IV KK 341/15 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KK 341/15 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 lutego 2016 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący)‎SSN Michał Laskowski‎SSN Dariusz Świecki (sprawozdawca)Protokolant Danuta Bratkrajc przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej‎w sprawie Z. M. Ż. skazanego z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i Z. Ż. skazanego z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie‎w dniu 2 lutego 2016 r.,‎kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanych‎od wyroku Sądu Okręgowego w G.‎z dnia 30 czerwca 2015 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Z.‎z dnia 15 grudnia 2014 r., uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Z. i na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 kpk postępowanie karne wobec Z. M. Ż. i Z. Ż. umarza, a kosztami procesu obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 15 grudnia 2014 r. oskarżony Z. M. Ż. uznany został za winnego tego, że w okresie od 8 września 2003r. do 3 listopada 2005r. działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w krótkich odstępach czasu, przywłaszczył mienie wspólne, objęte ustawową małżeńską wspólnotą majątkową z E. Ż. w kwocie 157.050,34 złotych w ten sposób, że dokonywał wypłat z jego rachunku w Lukas Banku, przekształconego w dniu 6 maja 2003 roku na rachunek wspólny z ojcem Z. Ż. i jednocześnie wpłacał, tworząc lokaty, wypłacone z Lukas Banku kwoty oraz inne kwoty objęte również ustawową wspólnością małżeńską majątkową gromadzone poza tym kontem na rachunek ojca Z.

Ż., utworzony w banku BPH, na którym to rachunku znajdowała się kwota 230.000 złotych (objęta wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. sygn. akt II K …/05), następnie zlikwidował ten rachunek w banku BPH, wpłacając zgromadzone na powyższym rachunku pieniądze, jak również inne kwoty objęte ustawową wspólnością małżeńską majątkową na utworzony w dniu 10 października 2005 roku rachunek w ING Bank Śląski, którego właścicielem uczynił swojego ojca Z. Ż., a sam stał się pełnomocnikiem do konta i dokonał dalszych wpłat, gromadząc pieniądze na tym rachunku w łącznej kwocie 419.305,86 złotych, przy czym powyższa kwota obejmuje kwotę 230.000zł, której przywłaszczenie na szkodę E. Ż. zostało prawomocnie stwierdzone wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. sygn.

II K …/05 z dnia 10 lipca 2007r. oraz kwotę 32.255,52 złotych, stanowiącą odsetki od całości kwoty, w tym od kwoty 230.000 złotych (kwota objęta wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. sygn. akt II K …/05), co przy uwzględnieniu różnicy, daję kwotę w wysokości 157.050,34 złotych, przy czym działał z zamiarem rozporządzenia pieniędzmi na potrzeby własne bez zgody i wiedzy współmałżonka, tym samym działając na szkodę E. Ż., tj. przestępstwa z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to na podstawie art. 284 § 1 k.k. wymierzono mu na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności.Tymże wyrokiem oskarżony Z.

Ż. uznany został za winnego tego, że w okresie od 8 września 2003r. do 3 listopada 2005r. działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w krótkich odstępach czasu, w zamiarze, aby jego syn Z. M. Ż. dokonał czynu zabronionego wyczerpującego znamiona z art. 284 § 1 k.k. pomógł mu w jego popełnieniu, w ten sposób że na utworzonym przez siebie rachunku w dniu 3 września 2002 roku w banku BPH przyjmował pieniądze stanowiące ustawową wspólność małżeńską majątkową jego syna Z. M. Ż. i żony syna E. Ż. wypłacanych z konta jego syna Z.

