IV KK 386/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KK 386/12 POSTANOWIENIE Dnia 14 marca 2013 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Krzysztof Cesarz‎SSN Jarosław MatrasProtokolant Dorota Szczerbiak przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz-Śliwy‎w sprawie P. K.‎obwinionego z art. 90 k.w.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie‎w dniu 14 marca 2013 r.,‎kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść‎od postanowienia Sądu Okręgowego w K.‎z dnia 28 maja 2012 r., sygn. akt IX Kz […]‎utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w O.‎z dnia 2 kwietnia 2012 r., sygn. akt VI W […]w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. VI W […], uniewinnił obwinionego P.K. od popełnienia zarzucanego mu czynu zakwalifikowanego z art. 90 k.w., oraz na podstawie art. 118 § 2 k.p.w. obciążył Skarb Państwa kosztami postępowania.W dniu 14 lutego 2012 r. P. K., zwrócił się do Sądu Rejonowego w O. o zwrot kosztów obrony z wyboru w przedmiotowej sprawie, które zostały wyłożone przez jego ojca – C. K.. Do wniosku dołączył pisemne oświadczenie adwokata o pobraniu od C. K. kwoty 600 złotych za obronę w sprawie oznaczonej sygnaturą VI W […], a także pisemne oświadczenie ojca, iż uiścił wymienioną kwotę.Sąd Rejonowy w O. postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2012 r., sygn.

VI W […], nie uwzględnił tego wniosku.P. K. złożył zażalenie na to postanowienie.Nie zostało ono uwzględnione przez Sąd Okręgowy w K., który postanowieniem z dnia 28 maja 2012 r., sygn. IX Kz […], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Z uzasadnienia w/w postanowienia wynika, że Sąd Okręgowy w K. podzielił argumentację Sądu Rejonowego w O..Podniósł, iż unormowanie z art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 119 k.p.w., wyraźnie stanowi o uzasadnionych wydatkach strony postępowania, zaś C. K., który co jest bezsporne, uiścił wynagrodzenie na rzecz adwokata, jest ojcem obwinionego i nie występował w niniejszej sprawie w charakterze strony postępowania.

Swoje wywody Sąd Okręgowy w K. skonkludował stwierdzeniem, że cyt. „Skoro C. K. nie jest stroną postępowania, nie może wnosić o zasądzenie zwrotu wydatków w niniejszej sprawie, zaś obwiniony nie poniósł wydatków związanych z ustanowieniem obrońcy. Zatem obwiniony nie może skutecznie wnosić o ich zasądzenie na swoją rzecz, a tym bardziej na rzecz ojca – nie będącego stroną” (k. 60).Kasację od powyższego orzeczenia Sądu Okręgowego w K. złożył Rzecznik Praw Obywatelskich. Zaskarżył je w całości na korzyść P. K. i zarzucając rażące i mogące mieć istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, to jest art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 119 k.p.w., w następstwie wyrażenia błędnego poglądu, iż nie jest dopuszczalny zwrot kosztów ustanowienia jednego obrońcy z wyboru obwinionemu, który został uniewinniony, jeżeli wyłożyła je inna osoba niż sam obwiniony, wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i utrzymanego nim w mocy postanowienia Sądu Rejonowego w O. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył co następuje.Kasacja zasługuje na uwzględnienie.Art. 118 § 2 k.p.w. stanowi, że w razie uniewinnienia obwinionego lub umorzenia postępowania koszty postępowania ponosi Skarb Państwa, jeżeli postępowanie toczyło się na podstawie wniosku o ukaranie, który złożył oskarżyciel publiczny.

W takim wypadku należy koszty obrony z wyboru zasądzić od Skarbu Państwa, gdyż są one składnikiem kosztów procesu w rozumieniu, recypowanego do postępowania w sprawach o wykroczenia, art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że wydatki związane z obroną z wyboru są wydatkami stron, a w konsekwencji to im należy zasądzić od Skarbu Państwa koszty poniesione na tą obronę z wyłączeniem podatku VAT (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2011 r., V KK 62/11, R-OSNKW 2011, poz. 746 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2005 r., IV KK 364/05, R-OSNKW 2005, poz. 1939).Poza sporem jest, iż postępowanie przeciwko P. K. toczyło się z wniosku o ukaranie złożonego przez oskarżyciela publicznego.

Nie budzi też wątpliwości, że P. K. ustanowił obrońcę z wyboru i wyrokiem Sądu Rejonowego w O. z dnia 7 grudnia 2007 r., VI W […], został uniewinniony. Powyższe prowadzi do wniosku, że przysługuje mu prawo żądania zwrotu kosztów ustanowionego obrońcy, zaś okoliczność wyłożenia tych kosztów przez ojca nie ma żadnego znaczenia dla oceny zasadności wniosku o zwrot kosztów obrony.Trafnie wskazuje Rzecznik Praw Obywatelskich, że cyt. „nieuprawniony i nieznajdujący oparcia w przepisach prawa jest pogląd Sądu, że koszty obrony muszą pochodzić ze środków własnych obwinionego, a zwrot tych kosztów nie przysługuje, jeśli wykłada je inna osoba, nie będąca stroną postępowania.

Przepisy procedury karnej z oczywistych powodów nie nakładają na sąd obowiązku badania od kogo obrońca otrzymał wynagrodzenie. Relewantny z punktu widzenia zasadności roszczeń obwinionego jest tylko fakt ustanowienia obrońcy w sprawie i uniewinnienia obwinionego. Odmowa zasądzenia kosztów obrony w oparciu o fakt, że wyłożył je ojciec jest zatem oczywiście niesłuszna”.Należy przy tym zauważyć, że przepisy art. 16 ust. 1 ustawy z 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. 2009 r., nr 146, poz. 1188 ze zm.) i art. 225 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r., o radcach prawnych (t.j.

Dz. U. 2010 r., nr 10, poz. 65 ze zm.) nie wymagają, aby opłaty za czynności obrończe, które w sprawach o wykroczenia mogą wykonywać adwokaci i radcowie prawni (art. 24 § 1 k.p.w.), uiszczały bezpośrednio osoby bronione. Przepisy te mówią o „kliencie”, a więc o podmiocie zlecającym czynność, którym wcale nie musi być osobiście strona. Warto też wskazać na treść art. 83 § 1 k.p.k. (ma on odpowiednie zastosowanie w sprawach o wykroczenia – art. 24 § 2 k.p.w.), zgodnie z którym w określonych sytuacjach stosunek obrończy może być zawiązany przez udzielenie upoważnienia do obrony nie tylko przez obwinionego, ale również przez „inną osobę”.Skoro więc osoba nie będąca stroną uiszczając opłatę za obronę z wyboru działa zgodnie z prawem, to rażąco niesprawiedliwe byłoby pozbawienie obwinionego prawa do zwrotu od Skarbu Państwa tej opłaty w razie uniewinnienia lub umorzenia postępowania w sprawie o wykroczenie, jeżeli postępowanie toczyło się z wniosku o ukaranie złożonego przez oskarżyciela publicznego.Kierując się przedstawionymi względami Sąd Najwyższy z mocy art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w. orzekł jak w postanowieniu. aw