IV KK 625/21 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KK 625/21 POSTANOWIENIE Dnia 17 grudnia 2021 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Siuchniński na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej, w dniu 17 grudnia 2021 r., sprawy M. B.wnioskującej o zadośćuczynienie i odszkodowanie z powodu kasacji wniesionej przez pełnomocnika od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II AKa […], zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w R. z dnia 17 września 2020r., sygn. akt II Ko […], p o s t a n o w i ł 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną, 2. obciążyć M.

B. kosztami postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIEWnioskodawczyni M. B. wniosła o zasądzenie na jej rzecz kwot 5 260189,43 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdy oraz 208.176,46 zł tytułem odszkodowania za szkodę, doznanych na skutek pozbawienia wolności jej ojca J. G. w okresie od dnia 24 października 1949 r. do dnia 29 lipca 1952 r. w związku z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Sąd Okręgowy w R., wyrokiem z dnia 17 września 2020 r., sygn. akt II Ko (..), zasądził na rzecz wnioskodawczyni kwotę 80.000 zł tytułem odszkodowania oraz 220.000 zł tytułem zadośćuczynienia, a dalej idące żądanie oddalił.Pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł apelację od powyższego wyroku, zarzucając:1. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 8 ust.1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (dalej: ustawa lutowa), poprzez błędne przyjęcie, że odszkodowanie w wysokości stanowiącej sumę wynagrodzenia z tytułu wykonywania przymusowej pracy przez J.G. podczas pozbawienia wolności, nie znajduje uzasadnienia we wskazanym przepisie;2.w oparciu o art. 438 pkt 2 k.p.k., obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. poprzez ukształtowanie swojego przekonania z pominięciem zasady prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego i wskazaniami wiedzy i uznanie, iż szkodą powstałą na skutek pozbawienia wolności J.

G., a w konsekwencji pozbawieniem go możliwości wykonywania pracy zarobkowej jest wyłącznie połowa osiąganych przez niego dochodów;3.w oparciu o art. 438 pkt 2 k.p.k. obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 410 k.p.k. poprzez pominięcie w trakcie orzekania o wysokości zadośćuczynienia krzywdy J. G. związanej z rozłąką z rodziną oraz obawą o ich dalszy los;4.w oparciu o art. 438 pkt 2 k.p.k., obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. poprzez dowolną ocenę dowodów i wyciągnięcie z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wniosków sprzecznych z zasadami prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego i wskazaniami wiedzy poprzez uznanie, iż zadośćuczynienie w kwocie 220.000,- zł spełnia cel i wymogi określone art. 8 ust. 1 ustawy lutowej w przypadku krzywd J.

G. doznanych na skutek pozbawienia go wolności w okresie od dnia 24 października 1949 r. do dnia 29 lipca 1952 r. w związku z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego;5.w oparciu o art. 438 pkt 1a k.p.k., obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 445 § 2 k.c. oraz art. 448 k.c., w zbiegu z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej, poprzez błędne przyjęcie, że kwota zadośćuczynienia w wysokości 220.000 zł. jest kwotą odpowiednią w przypadku krzywd J. G. doznanych na skutek pozbawienia go wolności w okresie od dnia 24 października 1949 r. do dnia 29 lipca 1952 r., w związku z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na rzecz wnioskodawczyni M.

B.:1.dalszej kwoty 5.040.189,43 zł (słownie: pięć milionów czterdzieści tysięcy sto osiemdziesiąt dziewięć złotych 43/100) tytułem zadośćuczynienia za krzywdy doznane przez jej ojca J. G. na skutek niesłusznego pozbawienia go wolności w okresie od dnia 24 października 1949 r. do dnia 29 lipca 1952 r. w związku z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;2.dalszej kwoty 128.176,46 zł (słownie: sto dwadzieścia osiem tysięcy sto siedemdziesiąt sześć złotych 46/100) tytułem odszkodowania za szkodę poniesioną przez jej ojca J.

G. na skutek niesłusznego pozbawienia go wolności w okresie od dnia 24 października 1949 r do dnia 29 lipca 1952 r. w związku z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 10 czerwca 2021r., sygn.akt II Aka (...), zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że kwotę odszkodowania za poniesioną szkodę podwyższył do kwoty 166.337,63 zł (sto sześćdziesiąt sześć tysięcy trzysta trzydzieści siedem złotych sześćdziesiąt trzy grosze), a kwotę zadośćuczynienia za doznaną krzywdę podwyższa do kwoty 1.000.000,00 zł (jeden milion złotych).

W pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.Kasację od tego wyroku wywiódł pełnomocnik, zarzucając:1. rażące naruszenie art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w związku z art. 433 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., które miało istotny wpływ na treść wydanego wyroku, polegające na dokonaniu przez sąd odwoławczy powierzchownej, niepełnej i nieprawidłowej kontroli odwoławczej orzeczenia Sądu I instancji, poprzez niedostrzeżenie uchybień Sądu I instancji dotyczących zasad ustalania wysokości zadośćuczynienia, co w konsekwencji doprowadziło do nierozpoznania wszystkich zarzutów stawianych orzeczeniu Sądu I instancji i nie zasądzenia dalszej kwoty zadośćuczynienia, 2.rażące naruszenie art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.

U. z 2018, poz. 2099) w zw. art. 322 k.p.c., które miało istotny wpływ na treść wydanego wyroku, polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu skutkującym brakiem zasądzenia przez Sąd II instancji pełnego odszkodowania, pomimo wykazania podstaw do jego zasądzenia.W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Kasacja jest bezzasadna w stopniu oczywistym, co musiało skutkować jej oddaleniem na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 3 k.p.k.

W myśl art. 519 k.p.k. i art. 523 § 1 k.p.k. wniesienie kasacji uzasadniać mogą uchybienia wskazane w art. 439 k.p.k. lub inne, mające cechy rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Zarzuty kasacji wychodzące poza ograniczenia wynikające z art. 523 k.p.k. stanowią nieuprawnione dążenie do przekształcenia kontroli kasacyjnej w kolejną kontrolę instancyjną. Kasacja służy eliminowaniu z obrotu prawnego wyroków dotkniętych najpoważniejszą obrazą prawa, czego nadzwyczajny środek zaskarżenia wywiedziony przez pełnomocnika wnioskodawcy nie wykazał.

W odniesieniu do kwestii zarówno zadośćuczynienia jak i odszkodowania skarżący ogranicza się do kwestionowania ich wysokości, nie wykazując na czym miałaby polegać rażąca obraza zastosowanego prawa. Przekonanie skarżącego, że wnioskodawca zasługuje na wyższe zadośćuczynienie i odszkodowanie jest jego dobrym prawem ale to jeszcze nie oznacza, że Sąd Apelacyjny w (…) kształtując samodzielnie (zmieniając w znaczny sposób, na korzyść wnioskodawczyni wyrok Sadu Okręgowego w R. ) wysokość należnego odszkodowania i zadośćuczynienia rażąco naruszył prawo tym bardziej, że nie przekonuje o tym także uzasadnienie kasacji, które w istocie jest powtórzeniem argumentacji przedstawionej w apelacji.Wbrew podniesionym przez pełnomocnika wnioskodawczyni zarzutom, Sąd odwoławczy przeprowadził wszechstronną i pełną kontrolę zaskarżonego wyroku.

Nie wykazał on w uzasadnieniu kasacji, aby dokonana przez Sąd odwoławczy ocena zarzutów apelacyjnych była błędna bądź też nie respektowała zasad wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego. Sąd odwoławczy nie poczynił żadnych nowych ustaleń faktycznych, nie prowadził postępowania dowodowego, zatem oczywistym jest, że nie mógł rażąco naruszyć art. 7 k.p.k., co zarzuca skarżący w pierwszym zarzucie kasacji. W pełni aktualne jest stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 2 marca 2021 r., sygn.akt III KK 1/21, że:

„Możliwe jest podniesienie wobec wyroku sądu odwoławczego zarzutu naruszenia art. 7 k.p.k., ale jedynie wówczas, gdyby to ten sąd dokonał samodzielnej, odmiennej od sądu I instancji, oceny dowodów i na ich podstawie czynił samodzielne ustalenia faktyczne, które byłyby różne od ustaleń pierwszo instancyjnych”. Tymczasem Sąd odwoławczy podzielił w pełni ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd meriti, nie zgadzając się jedynie w pełni z ich oceną, co znalazło stosowne odzwierciedlenie w zaskarżonym kasacją orzeczeniu. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd przekonująco i rzeczowo wykazał powody, dla których podwyższył zadośćuczynienie jedynie do 1.000.000 zł, natomiast odszkodowania jedynie do 166337,63 zł., uznając tym samym w pozostałej części żądania wnioskodawczyni za niezasadne.Nie można zgodzić się z pełnomocnikiem wnioskodawczyni, że Sąd odwoławczy nie uwzględnił w sposób właściwy rozmiaru krzywd i cierpień doznanych przez J.

G. na skutek pozbawienia wolności przez okres niemal 3 lat. Uwzględnił przecież wszystkie okoliczności istotne dla określenia rozmiarów krzywdy wyrządzonej J. G., w tym te związane z rozłąką z rodziną i obawą o jej dalszy los, wskazał na warunki odbywania kary pozbawiania wolności, upokorzenie, uczucie poniżenia, wpływ na psychikę osadzonego, na okoliczności pozbawienia go wolności, metody przesłuchiwania, warunki pracy, i długotrwałość kary. Słusznie prokurator w odpowiedzi na kasację przywołał treść orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2019 r. (sygn.