M. Ż. w Lukas Banku, następnie przekształconego na konto wspólne z nim oraz inne kwoty, stanowiące ustawową wspólność małżeńską majątkową, następnie zlikwidował ten rachunek 10 października 2005 roku, tworząc nowy rachunek w ING Bank Śląski, którego stał się właścicielem, a co do którego pełnomocnikiem był jego syn Z. M. Ż., wpłacając na ten rachunek pieniądze uprzednio zgromadzone w banku BPH i przyjmując dalsze wpłaty dokonywane przez jego syna Z. M. Ż. pieniędzy pochodzących również z majątku wspólnego do kwoty 419.305,86 złotych, przy czym powyższa kwota obejmuje kwotę 230.000zł, której przywłaszczenie na szkodę E. Ż. zostało prawomocnie stwierdzone wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. sygn.

II K …/05 z dnia 10 lipca 2007r. oraz kwotę 32.255,52 złotych, stanowiącą odsetki od całości kwoty, w tym od kwoty 230.000 złotych (kwota objęta wyrokiem Sądu Rejonowego w Z.), co przy uwzględnieniu różnicy, daję kwotę w wysokości 157.050,34 złotych, stanowiące mienie objęte ustawową małżeńską wspólnością majątkową, działając w ten sposób na szkodę E.Ż., tj. przestępstwa z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to na podstawie art. 19 § 1 k.k. w zw. z art. 284 § 1 k.k. wymierzono mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności.Na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo zawieszono oskarżonym wykonanie orzeczonych kar pozbawienia wolności na okres 3 lat.Na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzeczono wobec oskarżonych obowiązek naprawienia szkody przez zapłatę solidarnie na rzecz pokrzywdzonej E. Ż. kwoty 78.525,17 zł.

Na podstawie art. 65 § 3 k.p.k. w zw. z art. 65 § 1 pkt 2 k.p.k. pozostawiono powództwo cywilne bez rozpoznania.Apelacje od tego wyroku wnieśli prokurator, oskarżycielka posiłkowa oraz jej pełnomocnik, a także oskarżony Z. M. Ż. oraz obrońca obu oskarżonych.Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 30 czerwca 2015 r., po rozpoznaniu apelacji, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że wskazał G. jako miejsce popełnienia przestępstw przez oskarżonych, uchylił rozstrzygnięcie z pkt 4 zaskarżonego wyroku, a w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.Od wyroku Sądu Okręgowego kasację wniósł Prokurator Generalny zaskarżając powyższy wyrok w całości na korzyść skazanych Z.

M. Ż. i Z. Ż. i zarzucił rażące naruszenie przepisu prawa karnego procesowego - art. 433 § 1 k.p.k. polegające na dokonaniu wadliwej kontroli odwoławczej i utrzymaniu w mocy niezasadnego, bo wydanego z rażącym naruszeniem przepisów prawa karnego materialnego - art. 101 § 1 pkt 4 k.k. i art. 102 k.k. wyroku Sądu I instancji, podczas gdy postępowanie wobec Z. M. Ż. i Z. Ż. o czyn z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. winno zostać umorzone na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. z powodu przedawnienia karalności czynu, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu I instancji i umorzenie wobec oskarżonych postępowania - wobec przedawnienia karalności czynów.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie doszło bowiem do rażącego naruszenia wskazanych w kasacji przepisów prawa materialnego, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy zaskarżonego wyroku w zakresie odpowiedzialności karnej, pomimo zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w postaci przedawnienia karalności przypisanych oskarżonym przestępstw.

Z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych co do czasu popełnienia przestępstw w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że miały one miejsce w okresie od 8 września 2003 roku do 3 listopada 2005 roku.Karalność przypisanego każdemu z oskarżonych przestępstwa z art. 284 § 1 k.k., które zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3, ustaje z upływem 5 lat od czasu jego popełnienia (art. 101 § 1 pkt 4 k.k.). Przedłużenie terminu przedawnienia tego czynu o kolejne 5 lat możliwe jest jedynie w przypadku wszczęcia postępowania przeciwko osobie w okresie przewidzianym w art. 101 § 1 pkt 4 k.k., tj. w ciągu 5 lat od popełnienia czynu (art. 102 k.k.).W rozpoznawanej sprawie przypisanie oskarżonym przestępstwa ciągłego (art. 12 k.k.) powoduje, że czasem jego popełnienia jest ostatnie przestępcze działanie podjęte w dniu 3 listopada 2005 roku.

