IV KK 165/09 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 18 CZERWCA 2009 R.

IV KK 165/09

Określoną w art. 178 § 2 k.k.w. powinność wysłuchania skazanego

przed wydaniem postanowienia w przedmiocie zarządzenia wykonania zawieszonej kary pozbawienia wolności, poza wypadkiem obligatoryjnego zarządzenia tej kary na podstawie art. 75 § 1 k.k. (art. 178 § 2 in fine k.k.w.),

rozumieć należy z reguły jako obowiązek sądu, ponieważ ma ona charakter

gwarancyjny, umożliwiający skazanemu realizację jego prawa do obrony

zarówno w znaczeniu materialnym, jak i formalnym.

Przewodniczący: sędzia SN A. Siuchniński.

Sędziowie SN: T. Artymiuk (sprawozdawca), R. Malarski.

Sąd Najwyższy w sprawie Tomasza L., skazanego z art. 200 § 1 k.k.

i innych, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 §

5 k.p.k. w dniu 18 czerwca 2009 r. kasacji, wniesionej przez Prokuratora

Generalnego na korzyść skazanego od postanowienia Sądu Rejonowego

w L. z dnia 4 lutego 2008 r., w przedmiocie zarządzenia wykonania kary

pozbawienia wolności

postanowił

u c h y l i ć zaskarżone postanowienie i p r z e k a z a ć

sprawę Sądowi Rejonowemu w L. do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w L. z dnia 12 sierpnia

2005 r., Tomasz L. został skazany za przestępstwa określone:

- w art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności,

- w art. 45 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu

narkomanii (Dz. U. Nr 75, poz. 468) w zw. z art. 12 k.k. na karę 6

miesięcy pozbawienia wolności,

- w art. 279 § 1 k.k. na karę roku pozbawienia wolności oraz grzywnę

w wysokości 80 stawek dziennych w kwocie po 10 zł każda,

- w art. 190 § 1 k.k. na karę 2 miesięcy pozbawienia wolności.

W miejsce wymierzonych kar jednostkowych pozbawienia wolności

orzeczono wobec oskarżonego karę 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby wynoszący 5 lat, oddając

w tym okresie Tomasza L. pod dozór kuratora sądowego.

Powołany wyżej wyrok zawierał także rozstrzygnięcia co do obowiązku naprawienia szkody, o dowodach rzeczowych oraz o kosztach sądowych.

Na wniosek kuratora zawodowego, postanowieniem z dnia 4 lutego

2008 r., Sąd Rejonowy w L., na podstawie art. 75 § 2 k.k., zarządził wobec

Tomasza L. wykonanie kary 2 lat pozbawienia wolności, orzeczonej powołanym na wstępie wyrokiem tegoż Sądu z dnia 12 sierpnia 2005 r.

Postanowienie to nie zostało zaskarżone i uprawomocniło się w dniu

16 lutego 2008 r.

Kasację od ostatniego ze wskazanych orzeczeń wniósł – na podstawie art. 521 k.p.k. – na korzyść skazanego Prokurator Generalny. Zarzucając „rażące i mające wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisów

prawa procesowego, tj. art. 22 § 1 k.k.w. w zw. z art. 178 § 2 k.k.w., pole-

gające na zarządzeniu wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności bez wysłuchania skazanego, który o terminie posiedzenia nie

został prawidłowo powiadomiony, co w konsekwencji stanowiło naruszenie

przynależnego skazanemu prawa do obrony”, wniósł w konkluzji o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w L. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniesiona na korzyść skazanego Tomasza L. kasacja Prokuratora

Generalnego okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na posiedzeniu, w myśl art. 535 § 5 k.p.k.

Kodeks karny wykonawczy w art. 22 § 1 wprowadził obowiązek każdorazowego zawiadamiania skazanego o terminie i celu posiedzenia.

Wprawdzie stawiennictwo skazanego na posiedzenie nie jest obowiązkowe, ale o terminie posiedzenia musi być on zawsze prawidłowo zawiadomiony (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2005 r.,

V KK 432/05, R-OSNKW 2005, poz. 2121).

