprawie R. Z., M. M., P. W., Ł. L., G. G.skazanych z art. 258 § 1 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej 20 maja 2024 r., na posiedzeniu bez udziału stron, wniosku pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego E. S.A. w Ź. o wyłączenie sędzi Sądu Najwyższego Małgorzaty Bednarek od udziału w sprawie R. Z., M. M., P. W., Ł. L. oraz G. G. (IV KK 96/24), na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. postanowił wyłączyć sędzię Sądu Najwyższego Małgorzatę Bednarek od udziału w sprawie R.

Z., M. M., P. W., Ł. L. oraz G. G. (IV KK 96/24). UZASADNIENIEObrońcy skazanych wywiedli kasacje od wyroku Sądu Apelacyjnego ‎w Katowicach z 8 lutego 2023 r., sygn. II AKa 538/21, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z 14 maja 2021 r., sygn. akt IV K 194/12. Postępowanie kasacyjne zainicjowane przedmiotowym środkiem zaskarżenia toczy się przed Sądem Najwyższym pod sygnaturą IV KK 96/24. Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego E. S.A. ‎w Ź. 25 kwietnia 2024 r. złożył wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Małgorzaty Bednarek od rozpoznawania przedmiotowej sprawy.

‎W uzasadnieniu wniosku podniósł, że sędzia Sądu Najwyższego Małgorzata Bednarek, wyznaczona do składu Sądu Najwyższego mającego rozpoznawać ww. kasacje, nie spełnia wymogów bezstronności i niezawisłości z powodu powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. ‎o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw ‎(Dz. U. z 2018 r., poz.

3) oraz orzekania w Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. ‎W ocenie wnioskującego przedstawione okoliczności mogłyby wywołać ‎w odbiorze zewnętrznym wątpliwości co do bezstronności tej sędzi w postępowaniu kasacyjnym.Stanowisko swoje autor wniosku oparł o przepisy prawa unijnego i krajowego, jak również liczne orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Sądu Najwyższego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.W myśl art. 41 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności ‎w danej sprawie.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 13 października 2021 r., sygn. akt II KO 30/21, podniósł, że wyłączenie sędziego zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. powinno nastąpić nie tylko w sytuacji, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, ale również wówczas, gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i uznania, że skład orzekający z udziałem sędziego nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą.

Taka właśnie sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie.Niewątpliwie bowiem okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziego Sądu Najwyższego przez Małgorzatę Bednarek, w następstwie brania udziału w postępowaniu przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r. prowadziłyby, gdyby sędzia ta zasiadała w składzie rozstrzygającym sprawę, do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, standardu konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), w konsekwencji do uznania, że sąd z jej udziałem będzie sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Stanowisko to wynika z analizy dotychczasowego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (por. orzeczenia ETPC w sprawach: Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga 43447/19, Dolińska - Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skarga 49868/19 oraz Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga 1469/20) i Sądu Najwyższego (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. BSA I-4110-1/2020; uchwała Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22; postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 września 2021 r., I KZ 29/21; 13 października 2021 r., II KO 30/21; 28 września 2022 r., IV KK 333/22; 27 lutego 2023 r., II KB 10/22).

Z uwagi na to, że szerokie uzasadnienie w tym przedmiocie zawarto w pisemnych motywach przywołanych orzeczeń, ponowne przytaczanie tej argumentacji nie jest konieczne w sytuacji, w której Sąd Najwyższy rozpoznający wniosek w całości argumenty te aprobuje.Trzeba też mieć na uwadze fakt, że sędzia Małgorzata Bednarek została pierwotnie powołana na stanowisko sędziego w Izbie Dyscyplinarnej, która była organem powiązanym administracyjnie z Sądem Najwyższym, jednak sama nie miała statusu sądu w rozumieniu konstytucyjnym (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA 1-4110-1/2020; uchwała składu siedmiu sędziów SN z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22).Jak już trafnie podkreślił Sąd Najwyższy orzekający również w przedmiocie wyłączenia sędziego Sądu Najwyższego, któremu przydzielono wcześniej do rozpoznania sprawę IV KK 96/24 (postanowienie z 10 kwietnia 2024 r.) zależność od władzy politycznej tego organu budziła zastrzeżenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co w jego ocenie mogło powodować także w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności tej Izby.

W rezultacie Trybunał uznał, że Izba Dyscyplinarna nie jest sądem w rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE z 15 lipca 2021 r., C-791/19, przeciwko Polsce).W zaistniałej sytuacji konieczne było wyłączenie sędzi SN Małgorzaty Bednarek od rozpoznania sprawy IV KK 96/24, bowiem nie ulega wątpliwości, że niezależnie od subiektywnego nastawienia sędzi, zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, iż w odbiorze zewnętrznym będzie ona uznana za sędzię niedającą gwarancji bezstronnego rozpoznania wniesionych kasacji.[SOP][ms] ‎