V KK 276/19), w którym sąd podał przesłanki skuteczności zarzutu kasacyjnego w zakresie wysokości zasądzonego zadośćuczynienia. Sąd Najwyższy stwierdził, że „W postępowaniu kasacyjnym zarzut niewłaściwego ustalenia kwoty zadośćuczynienia może być skuteczny tylko wtedy, gdy zaskarżony wyrok w sposób oczywisty narusza zasady ustalenia tej sumy pieniężnej, a więc gdy uwzględniono niewłaściwie lub też nie uwzględniono właściwych elementów mających istotne znaczenie dla określenia wysokości zadośćuczynienia”.

Tego w kasacji nie wykazano, w związku z czym brak jest podstaw do stwierdzenia zasadności zarzutu w tej kwestii. Stąd należało przyjąć, że Sąd Apelacyjny w (…) uwzględnił wszystkie obiektywne okoliczności mające wpływ na wymiar zadośćuczynienia zaś to, że określił wysokość należnego zadośćuczynienia na taką a nie inną kwotę pozostaje w granicach jego prawa do swobodnego kształtowania zadośćuczynienia. Odnosząc się do drugiego zarzutu sformułowanego w skardze kasacyjnej należy zauważyć, że kwestia wysokości należnego odszkodowania była przedmiotem kontroli instancyjnej ze strony Sądu Apelacyjny w (…), który częściowo podzielił stanowisko przedstawione w zarzucie apelacyjnym, tj. w zakresie jakim Sąd I instancji dokonał ustalenia odszkodowania za utracone zarobki w związku z pozbawieniem wolności J.

G. na kwotę 80.000 zł przyjmując, że stanowi ono kwotę jaką mógłby zaoszczędzić, gdyby pracował przez okres pozbawienia wolności. Sąd odwoławczy trafnie, co skutkowało dokonaniem korekty wyroku i podwyższeniem odszkodowania do kwoty 166.337,63 zł. (podzielając sposób w jaki Sąd Okręgowy dokonał wyliczenia kwoty stanowiącej odszkodowanie za utracone zarobki w czasie pozbawienia wolności J. G., nie podzielił ustaleń Sąd I instancji, które doprowadziły do przyjęcia kwoty 80.000 zł jako odszkodowania za utracone zarobki w odniesieniu do treści art. 361 k.c. Sąd odwoławczy szczegółowo wykazał na czym polegało błędne stanowisko Sądu I instancji w interpretacji pojęcia szkody, nie odpowiadającemu charakterowi roszczenia z art. 8 ust. 2 ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Podzielił przy tym argumenty apelującego, że w realiach sprawy wielkość szkody, którą poniósł ojciec wnioskodawczyni na skutek pozbawienia go możliwości wykonywania pracy zarobkowej i która powinna zostać skompensowana zasądzonym odszkodowaniem, wyznacza suma utraconych zarobków. Swoje stanowisko w tej kwestii szeroko i wnikliwie uzasadnił, wskazując na konieczność uwzględnienia zasad prawa cywilnego dotyczących tych kwestii (art. 361 § 1 i § 2 k.c.) a także dokonując wnikliwej analizy przepisów ustawy lutowej. Nie miał i nie ma natomiast racji skarżący, żądając niejako podwójnego odszkodowania, a to także za pracę jaką J.

G. wykonywał w czasie pozbawienia wolności. Przepis art. 8 ust. 1 ustawy lutowej daje możliwość żądania odszkodowania, ale tylko za poniesioną szkodę wynikłą z wydania lub wykonania orzeczenia. Natomiast fakt wykonywania pracy przymusowej nie jest bezpośrednim skutkiem wydanego orzeczenia. W postanowieniu z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. II KK 240/10 (Lex nr 686809), Sąd Najwyższy stwierdził, że: „przepis art. 8 ust. 1 ustawy z 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego nie stanowi podstawy do dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia za szkody oraz krzywdy wynikłe ze skierowania osoby uprzednio skazanej za taką działalność orzeczeniem uznanym w trybie tej ustawy za nieważne do pracy przymusowej w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu lub batalionach budowlanych.

Ewentualne szkody z taką pracą związane mogą być dochodzone w drodze sądowej przeciwko Skarbowi Państwa”.Reasumując: Sąd Apelacyjny, dokonując kontroli orzeczenia Sądu pierwszej instancji, nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa, które mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, jednocześnie pełnomocnik wnioskodawcy nie wykazał, aby w sprawie zaistniały podstawy kasacyjne, które skutkować mogłyby wydaniem orzeczenia kasatoryjnego. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu, obciążając M. B. kosztami postępowania kasacyjnego w myśl art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k.