IV KK 512/17 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KK 512/17 POSTANOWIENIE Dnia 8 lutego 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący)‎SSN Rafał Malarski (sprawozdawca)‎SSN Paweł WilińskiProtokolant Danuta Bratkrajc przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Roberta Tarsalewskiego‎w sprawie E. T.‎o zadośćuczynienie i odszkodowanie z ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. 2015 r., poz. 1583 j.t.)‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie‎w dniu 8 lutego 2019 r.,‎kasacji wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego na korzyść wnioskodawcy‎od postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. akt II AKo (…), uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w T., wyrokiem z 10 października 2008 r., na podstawie art. 8 ust. 1, art. 8 ust. 1a i art. 13 ustawy z 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (dalej: ustawa lutowa lub ustawa rehabilitacyjna), zasądził od Skarbu Państwa na rzecz E. T. kwotę 25.000 zł tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia za internowanie w okresie od 12 grudnia 1081 r. do 5 czerwca 1982 r. – z ustawowymi odsetkami. Wobec braku odpowiedniego wniosku nie sporządzono pisemnego uzasadnienia tego wyroku, który uprawomocnił się18 października 2008 r.W dniu 12 kwietnia 2016 r. pełnomocnik represjonowanego, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 1 marca 2011 r. (P 21/09), złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z 10 października 2008 r.

Sąd Apelacyjny w (…), postanowieniem z 14 października 2016 r., oddalił także wniosek, wskazując, że szkoda i krzywda, wynikłe z internowania w okresie stanu wojennego, zostały w pełni zrekompensowane zasądzoną wcześniej kwotą 25.000 zł.Kasację od prawomocnego postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…) złożył Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny. Zaskarżając postanowienie w całości na korzyść wnioskodawcy, zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie art. 92 k.p.k. i art. 7 k.p.k. polegające na dowolnym uznaniu zasądzonej wcześniej sumy 25.000 zł za adekwatną, podczas gdy Sąd Okręgowy w T. nie uzasadnił swojego rozstrzygnięcia i nie rozgraniczył, jaką kwotę przyznał tytułem odszkodowania, a jaką z racji zadośćuczynienia, a nadto w podstawie prawnej wyroku powołał art. 8 ust. 1a ustawy lutowej, o którego niekonstytucyjności orzekł Trybunał Konstytucyjny w dniu 1 marca 2011 r., co powinno stanowić podstawę wznowienia postępowania określoną art. 540 § 2 k.p.k.

W konsekwencji autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się zasadna. Na wstępie warto przypomnieć, że wprawdzie uznanie niekonstytucyjności wymienionych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 marca 2011 r. (P 21/09) przepisów ustawy lutowej nie oznacza konieczności niejako automatycznego wznawiania postępowania we wszystkich sprawach, w których były one podstawą rozstrzygnięcia co do roszczeń w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia za represje stosowane po wprowadzeniu stanu wojennego (zob. postanowienie SN z 28 kwietnia 2018 r., IV KO 10/18), to jednak – gdy przy rozstrzygnięciu tych spraw zastosowanie znalazł art. 8 ust. 1a wymienionej ustawy i gdy prawdopodobne było, że zasądzona wówczas suma 25.000 zł nie rekompensowała w całości szkód i krzywd wyrządzonych osobie represjonowanej – wznowienie postępowania na podstawie propter decreta (art. 540 § 2 k.p.k.) będącej konsekwencją przepisu art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, jawi się jako wskazane.

Przyznanie osobie represjonowanej przed wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 marca 2011 r.(P 21/09), na podstawie art. 8 ust. 1a ustawy rehabilitacyjnej, kwoty 25.000 zł tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia, gdy żądanie nie było niższe od tej sumy pieniężnej, stwarza silne domniemanie, zwłaszcza przy braku pisemnego uzasadnienia wyroku, że tylko ściśle prawne ograniczenie przesądziło o wysokości zasądzonej kwoty. Pozbawiony znaczenia jest fakt, że w owym czasie żądanie nie przekroczyło 25.000 zł i że wyrok zasądzający taką kwotę nie był zaskarżony, skoro zainteresowane osoby dysponowały wiedzą, iż w tym zakresie istnieje ustawowa bariera prawna.Przedstawione rozważania miały pełne odniesienie do niniejszej sprawy.

Dodatkową, ale przecież niezwykle ważną okolicznością było to, że E. T. pełnił w okresie od 5 listopada 1982 r. do 3 lutego 1983 r. czynną służbę wojskową, do której odbycia został powołany za działalność niepodległościową w strukturach NSZZ „S”. Przepis art. 8a ust. 1 ustawy lutowej, który wszedł w życie 1 września 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1188), stanowi, że takiej osobie za okres pełnienia służby wojskowej w ramach represji politycznej przysługuje odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.

W tym stanie rzeczy, skoro Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisu prawnego, na podstawie którego został wydany przez Sąd Okręgowy w T. w dniu 10 października 2008 r. wyrok, a Sąd Apelacyjny w R., postanowieniem z 14 czerwca 2016 r., z rażącym i mającym istotny wpływ na treść orzeczenia naruszeniem wskazanego w kasacji prawa oddalił wniosek o wznowienie postępowania, należało kasację w całej rozciągłości uwzględnić (art. 537 § 2 k.p.k.).Prowadząc ponownie postępowanie w przedmiocie wznowienia procesu zakończonego prawomocnym wyrokiem z 10 października 2008 r., Sąd Apelacyjny w (…) powinien mieć na względzie przedstawione wyżej uwagi.