Nie może budzić też wątpliwości, że określoną w art. 178 § 2 k.k.w.

powinność wysłuchania skazanego przed wydaniem postanowienia w

przedmiocie zarządzenia wykonania zawieszonej kary pozbawienia wolności, poza wypadkiem obligatoryjnego zarządzenia tej kary w oparciu o

przepis art. 75 § 1 k.k. (art. 178 § 2 in fine k.k.w.), rozumieć należy z reguły

jako obowiązek sądu, ponieważ ma ona charakter gwarancyjny, umożliwiając skazanemu realizację jego prawa do obrony, tak w znaczeniu materialnym, jak i formalnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10

czerwca 2001 r., II KRN 48/91, OSNKW 1991, z. 10-12, poz. 54). Dyrektywę „powinności wysłuchania skazanego” należy więc odczytywać jako konieczność dołożenia wszelkich starań mających na celu wysłuchanie skazanego; ewentualnie ustanowionego przez niego obrońcy. Odstąpienie od

wysłuchania powinno mieć wyłącznie charakter wyjątkowy i ograniczać się

jedynie do sytuacji, w których skazany swoim zachowaniem daje podstawy

do przyjęcia, iż nie zamierza brać udziału w posiedzeniu (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 2007 r., II KK 85/07, LEX nr 299193).

Lektura akt wskazuje, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia

obu określonych wyżej zasad.

Z zapisu w protokole posiedzenia Sądu Rejonowego w L. z dnia 4 lutego 2008 r. wynika, że skierowane do Tomasza L. zawiadomienie o terminie posiedzenia wysłane na adres „L. ul. G. 27/47” wróciło z adnotacją

poczty „adresat wyprowadził się”, co dało sądowi asumpt do stwierdzenia,

w oparciu o przepis art. 139 § 1 k.p.k., o prawidłowości doręczenia. Tymczasem oczywiste jest, że skazany pod tak wskazanym adresem nigdy nie

zamieszkiwał, bowiem jego wcześniejszym miejscem zamieszkania była ul.

G. 27/69, zaś w okresie objętym w niniejszej sprawie postępowaniem wykonawczym przebywał na stałe w L. przy ul. K. 46/3, o czym Sąd Rejonowy

w L. był wcześniej poinformowany. Świadczy o tym korespondencja kierowana do skazanego już w 2007 r. i później, która odbierana była przez

matkę skazanego, bądź osobiście przez niego samego, jak również złożone przez Tomasza L. – na formularzu z tak właśnie określonym jego adresem (L. ul. K. 46/3) – oświadczenie z dnia 30 marca 2007 r., w którym wyraża gotowość podjęcia pracy społecznie użytecznej w zamian za nieuiszczoną grzywnę.

Co więcej, skazany Tomasz L. deklarował wielokrotnie gotowość

osobistego udziału w postępowaniu wykonawczym, o czym świadczy jego

stawiennictwo na posiedzenia zarówno przed dniem 4 lutego 2008 r. (np. w

dniu 19 grudnia 2007 r.), jak i po tym terminie (m. in. w dniu 18 lutego 2008

r., czy też w dniu 19 marca 2008 r.).

W tym stanie rzeczy oczywiste jest, że nieprawidłowe powiadomienie

Tomasza L. o terminie posiedzenia, przez wysłanie zawiadomienia na

błędny adres, z rażącym naruszeniem – co wynika z uzasadnienia kasacji

– art. 139 § 1 k.p.k., skutkowało obrazą zarówno art. 22 § 1 k.k.w., jak i w

konsekwencji art. 178 § 2 k.k.w., poprzez pozbawienie skazanego możliwości zaprezentowania przed sądem swoich racji, co w wypadku innych,

wyznaczanych w toku tego postępowania wykonawczego posiedzeń, konsekwentnie czynił. Tego rodzaju rażące naruszenie prawa, uznane z kolei

być musi jako mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia,

ograniczając bez wątpienia, co nie wymaga nawet osobnego dowodzenia,

prawo skazanego do obrony.

Musiało to – zgodnie z wnioskiem Prokuratora Generalnego – skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy,

wobec trwającego jeszcze okresu próby (od dnia 26 sierpnia 2005 r.), do

ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w L.

Procedując powtórnie, Sąd ten rozpozna wniosek kuratora zawodowego z dnia 9 listopada 2007 r., w przedmiocie zarządzenia wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności, bacząc by dochowane

zostały zasady określone w art. 22 § 1 k.k.w. i art. 178 § 2 k.k.w., a w

szczególności nie naruszono prawa skazanego do obrony.

Mając na uwadze całokształt omówionych wyżej okoliczności, Sąd

Najwyższy orzekł jak na wstępie.