IV KK 74/08 · Sąd Najwyższy

ZARZĄDZENIE Z DNIA 30 CZERWCA 2008 R.

IV KK 74/08

Międzynarodowy organ ochrony prawnej, jakim jest Europejski Trybunał Praw Człowieka, jest elementem kompletnego systemu ochrony

prawnej Rady Europy, który określa nie tylko zakres przyznanej jednostkom ochrony, ale i procedurę dochodzenia praw przyznanych w Konwencji

o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada

1950 r. (Dz. U. 1993 r. Nr 61, poz. 284). Sądy krajowe, a więc i Sąd Najwyższy, jako naczelny organ władzy sądowniczej Rzeczypospolitej Polskiej, nie posiadają kompetencji w zakresie procedury wnoszenia środków

o charakterze skargi przed organy należące do międzynarodowego systemu ochrony prawa, w tym również ustanowienia obrońcy z urzędu w postępowaniu przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka.

Przewodniczący: sędzia SN W. Kozielewicz.

Sąd Najwyższy w sprawie Bogdana M., skazanego z art. 200 § 1 k.k.

w zw. z art. 64 § 1 k.k., w związku z wnioskiem skazanego z dnia 26 maja

2008 r. o wyznaczenie obrońcy z urzędu celem sporządzenia skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu.

zarządził

nie uwzględnić wniosku o wyznaczenie skazanemu Bog-

danowi M. obrońcy z urzędu celem sporządzenia skargi do Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu.

UZASADNIENIE

Bogdan M. wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 27 października

2006 r., został skazany za czyny określone w art. 200 § 1 k.k. w zw. z art.

64 § 1 k.k. na karę 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Oskarżony odwołał się od tego orzeczenia. Okregowy w B. wyrokiem z dnia 24 września

2007 r., uznał apelację za oczywiście bezzasadną i utrzymał w mocy zaskarżony wyrok. W dniu 12 listopada 2007 r. obrońca Bogdana M. złożył

kasację, w której zarzucił m.in. naruszenie przepisów art. 439 § 1 k.p.k.

oraz 438 pkt 2 k.p.k. Postanowieniem z dnia 8 maja 2008 r., Sąd Najwyższy oddalił tę kasację, uznając ją za oczywiście bezzasadną.

W dniu 26 maja 2008 r. wpłynął do Sądu Najwyższego wniosek

BogBogdana M. o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu celem sporządzenia i

podpisania skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, „od wyroku

Sądu Okręgowego w B. (...) z dnia 24 września 2007 r. i Sądu Najwyższego w Warszawie z dnia 8 maja 2008 r. (...)”.

Nie jest możliwe uwzględnienie złożonego wniosku, z poniżej podanych przyczyn:

Zgodnie z art. 34 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z

dnia 10 lipca 1993 r.) każda osoba, organizacja pozarządowa lub grupa

jednostek, która uważa, że stała się ofiarą naruszenia przez państwo praw

zawartych w Konwencji lub jej Protokołach, ma prawo do złożenia przed

Europejski Trybunał Praw Człowieka z siedzibą w Strasburgu tzw. skargi

indywidualnej. Art. 35 Konwencji określa wymogi formalne, która spełniać

powinna każda skarga. Mianowicie, Trybunał może rozpatrywać sprawę

dopiero po wyczerpaniu wszystkich środków odwoławczych, przewidzianych prawem wewnętrznym, a sprawa powinna zostać wniesiona w ciągu 6

miesięcy od daty podjęcia ostatecznej decyzji. Trybunał nie rozpatruje żad-

nej skargi wniesionej w trybie art. 34, która jest anonimowa lub jest co do

istoty identyczna ze sprawą już rozpatrzoną przez Trybunał lub ze sprawą,

która została poddana innej międzynarodowej procedurze dochodzenia lub

rozstrzygnięcia, i jeśli skarga nie zawiera nowych, istotnych informacji.

Szczegółowa procedura wnoszenia skarg indywidualnych przez osoby i inne podmioty przed Trybunał uregulowana jest w dokumencie Rady

Europy – Regulaminie Trybunału (wersja ujednolicona na dzień 1 lipca

2006 r.- Lex). Z reguły 36 wynika, że osoby, organizacje pozarządowe lub

grupy jednostek mogą, wszczynając postępowanie, wnosić skargi na podstawie art. 34 Konwencji osobiście lub za pośrednictwem przedstawiciela.

Przedstawicielem działającym w imieniu skarżącego, poza szczególnymi

wyjątkami (takimi, jak np. profesorowie prawa, lub inne osoby, na których

występowanie w roli pełnomocnika Trybunał wyrazi zgodę), powinien być

adwokat uprawniony do wykonywania zawodu w którymkolwiek z państw

stron Konwencji oraz zamieszkały na terytorium jednej z nich, legitymujący

się odpowiednią znajomością jednego z języków urzędowych Trybunału.

