IV KK 166/11 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 22 LUTEGO 2012 R.

IV KK 166/11

Zgodnie z przepisem art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o

uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za

działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34,

poz. 149 ze zm.), osobom, które w jakimkolwiek okresie od dnia 1 stycznia

1944 r. do dnia 31 grudnia 1989 r. prowadziły działalność, która była

zaprzeczeniem działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego,

nie przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i

zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wykonania orzeczenia,

którego stwierdzono nieważność albo decyzji o internowaniu, która z mocy

prawa została uznana za nieważną. Bez znaczenia jest przy tym to, czy

działalność taka miała miejsce przed, czy też po wydaniu takiego orzeczenia

albo decyzji.

Przewodniczący: sędzia SN J. Matras.

Sędziowie SN: K. Klugiewicz (sprawozdawca), J. Sobczak.

Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tabor.

Sąd Najwyższy w sprawie Stanisława H., o odszkodowanie i

zadośćuczynienie w racji internowania w stanie wojennym, po rozpoznaniu

w Izbie Karnej na rozprawie w dniach 8 i 22 lutego 2012 r., kasacji

wniesionej

przez

pełnomocnika

wnioskodawcy

od

wyroku

Sądu

Apelacyjnego w K. z dnia 20 stycznia 2011 r., utrzymującego w mocy wyrok

Sądu Okręgowego w K. z dnia 10 września 2010 r.,

o d d a l i ł kasację (...).

UZASADNIENIE

W dniu 6 sierpnia 2008 r. Stanisław H., wystąpił do Sądu Okręgowego

w K. z wnioskiem – w oparciu o przepis art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego

1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób

represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa

Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149 ze zm.) – o zasądzenie na jego rzecz od

Skarbu Państwa kwoty 25 000 zł, tytułem odszkodowania za poniesioną

szkodę i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, wynikłe z jego internowania

w okresie od dnia 13 do 24 grudnia 1981 r.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 10 września 2010 r. wniosek

oddalił i kosztami postępowania w sprawie obciążył Skarb Państwa.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 10 września 2010 r.

wniósł pełnomocnik Stanisława H., który powołując się na zarzuty:

1. błędu w ustaleniach faktycznych, który miał wpływ na treść wyroku, a

polegającego na przyjęciu, że wnioskodawca miał świadomość, iż w okresie

od dnia 2 lipca 1982 r. do dnia 8 maja 1990 r. był tajnym współpracownikiem

Służby Bezpieczeństwa,

2. obrazy przepisów postępowania – art. 7 k.p.k., poprzez naruszenie

zasady swobodnej oceny dowodów,

3. naruszenia prawa materialnego – art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 23 lutego

1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób

represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa

Polskiego, poprzez przyjecie, że:

a) działalność wnioskodawcy stanowiła zaprzeczenie działalności na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego,

b) zarejestrowanie wnioskodawcy jako tajnego współpracownika przez

organy Służby Bezpieczeństwa w okresie od dnia 2 lipca 1982 r. do dnia 8

maja 1990 r., wyłącza możliwość uzyskania przez niego odszkodowania i

zadośćuczynienia za internowanie, które miało miejsce wcześniej, bo w

grudniu 1981 r.,

wniósł o zmianę tegoż wyroku i przyznanie wnioskodawcy tytułem

odszkodowania i zadośćuczynienia kwoty 25 000 zł, ewentualnie jego

uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania.

Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z dnia 20 stycznia 2011 r., po

rozpoznaniu apelacji pełnomocnika wnioskodawcy, zaskarżony wyrok

utrzymał w mocy i kosztami postępowania odwoławczego obciążył Skarb

Państwa.

Kasację od prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 20

stycznia 2011 r. wywiódł pełnomocnik Stanisława H., który powołując się na

zarzut obrazy prawa materialnego mającej wpływ na treść orzeczenia, to jest

art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń

wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego, poprzez jego błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, iż zarejestrowanie wnioskodawcy jako tajnego

współpracownika przez organy Służby Bezpieczeństwa w okresie od dnia 2

lipca 1982 r. do dnia 8 maja 1990 r., wyłącza możliwość stosowania art. 8

ust. 1 tej ustawy, a więc wyklucza możliwość uzyskania przez niego

odszkodowania i zadośćuczynienia za internowanie, które miało miejsce

wcześniej, bo w grudniu 1981 r., wniósł w konkluzji o uchylenie wyroku Sądu

Apelacyjnego oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i

przekazanie

rozpoznania.

sprawy

Sądowi

pierwszej

instancji

do

ponownego

jej

Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w K., w pisemnej odpowiedzi na

kasację, wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Kasacja pełnomocnika wnioskodawcy Stanisława H. nie jest zasadna i

zawarty w niej postulat uchylenia wyroków Sądów obu instancji oraz

przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego jej rozpoznania,

nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności, jedynie dla przypomnienia, należy wskazać, że

– jak wynika to z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych –

wnioskodawca Stanisław H. w roku 1980 był jednym z założycieli Związku

Zawodowego "Solidarność" na terenie swojego zakładu pracy /.../ i

następnie pełnił w nim funkcję wiceprzewodniczącego, a w okresie od dnia

13 do dnia 24 grudnia 1981 r., w związku z wprowadzeniem stanu

wojennego, był internowany. Z kolei z dokumentów nadesłanych przez IPN

wynika, że Stanisław H. został w dniu 2 lipca 1982 r. pozyskany na tajnego

współpracownika na zasadach dobrowolności i zarejestrowany w dniu 14

lipca 1982 r. pod pseudonimem "Izabela". W dniu 24 stycznia 1990 r.

Zastępca

Szefa

Rejonowego

Urzędu

Spraw

Wewnętrznych

Służby

Bezpieczeństwa w S. podjął decyzję o zdjęciu z ewidencji Stanisława H. jako

tajnego współpracownika z powodu nikłej przydatności operacyjnej, a z

pisma Naczelnika Wydziału "C" WUSW w B. z dnia 8 maja 1990 r.,

kierowanego do Wydziału III MSW w Warszawie wynika, że Stanisław H.

zostaje odwołany z wykonywania prac tajnych z powodu likwidacji jego

zakładu pracy.

Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r.

"uznaje się za nieważne orzeczenia wydane przez polskie organy ścigania i

wymiaru sprawiedliwości lub przez organy pozasądowe w okresie od

rozpoczęcia ich działalności na ziemiach polskich, począwszy od dnia 1

stycznia 1944 r. do dnia 31 grudnia 1989 r., jeżeli czyn zarzucany lub

przypisany był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu

Państwa Polskiego albo orzeczenie wydano z powodu takiej działalności, jak

również orzeczenia wydane za opór przeciwko kolektywizacji wsi oraz

obowiązkowym dostawom, przy czym nieważność takiego orzeczenia

stwierdza odpowiedni sąd okręgowy (art. 2 cyt. ustawy). Jeżeli natomiast

chodzi o decyzje o internowaniu wydane w związku z wprowadzeniem w

dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, to zgodnie z przepisem

art. 2 ustawy z dnia 19 września 2007 r. o zmianie ustawy o uznaniu za

nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność

na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 191, poz. 1372),

stały się one nieważne z mocy prawa z dniem wejścia w życie tej ustawy, co

nastąpiło z dniem 18 listopada 2007 r. (zob. art. 5 tejże ustawy). Natomiast

w myśl przepisu art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. osobie, wobec

której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o

internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w

Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za

poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z

wykonania tego orzeczenia albo decyzji. Gdyby zatem wziąć pod uwagę

jedynie powyższy przepis ustawy, to wnioskodawcy przysługiwałoby od

Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie

za doznaną krzywdę wynikłe z wykonania decyzji o jego internowaniu w

okresie od dnia 13 do dnia 24 grudnia 1981 r. Rzecz jednak w tym, że

zgodnie z przepisem art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r., który

wszedł w życie z dniem 18 listopada 2007 r. (zob. art. 1 pkt 5 lit. h ustawy z

dnia 19 września 2007 r.), przepisu art. 8 ust. 1 "nie stosuje się do osób,

których działalność, w okresie będącym podstawą stwierdzenia nieważności

orzeczenia albo uznania za nieważne decyzji określonej w ust. 1, stanowiła

zaprzeczenie działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego".

Z tego też powodu Sąd Okręgowy w K. w uzasadnieniu swojego

orzeczenia z dnia 10 września 2010 r. jednoznacznie stwierdził, że podjęcie

przez

wnioskodawcę

współpracy

ze

Służbą

Bezpieczeństwa

było

zaprzeczeniem działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

i pomimo jego internowania w okresie stanu wojennego, wniosek o

zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia

– wobec

spełnienia

przesłanki określonej w art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. –

należało oddalić. Sąd ten również przyjął, że przez użyte w art. 8 ust. 5

omawianej

ustawy

pojęcie

"okres

będący

podstawą

stwierdzenia

nieważności orzeczenia albo uznania za nieważne decyzji", należy rozumieć

"okres od dnia 1 stycznia 1944 r. do dnia 31 grudnia 1989 r.", i to niezależnie

od tego, czy odszkodowanie dotyczy osoby, wobec której stwierdzono

nieważność orzeczenia, czy też odszkodowanie dotyczy osoby, wobec której

wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w Polsce stanu

wojennego w dniu 13 grudnia 1981 r. W kontekście konstytucyjnej zasady

równości wszystkich obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP),

brak jest jakichkolwiek podstaw do różnicowania sytuacji prawnej osób,

wobec których stwierdzono nieważność orzeczenia i osób, wobec których

wydano decyzję o internowaniu. Nie ma również logicznego wytłumaczenia

dlaczego osobie, najpierw represjonowanej w sposób określony w art. 1 ust.

1 ustawy lutowej, która następnie (w okresie do 31 grudnia 1989 r.)

prowadziła działalność, która stanowiła zaprzeczenie działalności na rzecz

niepodległego

bytu

odszkodowania

i

Państwa

Polskiego,

zadośćuczynienia,

nie

natomiast

przysługuje

prawo

prawo

takie

do

miałoby

przysługiwać osobie, wobec której wydano decyzję o internowaniu w

związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. stanu wojennego i

która po zwolnieniu z internowania podjęła działalność, która stanowiła

zaprzeczenie działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

W obu tych przypadkach podjęcie działalności stanowiącej zaprzeczenie

działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, po uprzednim

represjonowaniu za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa

Polskiego, musi być uznane za zachowanie nie zasługujące na akceptację i

niegodne,

a

tym

samym

wykluczające

możliwość

zasądzenia

odszkodowania za wcześniejsze represjonowanie. W ocenie tego Sądu

"zamysłem ustawodawcy zapewne było by przyznać rekompensatę tym,

którzy swoją postawą, zachowaniem i oporem nie tylko prowadzili walkę

niepodległościową, ale w tej walce okazali się niezłomni, a ich działalność

nie

mogłaby

być

uznana

za

zaprzeczenie

działalności

na

rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego, nie tylko przed, ale również i po

zapadłych, pozbawiających ich wolności, orzeczeniach lub decyzji o

internowaniu".

We wniesionej apelacji pełnomocnik wnioskodawcy dowodził, że taka

wykładnia art. 8 ust. 5 omawianej ustawy jest niedopuszczalną wykładnią

contra legem i w jego ocenie przez "okres będący podstawą (…)" należy

rozumieć okres poprzedzający wydanie decyzji o internowaniu, rozciągający

się w granicach od dnia 1 stycznia 1944 r. z jednej strony, do daty wydania

decyzji o internowaniu – z drugiej strony. W przypadku zaś orzeczenia

podlegającego unieważnieniu będzie to okres od dnia 1 stycznia 1944 r. do

daty popełnienia zarzucanego lub przypisanego czynu.

Sąd Apelacyjny w K. w zaskarżonym kasacją wyroku podzielił

wyrażone w omawianym zakresie zapatrywanie Sądu pierwszej instancji.

Stwierdził, że jakkolwiek określenie "okres będący podstawą stwierdzenia

nieważności orzeczenia albo uznania za nieważne decyzji" nie jest

dostatecznie czytelne, to jednak nieuprawniony jest wniosek pełnomocnika

wnioskodawcy,

że

w

kontekście

dochodzonego

odszkodowania

i

zadośćuczynienia, zdarzenia występujące po zwolnieniu z internowania nie

mają

już

żadnego

znaczenia.

Podjęcie

więc

przez

wnioskodawcę

działalności stanowiącej zaprzeczenie działalności na rzecz niepodległego

bytu Państwa Polskiego, po jego uprzednim internowaniu, w pełni

wyczerpuje przesłanki opisane w art. 8 ust. 5 ustawy, a to przesądza o tym,

że

nie

można

było

uwzględnić

jego

wniosku

o

przyznanie

mu

odszkodowania i zadośćuczynienia.

W złożonej kasacji pełnomocnik wnioskodawcy ponownie stara się

wykazać, że w kontekście art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r.

podlegające ocenie jest jedynie to zachowanie wnioskodawcy, które miało

miejsce "przed wydaniem orzeczenia lub decyzji", a więc w omawianym

przypadku przed wydaniem decyzji o internowaniu Stanisława H.

Odnosząc się zatem do wskazanego w kasacji zarzutu należy

stwierdzić, że rzeczywiście użyte w art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 23 lutego

19991 r. sformułowanie "okres będący podstawą stwierdzenia nieważności

orzeczenia albo uznania za nieważne decyzji", może nasuwać trudności w

jego interpretacji. W tym zakresie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 marca

2010 r., V KK 230/09, OSNKW 2010, z. 6, poz. 54, stwierdził, że "przez

okres "będący podstawą uznania za nieważną decyzji o internowaniu"

należy rozumieć okres, w jakim doszło do wydania tej decyzji, czyli

poprzedzający ją, a owa działalność, czyli to, co było powodem

internowania, nie może stanowić zaprzeczenia działalności, której dotyczy

ustawa z dnia 23 lutego 1991 r.". Rzecz jednak w tym, że powyższe

orzeczenie zostało wydane w zupełnie innym stanie faktycznym i rozważania

Sądu Najwyższego dotyczyły innego zagadnienia. W wymienionej sprawie

przyczyną internowania wnioskodawcy była wyłącznie jego przeszłość

kryminalna,

która

stanowiła

niewątpliwie

zaprzeczenie

działalności

niepodległościowej, o jakiej mowa w ustawie z dnia 23 lutego 1991 r., a nie

działalność polityczna, której w ogóle on nie prowadził. To właśnie w tym

kontekście Sąd Najwyższy wskazał, że na gruncie tej ustawy, przy

dochodzeniu

odszkodowania

i

zadośćuczynienia,

niezbędnym

jest

wykazanie, że pozbawienie wolności wiązało się z działalnością na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego, a w każdym razie, że nie była to

działalność stanowiąca jej zaprzeczenie, która wyłącza uprawnienie do

odszkodowania i zadośćuczynienia. Skoro zaś do chwili internowania

wnioskodawca takiej działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa

Polskiego nie prowadził, a wręcz prowadził działalność stanowiącą jej

zaprzeczenie, to oczywistym jest, że nie mógł on skutecznie dochodzić

swoich roszczeń w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. Jeżeli natomiast

chodzi o orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 lutego 2009

r., II AKa 8/09, Biul. SAKa 2009, nr 2, poz. 7, w uzasadnieniu którego

wyrażono pogląd, że pojęciu okresu będącego podstawą stwierdzenia

nieważności orzeczenia lub uznania za nieważne decyzji – wobec osób

internowanych,

odpowiada

czas

poprzedzający

wydanie

decyzji

o

internowaniu, w którym cezurę stanowić będą z jednej strony data określona

w ustawie jako początkowa, tj. 1 stycznia 1944 r., z drugiej zaś – data

wykonania decyzji o internowaniu, to jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny

w K. w zaskarżonym kasacją wyroku, Sąd Apelacyjny w Katowicach

powyższy pogląd

wyraził

na

gruncie stanu faktycznego

będącego

przedmiotem rozpoznania tej konkretnej sprawy i koncentrował się tylko na

zagadnieniu, na ile przesłanka negatywna po stronie internowanego

występowała przed datą jego internowania.

Z kolei Sąd Apelacyjny w Krakowie podobny pogląd – jak w wyroku

wydanym w przedmiotowej sprawie – wyraził w wyroku z dnia 10 czerwca

2010 r., II AKa 97/10, niepubl. Także wspomniany już wyżej Sąd Apelacyjny

w Katowicach w wyroku z dnia 13 stycznia 2011 r., II AKa 429/2010, KZS

2011, nr 5, poz. 121, wyraził jednak pogląd odmienny od tego, wyrażonego

w wyroku z dnia 12 lutego 2009 r., a mianowicie, że sformułowanie "okres"

użyte w art. 8 ust. 5 omawianej ustawy "powinno odnosić się także do czasu

od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1989 r. Zatem pojęcie „okresu będącego

podstawą stwierdzenia nieważności orzeczenia albo uznania za nieważne

decyzji określonej w ust. 1” należy rozumieć jako czas, w którym zapadały

orzeczenia, które po wejściu w życie ustawy lutowej uznawano za nieważne

i czas wydawania decyzji o internowaniu, które na mocy art. 2 ust. 1 ustawy

z dnia 19 września 2007 r. o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne

orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego z mocy prawa stały się nieważne.

Nie chodzi w tym przypadku o okresy związane z poszczególnymi

orzeczeniami i decyzjami odnoszącymi się do konkretnych osób, mimo

użycia liczby pojedynczej, ale generalnie o okres, w jakim zapadały

wszystkie te orzeczenie i decyzje. Intencją ustawodawcy było zatem

wyłączenie z możliwości dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia

osób, które w jakimkolwiek momencie swojego życia w okresie od dnia 1

stycznia 1944 r. do dnia 31 grudnia 1989 r., prowadziły działalność

sprzeczną z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Obowiązujące sformułowanie jest bardziej pojemne niż projektowane i

mieszczą się w jego zakresie zarówno osoby będące tajnymi i świadomymi

współpracownikami, ale też np. byli członkowie kierownictwa PZPR

podlegający internowaniu oraz wszyscy inni, których działalność była

zaprzeczeniem działalności patriotycznej".

Niewątpliwie należy zwrócić uwagę na intencje projektodawców

zmiany omawianej ustawy, dokonane ustawą z dnia 19 września 2007 r., a

do czego nawiązał już w przytoczonym powyżej orzeczeniu Sąd Apelacyjny

w Katowicach. Wniesiony do Sejmu RP poselski projekt ustawy o zmianie

ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec

osób

represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa

Polskiego (druk nr 595) stanowił m.in., że w art. 8 nowelizowanej ustawy

dodaje się ustęp 5 w brzmieniu: "przepisu ust. 1 nie stosuje się do osób

będących

współpracownikami

organów

bezpieczeństwa

państwa

w

rozumieniu ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby

w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 19441990 osób pełniących funkcje publiczne (Dz. U. z 1999 r. Nr 42, poz. 428)".

Z jego uzasadnienia wynika natomiast w sposób nie budzący jakichkolwiek

wątpliwości, że "prawa do występowania o odszkodowanie nie przyznaje się

osobom, będącym tajnymi i świadomymi współpracownikami organów

bezpieczeństwa państwa". Z powyższego wynika, a co nie powinno budzić

jakichkolwiek kontrowersji, że – w intencji projektodawców zmiany ustawy –

prawo

do

dochodzenia

odszkodowania

i

zadośćuczynienia

nie

przysługiwałoby tym osobom, wobec których co prawda stwierdzono

nieważność orzeczenia lub uznano za nieważną decyzję o internowaniu, ale

które w jakimkolwiek momencie swojego życia w okresie od dnia 1 stycznia

1944 r. do dnia 31 grudnia 1989 r., były tajnymi i świadomymi

współpracownikami organów bezpieczeństwa państwa. Bez znaczenia przy

tym byłaby tu okoliczność, czy owa tajna i świadoma współpraca z organami

bezpieczeństwa państwa miała miejsce przed późniejszym podjęciem

działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, czy też dopiero

po okresie takiej działalności. Identycznie tę kwestię należałoby oczywiście

odnieść do osób internowanych w okresie stanu wojennego, które taką

współprace z organami bezpieczeństwa państwa mogły podjąć zarówno

przed, jak i po ich internowaniu.

Powyższy proponowany przepis art. 8 ust. 5 omawianej ustawy uległ

jednak w toku prac parlamentarnych zmianie i obecnie jego treść brzmi:

"przepisu ust. 1 nie stosuje się do osób, których działalność w okresie

będącym podstawą stwierdzenia nieważności orzeczenia albo uznania za

nieważne decyzji określonej w ust. 1, stanowiła zaprzeczenie działalności na

rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego". Zasadniczym zagadnieniem

zatem jest to, czy owa zmiana treści przepisu art. 8 ust. 5 była tylko

zabiegiem stylistyczno-lingwistycznym, czy też była to zmiana merytoryczna,

a więc czy w założeniu projektodawców przepis ten miał objąć swoim

zakresem zupełnie inny krąg osób.

Z materiałów przekazanych przez Kancelarie Sejmu i Senatu RP

wynika w sposób jednoznaczny, że owa zmiana przepisu nastąpiła

pomiędzy posiedzeniami Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka w dniach

7 czerwca 2006 r. i 11 lipca 2006 r. W dniu 7 czerwca 2006 r. na

posiedzeniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka została powołana

podkomisja nadzwyczajna do rozpatrzenia poselskiego projektu ustawy o

zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób

represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa

Polskiego, która swoje sprawozdanie z prac nad tym projektem przedstawiła

w dniu 11 lipca 2006 r. Ze stenogramów posiedzeń tejże podkomisji w

dniach 4 i 11 lipca 2006 r. wynika, że zmiana treści przepisu art. 8 ust. 5

podyktowana była tym, iż równolegle w Sejmie toczyły się prace nad nową

ustawą o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa

państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, która uchwalona w

dniu 18 października 2006 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze zm.),

jednocześnie uchyliła przepisy obowiązującej wcześniej ustawy z dnia 11

kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa

państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje

publiczne (Dz. U. z 1999 r. Nr 42, poz. 428 ze zm.). Podnoszono w

szczególności, że "w związku z tym, że tzw. ustawa lustracyjna lada moment

przestanie istnieć w starej formie, oczywiste się wydaje, że nie można

powoływać się na zapisy tej ustawy i w związku z tym zaproponowano

następujący zapis: przepisu ust.1 nie stosuje się do osób, których

działalność w okresie będącym podstawa stwierdzenia nieważności

orzeczenia albo uznania za nieważne decyzji (…), stanowiła zaprzeczenie

działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (…)".

Jednocześnie zastrzegano, że jakkolwiek nie wszystkie osoby internowane,

były związane z działalnością opozycyjną i wśród internowanych znaleźli się

również członkowie ówczesnego KC PZPR i innych organów, w tym i osoby,

które

współpracowały

ze

służbą

bezpieczeństwa,

aby

precyzyjnie

rozpracować podziemie oraz, że internowanie generalnie było niezgodne z

prawem i dlatego decyzje w tym przedmiocie powinny być unieważnione z

mocy prawa, to jednak "prawo do wystąpienia o odszkodowania miałyby

mieć tylko te osoby, które nie współpracowały ze służbami bezpieczeństwa,

czyli których działalność nie stanowiła zaprzeczenia działalności na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego". Nie znając ponadto jaki będzie

ostateczny kształt nowej ustawy lustracyjnej i jaki katalog działań, uznanych

za współpracę z organami bezpieczeństwa państwa zostanie w niej

wymieniony, wprowadzono swoistego rodzaju zabezpieczenie w postaci

doręczenia z urzędu prokuratorowi odpisu żądania odszkodowania i

zadośćuczynienia (art. 8 ust. 2d omawianej ustawy), aby "pieniądze, które

może zasądzić sąd, nie trafiły do osób, które współpracowały z organami

bezpieczeństwa państwa".

Zwrócić przy tym należy również uwagę, że w myśl stosownych

przepisów powołanych powyżej ustaw, obowiązek złożenia oświadczenia

dotyczącego pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub

współpracy z tymi organami dotyczył okresu od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia

10 maja 1990 r., według art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r., a

według art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. – okresu od dnia

22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r.

Dalsze prace nad tym projektem ustawy w żadnej mierze nie

wskazują, aby intencje projektodawców co do omawianego zapisu art. 8 ust.

5 – który w swojej treści językowej (poza drobnymi zmianami redakcyjnymi

wynikającymi z techniki legislacyjnej) pozostał niezmieniony – zostały w

jakikolwiek sposób podważone. To zaś upoważnia do twierdzenia, że wolą

ustawodawcy

było,

aby

odszkodowania

za

poniesione

szkody

i

zadośćuczynienia za doznane krzywdy wynikłe z wydania orzeczenia albo

decyzji o internowaniu, które zostały uznane za nieważne, nie przysługiwały

tym osobom, które w okresie od dnia 1 stycznia 1944 r. do dnia 31 grudnia

1989 r. prowadziły działalność stanowiącą zaprzeczenie działalności na

rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Oczywiście osoby te mogły,

zarówno przed, jak i po wydaniu wobec nich orzeczeń lub decyzji, które

zostały uznane za nieważne, prowadzić działalność na rzecz niepodległego

bytu Państwa Polskiego i z tego tytułu ponieść określone szkody i krzywdy,

jednakże w oparciu o omawianą ustawę żadne odszkodowanie lub

zadośćuczynienie im nie przysługuje. Takie uprawnienie zostało przyznane

tylko tym, którzy w całym tym okresie okazali się niezłomni i nigdy nie podjęli

się działalności, która byłaby zaprzeczeniem działalności na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Istotne jest również to, że przecież zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1

ustawy z 1991 r. procedura stwierdzania nieważności dotyczy tych orzeczeń,

które zostały wydane w okresie od dnia 1 stycznia 1944 r. do dnia 31

grudnia 1989 r., a tym samym pojęcie "okres będący podstawą stwierdzenia

nieważności orzeczenia albo uznania za nieważne decyzji", o jakim mowa w

art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r., powinno być odnoszone nie

tylko do okresu poprzedzającego wydanie tegoż orzeczenia albo decyzji,

ale również po tym czasie, aż do dnia 31 grudnia 1989 r.

Reasumując należy zatem stwierdzić, że zgodnie z przepisem art. 8

ust. 5 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń

wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego, osobom, które w jakimkolwiek

okresie od dnia 1 stycznia 1944 r. do dnia 31 grudnia 1989 r. prowadziły

działalność, która była zaprzeczeniem działalności na rzecz niepodległego

bytu Państwa Polskiego, nie przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie

za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z

wykonania orzeczenia, którego stwierdzono nieważność albo decyzji o

internowaniu, która z mocy prawa została uznana za nieważną. Bez

znaczenia jest przy tym to, czy działalność taka miała miejsce przed, czy też

po wydaniu takiego orzeczenia albo decyzji.

Mając zatem powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy kasację

pełnomocnika wnioskodawcy – jako niezasadną – oddalił.