Oznacza to, że przedawnienie karalności nastąpiło po 5 latach od czasu popełnienia przestępstwa, tj. w dniu 3 listopada 2010 roku. W niniejszej sprawie nie doszło bowiem do skutecznego przedłużenia terminu przedawnienia karalności w oparciu o art. 102 k.k. Zauważyć należy, że choć śledztwo w tej sprawie zostało wszczęte w dniu 16 maja 2008 r., to pozostawało ono zawieszone w okresie od 1 grudnia 2008 r. do 7 stycznia 2013 r., a postanowienie o przedstawieniu zarzutów zostało wydane w dniu 9 kwietnia 2013 r. Ogłoszenie tego postanowienia wobec Z.

M. Ż. nastąpiło w dniu 18 kwietnia 2013 r., a wobec Z. Ż. w dniu 26 kwietnia 2013 r. Zważywszy, że śledztwo w tej sprawie nie zostało zawieszone z powodów wskazanych w art. 104 k.k., to tym samym nie nastąpiło przerwanie okresu przedawnienia.W tych okolicznościach należy stwierdzić, że do przedawnienia karalności popełnionych przez oskarżonych przestępstw doszło już na etapie postępowania przygotowawczego, albowiem przekształcenie postępowania z fazy in rem w fazę in personam nastąpiło dopiero po upływie ponad 7 lat od czasu popełnienia czynów.Takiemu stwierdzeniu, jak słusznie wskazano w kasacji, nie stoi na przeszkodzie to, że w dacie popełnienia przez oskarżonych czynów, zachowania ich, z uwagi na znaczną wartość przywłaszczonego mienia (189.305,86 zł - wartość wskazana w akcie oskarżenia; 157.050,34 zł - wartość wskazana w wyroku), wypełniały znamiona występku z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., które to przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 10.

Karalność tego występku ulega przedawnieniu, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło 15 lat (art. 101 § 1 pkt 2a k.k.). Jednak w związku z nowelizacją art. 115 § 5 k.k. (obowiązuje od dnia 8 czerwca 2010 r.) wartość mienia, uzasadniająca przyjęcie surowszej kwalifikacji prawnej niektórych czynów skierowanych przeciwko mieniu, w tym występku z art. 284 § 1 k.k., powinna przekraczać 200.000 zł. Wobec tego, jak słusznie wskazano w kasacji, powyższą zmianę należy oceniać przez pryzmat art. 4 § 1 k.k. Jest oczywistym, że korzystniejszą dla oskarżonych jest nowa ustawa, ponieważ nie przewiduje możliwości zakwalifikowania ich czynów z art. 294 § 1 k.k. Dlatego też trafna jest konkluzja przedstawiona w zarzucie kasacji, że karalność przestępstw z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. popełnionych przez oskarżonych w okresie od 8 sierpnia 2003 roku do 3 listopada 2005 roku, zgodnie z art. 101 § 1 pkt 4 k.k. uległa przedawnieniu z upływem 5 lat od ich popełnienia, tj. w dniu 3 listopada 2010 roku.

Wobec tego wystąpiła ujemna przesłanka procesowa z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., nakazująca umorzenie wszczętego w tej sprawie postępowania karnego.Niedostrzeżenie tej okoliczności przez Sąd pierwszej instancji i wydanie wyroku skazującego, zobowiązywało z kolei Sąd odwoławczy do zastosowania art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. i uchylenia tego wyroku niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a następnie w oparciu o art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. umorzenia postępowania karnego.Wobec wydania wadliwych orzeczeń, Sąd Najwyższy uwzględnił kasację i uchylił zaskarżony wyroki oraz wyrok Sądu pierwszej instancji i umorzył postępowanie wobec przedawnienia karalności czynów.

Kosztami procesu obciążony został Skarb Państwa. kc