Regulamin określa również tok postępowania dotyczący przyznania

bezpłatnej pomocy prawnej skarżącemu. Reguła 91 stanowi bowiem, że

Przewodniczący Izby Trybunału może – na wniosek skarżącego wnoszącego skargę na podstawie art. 34 Konwencji albo z urzędu – przyznać

bezpłatną pomoc prawną skarżącemu w związku z przedstawieniem jego

sprawy, po otrzymaniu od państwa – strony Konwencji, przeciwko któremu

skarga jest skierowana, pisemnych uwag dotyczących dopuszczalności tej

skargi, albo po upływie terminu do ich przedstawienia. Regulamin stanowi,

że pomoc prawną przyznaje się wyłącznie wtedy, gdy Przewodniczący Izby

jest przekonany, iż jest to niezbędne dla właściwego przebiegu sprawy

przed Izbą oraz gdy skarżący wykaże, że nie posiada wystarczających

środków na pokrycie całości lub części wymaganych kosztów. Środki z budżetu Rady Europy na pomoc prawną mają zapewnić nawet najuboższym

pokrzywdzonym skuteczne popieranie przed Trybunałem skarg przeciwko

państwu. Pomoc ta polega na przyznaniu skarżącemu określonej kwoty

pieniężnej, koniecznej do opłacenia kosztów adwokackich, kosztów podróży i utrzymania oraz innych niezbędnych wydatków osoby skarżącej i jej

pełnomocnika. Pomoc przeznaczona jest na wydatki związane z udziałem

jednego pełnomocnika skarżącego, chyba że Trybunał uzna za właściwe

sfinansowanie większej liczby przedstawicieli strony. W celu ustalenia, czy

skarżący posiada wystarczające środki na pokrycie całości lub części wymaganych kosztów, konieczne jest wypełnienie przez niego formularza deklaracji wskazującej m.in. na jego dochody oraz zobowiązania finansowe

względem osób będących na jego utrzymaniu. Deklaracja ta wymaga poświadczenia przez właściwą władzę lub władze krajowe. Po otrzymaniu

danych przedstawionych zarówno przez skarżącego, jak i przez państwo –

stronę Konwencji, Przewodniczący Izby podejmuje decyzję w przedmiocie

przyznania pomocy prawnej, o czym powiadamia się strony. Należy przy

tym podkreślić, że decyzja o przyznaniu bezpłatnej pomocy prawnej może

zapaść dopiero po otrzymaniu uwag pozwanego państwa co do dopuszczalności skargi. Oznacza to, że skarżący nie może domagać się pokrycia

przez Trybunał kosztów związanych z samym wniesieniem skargi. Natomiast samą skargę może on sporządzić osobiście lub przez pełnomocnika,

którym nie musi być prawnik. Do złożenia wniosku o przyznanie bezpłatnej

pomocy prawnej nie stosuje się więc przymusu adwokackiego lub radcowskiego. Przewodniczący Izby może też w każdym czasie, jeżeli jest przekonany, że warunki wskazane w Regulaminie już nie zachodzą, odwołać

lub zmienić przyznaną pomoc prawną (por. M. A. Nowicki: Jak skierować

skargę do Europejskiej Komisji Praw Człowieka w Strasburgu, Warszawa

1996, s. 9-11; M. A. Nowicki: Wokół Konwencji Europejskiej, Kraków 2000,

s. 57-59; H. Bajonek-Ziaja: Skarga do Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka oraz skarga do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, War-

szawa 2008, s. 29-30; B. Waszczuk: Skargi osób fizycznych do Europejskiej Komisji Praw Człowieka, RPr 1995, nr 4, s. 63; I. Lach: Postępowanie

ze skargi indywidualnej przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka,

RPr 1999, nr 6, s. 52; P. Walczak: Warunki dopuszczalności skargi indywidualnej na podstawie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, PiP 1993,

nr 8, s. 48).

Odrębną kwestią jest zasądzenie od państwa zwrotu kosztów i wydatków poniesionych przez stronę, w tym także kosztów pomocy prawnej,

w razie uznania przez Trybunał, że nastąpiło naruszenie Konwencji.

Z przepisów regulujących postępowanie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka wynika więc, że organem właściwym w zakresie przyznawania pomocy prawnej osobom skarżącym jest sam Trybunał. Do niego więc powinien zwrócić się skarżący z wnioskiem o przyznanie mu

obrońcy z urzędu, zgodnie z przewidzianą przez Regulamin procedurą. Rola w tym zakresie organów Rzeczypospolitej Polskiej, łącznie z Sądem

Najwyższym, kończy się w chwili wydania prawomocnego orzeczenia, które jest przedmiotem skargi. Europejski Trybunał Praw Człowieka nie należy

do systemu polskich organów ochrony prawnej. Istniejące dwa systemy

ochrony: międzynarodowy i krajowy są przy tym od siebie, w tym zakresie,

niezależne. Międzynarodowy organ ochrony prawnej, a takim jest przecież

Europejski Trybunał Praw Człowieka, stanowi element kompletnego systemu ochrony prawnej Rady Europy, który to system nie tylko określa zakres przyznanej jednostkom ochrony, ale i procedurę dochodzenia wyliczonych w Konwencji praw. Sąd Najwyższy, jako naczelny organ władzy

sądowniczej Rzeczypospolitej Polskiej, nie posiada żadnych kompetencji w

zakresie procedury wnoszenia ewentualnych środków o charakterze skargi

przed organy należące do międzynarodowego systemu ochrony prawa, w

tym również ustanowienia obrońcy z urzędu w postępowaniu przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka